Карт (мәҗүсилек)

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Карт (мәҗүсилек) latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Мари каһиннәре

Карт (Онаеҥ, карт кугыза) — Мари халкының Мари традицион диненең дин әһеле

Этимологиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сүз болгар теленнән алынган "карт" дигәнне аңлата. Үз мари атамалары да бар — кугыза («карт»), югтич («каһин»), онаеҥ («күрәзәче»), арвуй (ср. фин. arpoja — дәъвачы; вепс. arboi — багучы). Көнчыгыш марилар үз каһиннәрен мулла дип атыйлар. Баш каһин — Кугу Юмо кугыза. Бу аңлатма коми пам; коми-перм. пам; арча вöсясь, чуаш. йомыська туры килә; болгар телендә абыз. Мөгаен, «юктуч» сүзе «йÿк сүзеннән килеп чыккан, таулы мари телендә юк» — тавыш (тавыш бәйләмнәре яңгыравы), туры булмаган мәгънәдә — тавыш (ышандыру, нинди дә булса фикерне күңелгә салу, фикер, бәяләмә, караш)[1] яки мари теленнән «юкташ» — укырга, мәсәлән, дога укырга[2].

Тарихта картлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мари каһиненең язмаларда беренче тапкыр искә алу 1345 елда Якшәмбе монастыренда Язмада бар, анда Гәреч кенәзе Андрей Семён улы белән мари кенәзе Никита Байборода (мар. Ош-Пондаш) кызына өйләнгәндә Ветлуга кенәзлегенең баш каһине Шанги көнчесе килеп тантанада булган Гәреч кенәзе Семён Иван улының Евпраксиягә бозык җибәргән.

Вазифалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Картларның ярдәмчеләре бар — ÿссö. Картлар җәмәгать җыелышы Погын тарафыннан сайлана. Карт гадәттә 60 яшьтәге яки олырак кеше булмаган (лаеклы кеше булмаса урта яшьтәге кеше), Мари Ходайларын белергә тиеш булган, дәрәҗәле тормыш белән үзен киңәш иткән, тиз һәм җитез сөйләшә алырга тиеш булган. Яңа туган балаларга исем биргән, өйләнүләрне изге иткән һәм үлгәннәрне күмгән.

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Словарь марийского языка : [Марийско-русский] / Марийский НИИ яз., лит. и истории им. В. М. Васильева; [А. А. Абрамова и др.]. — Йошкар-Ола : Марийское кн. изд-во, 1990. Т. 2. С. 154.
  • Словарь марийского языка : Марий мутер / Мар. НИИ яз., лит. и истории им. В. М. Васильева. — Йошкар-Ола : Мар. кн. изд-во, 2005. Т. 10. С. 171.