Канада

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Канада latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Flag of Canada.svg
Байрак
Coat of arms of Canada rendition.svg
Илтамга
CAN orthographic.svg
Рәсми телләр инглиз теле[2][3] һәм француз теле[2][3]
• Ил башлыгы
Елизавета II
• Хөкүмәт башлыгы
Җастин Трүдо[d][4][5]
Канун чыгаручы орган Канада парламенты[d][6]
Мәйдан
• Барлыгы
9 984 670±1 квадратный километр
Халык саны
• Бәя
35 702 707 кеше кеше (гыйнвар 2015)[7]
ТМП (САМП) (бәя)
• Барлыгы
1 586 725 368 202,8 халыкара доллар[8]
• Кеше башына
43 248,53±0,010000000002 $[9]
ТМП (номинал) (бәя)
• Барлыгы
1 785 386 649 602 $[10]
Акча берәмлеге Канада доллары[d]
Нинди як хәрәкәте уң[d]
Шалтрату коды +1
Интернет домены .ca
Балигъ булу яше билгесез

Канада (ингл. Canada [‘kʰænədə], фр. Canada [kana‘da]) – Төньяк Америкада урнашкан дәүләт. Дөньяда Рәсәйдән соң мәйданы буенча икенче урында тора. 3 океан белән юыла. Канаданың бары тик бер күршесе бар – АКШ.

Канаданың башкаласы – Оттава шәһәре.

Атаманың килеп чыгуы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада сүзе XVI гасырда хәзерге Квебек территориясендә яшәгән лаврентиан ирокезларының үле лаврентиан теленнән тәрҗемә иткәндә авыл сүзен аңлата.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада территориясенең көнбатыш өлеше таулы, көнчыгыш өлеше тигезлек, төньяк һәм өлешчә төньяк-көнчыгыш ярлары — түбәнлек, көнчыгыш ярлары текә, көнбатышта ярлары исә бик биек. Кыйтганың урта өлеше һәм Канада Арктика архипелагының кыйтгага тоташкан урыны тигезлек һәм платолардан гыйбарәт. Гудзон култыгының әйләнә-тирәсе түбәнлек. Лаврентий калкулыгы, Үзәк тигезлекләр, Бөек тигезлекләр бар. Канаданың көнбатыш читендә Кордильер таулары, көньяк-көнчыгышта Аппалач таулары урнашкан. Уран, тимер, никел, бакыр, тутыя, кургашын, алтын һәм көмеш, ташкүмер, нефть, табигый газ чыганаклары бар.

Климаты — Канаданың төньяк өлешендә арктик һәм субарктик, көньякта уртача континеталь. Гыйнварның уртача темпертурасы төньякта -30°…-35°С, көньякта -18°…-20°С, июльнең уртача темпертурасы төньякта +4…+7°С, көньякта +16…+18°С. Көнбатыш яр буенда еллык явым 2500 ммдан артык, көнчыгыш яр буенда 1250 ммгача, үзәк төбәкләрдә 400—250 мм, төньякта 150 ммдан азрак.

Канадада елгалар күп, алар, нигездә, кар һәм яңгыр сулары белән туена. Ике йөздән артык эре күл бар.

Канадада төньяк боланы, мускус үгезе, ак аю, котып тлкесе, лемминг, котып куяны, тундра кыртавыгы, ябалак, поши, бизон, дикобраз, бүре, кондыз һ.б. хайваннар яши. Елагалар һәм күлләр балыкка бай. Милли парклар: Банф, Вуд-Баффало, Глейшер, Җаспер, Йоһо һәм башкалар.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канаданың төп халкы — эскимослар һәм индейлар. 15 гасыр азагында Канадага аурупалылар килә башлаган. Французлар Пор-Руаял һәм Квебекка нигез салганнар (1600—08). Квебек Яңа Франция мөстәмләкәсенең (колониясенең) үзәге булып калды. 1620-елларда Канада территориясендә беренче Англия мөстәмләкәсе — Яңа Шотландия барлыкка килде. Җидееллык сугыш (1756—63) нәтиҗәсендә Бөекбритания Яңа Францияне басып алган. 1791 елда Квебек 2 вилаятькә (Югары һәм Түбән Канадалар) бүленгән.

Сәясәт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада – конституцион монархия.

Административ бүленү[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада 11 провинциягә һәм 3 территориягә бүленә:

Провинцияләр:

  • Альберта
  • Британ Колумбиясе
  • Квебек
  • Манитоба
  • Яңа Шотландия
  • Нью-Брансуик
  • Ньюфаундленд һәм Лабрадор
  • Онтарио
  • Эдуард шаһзадә утравы
  • Саскачеван

Территорияләр:

  • Нунавут
  • Төньяк-Көнбатыш территорияләр
  • Юкон

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тел[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канадада икетеллелек бар. Инглиз һәм француз телләрен дәүләт телләре итеп кабул иттеләр.

Дин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада татарлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канадада яшәүче татарларның төгәл саны билгеле түгел. Иҗтимагый чараларда актив рәвештә йөзгә якын кеше катнаша[11]. Монреальда ел саен Сабан туе үткәрелә.

Илдә яшәүче татарлар арасында өлкән буын вәкилләре нигездә Кытай, Урта Азия, Төркия илләреннән күченеп килгән. Яшь буын исә — соңгы елларда уку белән Канадага килеп, монда төпләнеп калган татарлар.

Экономика[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәдәният[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Спорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кызык фактлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]