Канада

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Канада latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Flag of Canada (Pantone).svg
Байрак
Coat of arms of Canada rendition.svg
Илтамга
CAN orthographic.svg
Рәсми телләр инглиз теле[2][3] һәм франсуз теле[2][3]
• Ил башлыгы
Елизавета II
• Хөкүмәт башлыгы
Җастин Трүдо[d][4][5]
Канун чыгаручы орган Канада парламенты[d][6]
Мәйдан
• Барлыгы
9 984 670±1 квадрат километр
Халык саны
• Бәя
35 702 707 кеше кеше (гыйнвар 2015)[7]
ТМП (САМП) (бәя)
• Барлыгы
1 586 725 368 202,8 халыкара дуллыр[8]
• Кеше башына
43 248,53±0,010000000002 АКШ дуллыры[9]
ТМП (номинал) (бәя)
• Барлыгы
1 653 042 795 255 АКШ дуллыры[10], 1 535 767 736 946,2 АКШ дуллыры[10], 1 559 623 393 038,7 АКШ дуллыры[10], 1 799 268 695 861,8 АКШ дуллыры[10], 1 842 628 005 830,2 АКШ дуллыры[10], 1 824 288 757 447,6 АКШ дуллыры[10], 1 788 647 906 047,8 АКШ дуллыры[10], 1 613 464 422 811,1 АКШ дуллыры[10], 1 371 153 004 986,4 АКШ дуллыры[10], 1 549 131 208 997,2 АКШ дуллыры[10], 1 464 977 190 205,8 АКШ дуллыры[10], 1 315 415 197 461,2 АКШ дуллыры[10], 1 169 357 979 864,7 АКШ дуллыры[10], 1 023 196 003 074,6 АКШ дуллыры[10], 892 380 986 367,85 АКШ дуллыры[10], 757 950 678 646,53 АКШ дуллыры[10], 736 379 777 892,56 АКШ дуллыры[10], 742 293 448 252,64 АКШ дуллыры[10], 676 082 654 640,91 АКШ дуллыры[10], 631 813 279 406,81 АКШ дуллыры[10], 652 825 364 726,28 АКШ дуллыры[10], 628 546 387 972,13 АКШ дуллыры[10], 604 031 623 433,4 АКШ дуллыры[10], 578 139 279 437,61 АКШ дуллыры[10], 577 170 761 956,44 АКШ дуллыры[10], 592 387 689 252,92 АКШ дуллыры[10], 610 328 183 643,19 АКШ дуллыры[10], 593 929 550 908,47 АКШ дуллыры[10], 565 055 743 243,24 АКШ дуллыры[10], 507 354 351 182,25 АКШ дуллыры[10], 431 316 742 081,45 АКШ дуллыры[10], 377 437 927 311,98 АКШ дуллыры[10], 364 756 499 450,75 АКШ дуллыры[10], 355 372 558 103,62 АКШ дуллыры[10], 340 547 711 781,89 АКШ дуллыры[10], 313 506 525 087,14 АКШ дуллыры[10], 306 214 863 624,99 АКШ дуллыры[10], 273 853 826 377,01 АКШ дуллыры[10], 243 072 102 185,42 АКШ дуллыры[10], 218 632 867 449,81 АКШ дуллыры[10], 211 612 156 934,65 АКШ дуллыры[10], 206 575 564 401,62 АКШ дуллыры[10], 173 834 029 787,65 АКШ дуллыры[10], 160 408 697 648,26 АКШ дуллыры[10], 131 321 859 214,08 АКШ дуллыры[10], 113 082 820 992,02 АКШ дуллыры[10], 99 271 961 477,52 АКШ дуллыры[10], 87 896 095 224,423 АКШ дуллыры[10], 77 887 510 241,708 АКШ дуллыры[10] һәм 70 759 031 841,724 АКШ дуллыры[10]
Акча берәмлеге Канада дуллыры[d]
Нинди як хәрәкәте уң[d]
Шалтрату коды +1
Интернет домены .ca
Балигъ булу яше билгесез

Канада (ингл. Canada [‘kʰænədə], фр. Canada [kana‘da]) – Төньяк Америкада урнашкан дәүләт. Дөньяда Рәсәйдән соң мәйданы буенча икенче урында тора. 3 океан белән юыла. Канаданың бары тик бер күршесе бар – АКШ.

Канаданың башкаласы – Оттава шәһәре.

Атаманың килеп чыгуы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада сүзе XVI гасырда хәзерге Квебек территориясендә яшәгән лаврентиан ирокезларының үле лаврентиан теленнән тәрҗемә иткәндә авыл сүзен аңлата.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада территориясенең көнбатыш өлеше таулы, көнчыгыш өлеше тигезлек, төньяк һәм өлешчә төньяк-көнчыгыш ярлары — түбәнлек, көнчыгыш ярлары текә, көнбатышта ярлары исә бик биек. Кыйтганың урта өлеше һәм Канада Арктика архипелагының кыйтгага тоташкан урыны тигезлек һәм платолардан гыйбарәт. Гудзон култыгының әйләнә-тирәсе түбәнлек. Лаврентий калкулыгы, Үзәк тигезлекләр, Бөек тигезлекләр бар. Канаданың көнбатыш читендә Кордильер таулары, көньяк-көнчыгышта Аппалач таулары урнашкан. Уран, тимер, никел, бакыр, тутыя, кургашын, алтын һәм көмеш, ташкүмер, нефть, табигый газ чыганаклары бар.

