Кырымтатар кухнясы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Кырымтатар кухнясы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Кырымтатар кухнясы-крым татарларның милли кухнясы.

Кырым ярымутравы, кырымтатар кухнясы барлыкка килгән җир ,үсемлекләр белән ит, яшелчә һәм җиләк-җимешләр белән бай. Кырым- татар кухнясы озын-озак гомер дәвамында Украина, Греция, Италия, Төркия, Кавказ, Россиянең һәм башка илләрнең мәдәнияте белән аралышкан. Шундый үзенчәлекләр сөбхан төркемнәрдә күзәтелә . Көньяк өстәләрендә яшелчә, җиләк-җимеш һәм балык еш очрый , ә дала халкы ит-сөт продуктларын теләсә кайсы төрдә кулланырга ярата һәм үзләре артыннан зур кулинария серләре алып баралар. Шуңа да карамастан, һәр өстәлдә гомуммилли ризык өчен урын бар.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Борынгы заманалардан бирле кырым татарлары далада, тауларда һәм Кара диңгез ярларында яшәгәннәр. Элек-электән ризык нигезенә ат ите, сарык ите, сыер ите кергән,ләкин дуңгыз ите кермәгән.Мөселманнар өчен дуңгыз ите тыела, шуның бер сәбәбе эссе климат булып тора, аның аркасында ит тиз бозыла, әмма төгәл сәбәбе юк.

Гадәттә, походтан соң кырым татарлары җитәрлек ит әзерлиләр : итне һәм тәм-томнарны кушып, каклаганнар,ыслаганнар , тозлаганнар. Элек-электән татарларның яраткан итле тәмтомы къаз иде — какланган ат казылыгы. Шулай да иң яраткан ризыклар сарык итеннән булган. Соңрак кошчылык барлыкка килгән, ләкин ул хуҗалыкта алып баручы урынын алмаган.

XV гасырда данлыклы венециан Амвросий Контарини язган: " Дала татарларның төп ризыгы ат итте һәм сөт булган. Киң таралган шулай ук дөге, аны сәяхәтче «сарай тарысы» дип атаганнар, аны пешергәннәр, ә аннары өстенә әче сөт салганнар. Еш кына бу катнашманы кояшта киптереп, кулланганнар. Ханлык кунакларын крым эчемлеге «буза» битараф калдыра алмаган .

Камыр әйберләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Әгәр дә традицион өстәлгә карасаң, төрле камыр әйберләре сихерлиләр,. Кырым-татар кухня өчен әче(чүпрәле) камырдан әйберләр иң якын.Икмәксез , бер төшке аш та (гадәти яисә бәйрәм) үтми, ул изге ризык дип санала. Кырым-татар кухнясы сынау һәм баллы камырдан әйберләр белән бай: чельпек, катлама, кош-теле, алар чәй янына бирерәләр. Кайбер сынау әйберләр — эчтәлеге һәм әзерләү ысулы буенча төрки телле халыклар өчен типик — алар алга таба оригиналь милли ризыклар булып камилләштеругә дучар булганнар. Иң популяр «чебуреки», «шиш-кебаб» сарык , ат, күркә итләрдән, катлам ит пироглар «кобете», «пиде», «бурма», «долма - сарма» һәм башка күп нәрсәләр булган.

Эчемлекләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Традицион эчемлекләр булып каһвә, әйран, язма, буза торганнар.

Традицияләре, гореф-гадәтләре, этикет[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кырым ханлыгында гасырлар буе барлыкка килгән милли гореф-гадәтләр кырыс саклаганнар. Аерым игътибар мәдәнияткә һәм туклану этикетына бирелгән, бу яшь буынны тәрбияләү өчен бик мөһим булган. Ризыкка мөнәсәбәт беркайчан да кулланучылар кебек түгел, ризыкка ихтирам белән караганнар. Катгый тыелган: җиргә ташларга, ризык турында начар сөйләргә. Һәр ризык, хәтта иң кечкенәсе, Алланың рәхмәте дип саналган.Кунак өчен ризыктан баш тарту әдәпсезлек дип саналган, ризыкны булган рәхмәт хисләре белән кабул итеп, аны кече бер өлешен булса да авыз итеп карарга кирәк булган , югыйсә хуҗаны хөрмәт итмәү булган. Шулай ук хуҗа кунакка сый бирмәсә, аңа оят булган икән. Зур түрәләр икмәк, гади халык — сөт кушылган төелгән тары ярмасы ашаганнар. Ат сөте һәм сүл эчкәннәр. Кунакларга колын ите биргэннэр, XVII гасырда ул затлы ризык дип саналган.