Кытай теле

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Кытай теле latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Кытай теле
Үзисем:

中文, 汉语

Илләр:

Кытай Халык Җөмһүрияте, Кытай Җөмһүрияте, Сингапур, Филипин, Малайзия, Индонезия, Көнчыгыш Тимор, Таиланд, Вьетнам, Мьянма, Камбоджа, Канада, АКШ, Перу

Рәсми халәт:

Кытай байрагы Кытай, Кытай Республикасы байрагы Кытай Җөмһүрияте, Сингапур байрагы Сингапур, БМО байрагы БМО

Сөйләшүчеләр саны:

1,3 млрд.

Дәрәҗә:

1

 Классификация
Төркем:

???

Язу:

кытай язуы, традицион кытай язуы[d] һәм гадиләштерелгән кытай язуы[d]

Тел кодлары
ГОСТ 7.75–97:

кит 315

ISO 639-1:

zh

ISO 639-2:

chi һәм zho

ISO 639-3:

zho[1]

Кытай теле яки чин теле (үзатамасы 中文, 汉语) — туган тел буларак иң күп сөйләшүчеләр саны булган тел. Син-тибет телләр гаиләсенә карый. Кытайдан тыш, Кытай Җөмһүриятендә һәм Сингапурда дәүләт теле статусын йөртә, БМОның 6 рәсми эш телләре хисабына керә.

Кытай теленең таралышы:
     Кытай теле дәүләт яки рәсми тел булган илләр      5 миллионнан артык кеше кытайча сөйләшкән илләр      1 миллионнан артык кеше кытайча сөйләшкән илләр      0,5 миллионнан артык кеше кытайча сөйләшкән илләр      0,1 миллионнан артык кеше кытайча сөйләшкән илләр      Кытай телендә күп кешеләр сөйләшкән шәһәрләр

Бөтен дөньяда гомуми сөйләшүчеләр саны — 1,3 млрд кеше. Кытай теленең сөйләм юрамалары асаба сөйләшүчеләр тарафыннан бер телнең юрамалары булып таныла. Шулай да аерма роман телләре арасындагы аермага тигез булырга мөмкин. Кытай теле тональ тел булып тора.

Язу системасы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Хәзерге көндә кытай телендә язу өчен традицион иероглифлар һәм традицион иероглифлардан килеп чыккан гадиләштерелгән иероглифлар кулланыла. Иероглифлар шакмакка сыйдырылырлык итеп өстән астан һәм уңнан сулга языла. Гәрчә иероглифларның башкача урнашуы уңнан сулга XX гасырда популяр булып киткән. Яхшы белем алган кытайча укучы хәзерге көндә якынча 4000-нән 6000-гә кадәр иероглиф таный, кыйтга гәзитен уку өчен 3000 иероглиф кирәк. Кытай Халык Җөмһүрияте эшчеләр арасында 2000 иероглиф белемен күрсәтә, гәрчә ул бары тик функциональ белү булырга мөмкин. Мәктәптә укучылар типик рәвештә якынча 2000 иероглиф өйрәнәләр, шул ук вакытта галимнәр 10 000-гә кадәр хәтерли алалар. Зур кыскартылмаган сүзлектә, мәсәлән, Кангси Сүзлегендә 40 000-нән артык иероглиф бар, монда мәгънәсе ачык булмаган, юрама, сирәк һәм архаик иероглифлар кертелгән, бу иероглифларның хәзер чирегеннән азрагы кулланыла.
Кытай иероглифлары тарихи һәм хәзерге көндә корей теленә, япон теленә, вьет теленә һәм башка телләргә белем таралу белән үтеп кергән. Урта Азиядә яшәүче кытай халкының өлеше булып саналган дунган халкы кытайча язу өчен кириллица куллана һәм элегәрәк гарәп язуы кулланган.

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Аркадий Цавкелов КИТАЙСКИЙ ЯЗЫК - МːАЙРИС-ПРЕСС, 2015 - ISBN 978-5-8112-5496-5

Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Википедия

Википедиянең
кытай телендә бүлеге бар!
zh:Wikipedia:首页

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Chinese // Ethnologue — 19 — Dallas, Texas: SIL, 2016.