Климаты — Канаданың төньяк өлешендә арктик һәм субарктик, көньякта уртача континеталь. Гыйнварның уртача темпертурасы төньякта -30°…-35°С, көньякта -18°…-20°С, июльнең уртача темпертурасы төньякта +4…+7°С, көньякта +16…+18°С. Көнбатыш яр буенда еллык явым 2500 ммдан артык, көнчыгыш яр буенда 1250 ммгача, үзәк төбәкләрдә 400—250 мм, төньякта 150 ммдан азрак.

Канадада елгалар күп, алар, нигездә, кар һәм яңгыр сулары белән туена. Ике йөздән артык эре күл бар.

Канадада төньяк боланы, мускус үгезе, ак аю, котып тлкесе, лемминг, котып куяны, тундра кыртавыгы, ябалак, поши, бизон, дикобраз, бүре, кондыз һ.б. хайваннар яши. Елагалар һәм күлләр балыкка бай. Милли парклар: Банф, Вуд-Баффало, Глейшер, Җаспер, Йоһо һәм башкалар.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канаданың төп халкы — эскимослар һәм индейлар. 15 гасыр азагында Канадага аурупалылар килә башлаган. Французлар Пор-Руаял һәм Квебекка нигез салганнар (1600—08). Квебек Яңа Франция мөстәмләкәсенең (колониясенең) үзәге булып калды. 1620-елларда Канада территориясендә беренче Англия мөстәмләкәсе — Яңа Шотландия барлыкка килде. Җидееллык сугыш (1756—63) нәтиҗәсендә Бөекбритания Яңа Францияне басып алган. 1791 елда Квебек 2 вилаятькә (Югары һәм Түбән Канадалар) бүленгән.

Сәясәт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада – конституцион монархия.

Административ бүленү[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада 11 провинциягә һәм 3 территориягә бүленә:

Провинцияләр:

  • Альберта
  • Британ Колумбиясе
  • Квебек
  • Манитоба
  • Яңа Шотландия
  • Нью-Брансуик
  • Ньюфаундленд һәм Лабрадор
  • Онтарио
  • Эдуард шаһзадә утравы
  • Саскачеван

Территорияләр:

  • Нунавут
  • Төньяк-Көнбатыш территорияләр
  • Юкон

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тел[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канадада икетеллелек бар. Инглиз һәм француз телләрен дәүләт телләре итеп кабул иттеләр.

Дин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канада татарлары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Канадада яшәүче татарларның төгәл саны билгеле түгел. Иҗтимагый чараларда актив рәвештә йөзгә якын кеше катнаша[11]. Монреальда ел саен Сабан туе үткәрелә.

Илдә яшәүче татарлар арасында өлкән буын вәкилләре нигездә Кытай, Урта Азия, Төркия илләреннән күченеп килгән. Яшь буын исә — соңгы елларда уку белән Канадага килеп, монда төпләнеп калган татарлар.

Экономика[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәдәният[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Спорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кызык фактлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 National Anthem Act
  2. 2,0 2,1 Official Languages Act
  3. 3,0 3,1 16.1 // Конституция Канады
  4. http://www.cbc.ca/news/politics/canada-election-2015-voting-results-polls-1.3278537
  5. http://www.cbc.ca/news/politics/canada-trudeau-liberal-cabinet-ministers-1.3302743
  6. 17 // Constitution Act 1867
  7. 7,0 7,1 7,2 Статистическая служба Канады
  8. 8,0 8,1 8,2 база данных Всемирного банка
  9. 9,0 9,1 9,2 http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD
  10. 10,000 10,001 10,002 10,003 10,004 10,005 10,006 10,007 10,008 10,009 10,010 10,011 10,012 10,013 10,014 10,015 10,016 10,017 10,018 10,019 10,020 10,021 10,022 10,023 10,024 10,025 10,026 10,027 10,028 10,029 10,030 10,031 10,032 10,033 10,034 10,035 10,036 10,037 10,038 10,039 10,040 10,041 10,042 10,043 10,044 10,045 10,046 10,047 10,048 10,049 10,050 10,051 10,052 10,053 10,054 10,055 10,056 10,057 10,058 10,059 10,060 10,061 10,062 10,063 10,064 10,065 10,066 10,067 10,068 10,069 10,070 10,071 10,072 10,073 10,074 10,075 10,076 10,077 10,078 10,079 10,080 10,081 10,082 10,083 10,084 10,085 10,086 10,087 10,088 10,089 10,090 10,091 10,092 10,093 10,094 10,095 10,096 10,097 10,098 10,099 10,100 10,101 10,102 10,103 10,104 10,105 10,106 10,107 10,108 10,109 10,110 10,111 10,112 10,113 10,114 10,115 10,116 10,117 10,118 10,119 10,120 10,121 10,122 10,123 10,124 10,125 10,126 10,127 10,128 10,129 10,130 10,131 10,132 10,133 10,134 10,135 10,136 10,137 10,138 10,139 10,140 10,141 10,142 10,143 10,144 10,145 10,146 10,147 10,148 10,149 https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?locations=CA
  11. Переводчик - самая татарская профессия! (рус.)
  12. Әтиләр көне

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]