Кумбха Мела
Ку́мбха Ме́ла[1] («чүлмәк бәйрәме»; санскр. कुम्भ मेला, IAST: kumbha melā) — Һинд дине тарафдарларының берничә ел периоды белән үткәрелә торган Һинд дине изге урыннарына массакүләм дини сәфәр кылу йолалары. Дини сәфәр кылучыларның максаты булып чират буенча Праяградж, Харидвар, Уджайн һәм Нашик шәһәрләре була. Бәйрәмнең кульминациясе Ганга (Харидварда), Сипра (Уджайнда), Годавари (Нашикта) яки Сангам суларында (Праягда) җанның һәм тәннең чистаруын символлаштыручы массакүләм коенуына туры килә
Кумбха Меланың тамырлары борын заманнардан килә. Ведик диндә «чүлмәк бәйрәме» Ходайларның һәм асурларның сөт океаныннан язылган амрита чүлмәге өчен көрәше белән ассоциирлана. Амрита тамчылары җиргә дүрт урында - Праягта, Харидварда, Уджайнда һәм Нашикта төшкән дип санала. Чүлмәкләр бәйрәменең беренче тасвирламасын VII гасырда кытай дини сәфәр кылучысы Сюаньцзан калдырган, ул бәйрәм итү хәерчеләргә хәер бирү белән баруын билгеләп узган. Бөек фикер иясе Шанкара садхуларны Кумбхамелада агымдагы рухият сораулары турында әңгәмә корыр өчен җыелырга өндәгән.
2007 ел Аллаһабад Кумбха Меласында 70 миллион кеше катнашкан, бу тарихта теләсә нинди җыелыш өчен күп кешелек рекорды булып тора[2]. Дөньяның иң эре дини бәйрәмендә эксцесслар булмыйча калмаган. Шулай, 1954 ел Аллаһабад Кумбха Меласы вакытындагы этеш-төртеш вакытында 800 дини сәфәр кылучы һәлак булган. 2003 ел Нашик Кумбха Меласы 30 кешенең тормышларын алып киткән[3].
Кумбха Мела төрләре
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Ардх Кумбха Мела һәр 6 ел Харидварда һәм Праяграджта үткәрелә, шул ук вакытта Purna (тулы) Kumbh (җыелыш) һәрвакыт Праяграджта һәр 12 ел саен була. 2007 елның январендә 45 көн дәвамында 70 миллион Һинд дине дини сәфәр кылучысы Праяграджта Ардха Кумбха Мелада катнашкан һәм 15 январьдә Макар Санкрати (Шанкрати) истәлекле көнендә 5 млн нан артык кеше катнашкан.
Унике «Пурна Кумбха Мела»дан һәр 144 ел саен булган Маха Кумбха Мела («Бөек», «Баш» Кумбха Мела) шулай ук Праяграджта үткәрелә.
Этимология
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]«Кумбха» — «чүлмәк» дигәнне аңлатучы санскрит сүзе (en:Kumbha кара), кайвакыт кайлаш буларак кулланыла. Шулай ук ул, фестиваль шуның билгесе астында үткәрелгән Ведик астрология Сукояр астрологик билгесе дигән сүз. «Мела» сүзе «җыелыш», «очрашу» яки гади рәвештә «ярминкә» дигәнне аңлата.
Соңгы Кумбха Мелалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]1894
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Парамаханса Йогананда үзенең «Йог автобиографиясе» эшендә аның гурусы Шри Юктешвар (Yukteswar) 1894 елның январендә Праяграджда Кумбха Мелада булганы һәм анда беренче мәртәбә Махаватар Бабаджи белән очрашканы турында яза.
2003
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Кумбха Мела состоялась в Һиндстанда Нашикта 2003 елның 27 июленнән 7 сентябренә кадәр булганда 39 дини сәфәр кылучы (28 хатын-кыз һәм 11 ир кеше) үтерелгән булган һәм 57 җәрәхәт алган (фестивальдә катнашкан тарафдарларның саны якынча 70 млн кеше булганын истә тотарга кирәк). Ышанучылар Годавари елгасы ярларында изге коену өчен җыенган булган. 30 000 -нән артык дини сәфәр кылучы садху беренче булып коена алыр өчен изге урынга Рамкундка алып баручы тар урамда баррикадалар белән тоткарланган булган. Мәгълүм ителгәнчә кайбер садхулар гавамга көмеш тәңкәләр ыргыткан булган, шул этеш-төртешкә китергән дә.
2007
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Ардх Кумбха Мела һәр алты елны (шулай ук Аллаһабад буларак мәгълүм) Праягда үткәрелә. Фактик даталар астрологиягә карап була.
Коену өчен әһәмиятле даталар:
- 3 январь (Пауш Пурнима).
- 14 январь (Макар Санкрати).
- 19 январь (Мауни Амавасья).
- 23 январь (Басант Панчами).
- 2 февраль (Магх Пурнима).
2010
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Харидварда Ардха Кумбха Мела (30 январь — 28 апрель)
Кумбха Меланың әһәмиятле даталары:
- 30 январь — садхуларның беренче парады[4].
- 12 февраль (Махашиваратри) — беренче король коенуы.
- 15 март (Сомвати амавасья) — икенче король коенуы.
- 14 апрель (Байсаки) — өченче король коенуы үткәрелмәскә карар ителгән булган[5].
2013
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 27 январьдән 25 февральгә кадәр Пурна Кумбха Мела Праяграджта булган (элек Аллаһабад буларак мәгълүм булган).
2025
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
13 январьдән 26 февральгә кадәр Маха Кумбха Мела узган, ул 144 елга бер мәртәбә үткәрелә[6]. Чарага 660 миллионнан артык кеше килгән[7][8].
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Кумбха Мела // Крещение Господне — Ласточковые. — М. : Большая российская энциклопедия, 2010. — С. 331. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 16). — ISBN 978-5-85270-347-7.
- ↑ Millions of Hindus Wash Away Their Sins.
- ↑ 39 killed in Kumbh Mela stampede. әлеге чыганактан 2008-11-04 архивланган. 2026-03-04 тикшерелгән.
- ↑ Открытие Кумбха Мелы — первый парад садху!. әлеге чыганактан 2010-02-11 архивланган. 2026-03-04 тикшерелгән.
- ↑ Последнего королевского омовения не было(үле сылтама)Калып:Недоступная ссылка
- ↑ В Индии начался фестиваль, который проводят раз в 144 года
- ↑ India’s Maha Kumbh Mela festival gets under way for first time in 144 years | India | The Guardian
- ↑ Mahakumbh Mela 2025: How this event after 144 years is different from 3 other Kumbhs - India Today.
Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Lochtefeld J. G. Kumbh Mela // Encyclopedia of World Religions. Springfield: Merriam Webster Inc., 1999. P. 650. 1181 p.
- Lochtefeld J. G. Kumbha Mela // Springer’s Encyclopedia of India Religions, Hinduism Volume / Arvind Sharma (ed.). Springer Science+Business Media, 2013.