Казан урамнары буйлап

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Казан урамнары буйлап latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Казан урамнары-җәяүлеләр һәм транспорт хәрәкәтен тәэмин итүче шәһәр инфраструктурасы. Шәһәрнең күп кенә тарихи үзәкләре Казан шәһәренең мәдәни катламының истәлекле урыны буларак төбәк (республика) әһәмиятендәге мәдәни мирас объектлары булып тора.

Казанга 1005 елда нигез салынган, ә инде 1552 елда Казан Мәскәү кенәзлеге тарафыннан яулап алына һәм шул вакыттан бирле Россия дәүләте составында Казан ханлыгы үзәге була.

Казан Кремль 1890 нчы ел

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

XVII гасыр уртасында — XVIII гасыр башында Казанның планлаштыру структурасы шәһәрнең төп өч өлешен — радиаль урамнар белән берләшкән Кремль, посад һәм бистәләрне үз эченә алган. Кремль — сәүдә мәйданы — посад рус шәһәрләре өчен хас булган һәм бу Казанда да чагылыш тапкан.

Шәһәр үзәгендәге күпчелек бистәләр шәһәр капкасыннан килгән радиаль урамнар белән кисешкән.

Кабан күленең сул як яры буенда Татар бистәсе урнашкан. Татар авылларының урам структурасы борылышларның күп булуын күрсәтеп, аерым бер сызык белән характерлана. Йортлар урамның машиналар йөри торган өлешеннән аз гына чигенмичә, Утар участокларының тирәнлеген җимереп корганнар.

XVIII гасыр уртасына Казан рәсми рәвештә " Идел буе башкаласы» була һәм Санкт-Петербургта төзелгән төзелеш комиссиясе Казанны да даими планнар буенча төзеп бетерергә тиешле 200 шәһәрдән торган исемлеккә кертә. Әлеге Комиссия Екатерина II тарафыннан «һәр губернада махсус планнар булдыру турында " Указы белән төзелгән.

1767 елдан Казанда архитектор В. И. Кафтырев эшли башлый, ул Казанның беренче даими планын (1768 ел) тәшкил итә. Аның проектлары буенча Казанда дистәләгән торак, административ һәм дини биналар төзелгән.

1774 елда кремль җимерелә. Пугачевлылар киткәннән соң шәһәрнең зур өлеше, иң көчлесе — посад юк ителгән. Пугачеводан соң шәһәр элек тәкъдим ителгән В. И. Кафтырев планы буенча ныклап үзгәртеп корылган иде, аның нигезендә шәһәрне көнбатыштан көнчыгышка һәм төньяктан көньякка арттыру нигезле һәм турыпочмаклы планлаштыру системалары белән бергә күздә тотыла иде. Үзәк нокта элеккечә үк киң урамнар (Проломная, Воскресенская, Арча) радиацияләп киткән кремль булып кала. План буенча, төзелеш линиясе Болак һәм Кабан күле булды. Шул ук вакытта аларга Вознесенская, Мәскәү, Екатериновка урамнары билгеләнде.

Казанның генераль планнары шулай ук 1839, 1842, 1845 һәм 1914 еллар тәшкил итә, әмма аларның нигезен 1768 елгы «кафтырево» планы тәшкил итә, ул шәһәрнең үзәк өлешенә зур үзгәрешләр кертмәү күздә тотыла.

1895 елга Казан 176 урам һәм тыкрыклар сыйдыра, шуларның 135е — шәһәр, 41е-шәһәр яны бистәләренә туры килә. Унҗиде урам озынлыгы 1 чакрымнан артык булган (1066,8 м). 1914 елда Казанда урамнар саны 270 тыкрыкка һәм мәйданнарга якын була.

Совет һәм совет чорларында шәһәрне үстерү планнары 1924, 1927, 1933, 1946, 1969 һәм 2007 елларда төзелә.

1950 нче елларда типик проектлар буенча зур шәһәр районнары, яңа микрорайоннар һәм эре иҗтимагый корылмалар төзелә. Хәзерге Идел буе районы (Җиңү Проспекты, Зорге һ.б.) һәм Яңа Савин районы (Ямашев, Ибраһимова һ. б.) төзелешләрнең төп юнәлешләре булып тора.

1961 елда Казанда 1300 дән артык урам һәм 800 км озынлыктагы суммарлы тыкрык булса, 1982 елда урамнар 1600 дән артык була.

Совет чорында урамнар исемнәре Министрлар Советы карары яки шәһәр Башкарма комитеты карары белән, 1991 елдан соң Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты яки Казан мэриясе карары белән билгеләнә.

1990 еллар башыннан Казанда шәһәрнең тарихи өлешен төзекләндерү, югалган тарихи объектларны торгызу буенча эшләр башкарыла.

Казанның үзәк урамнары — Шейкман (Кремль территориясендә), Кремль, Бауман, Пушкин, Татарстан.

Казанның иң озын урамы-Җиңү проспекты (9,8 км).

Шәһәрнең иң киң урамы-Дзержинский урамы.