Күзәнәк

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Гадәти үсемлек күзәнәгенең төзелеше
Гадәти хайван күзәнәгенең төзелеше

Күзәнәквируслардан башка бөтен тере организмнарның төзелешенең элементар берәмлеге. Структур яктан барлык күзәнәкләр охшаш, ә форма, төзелеш һәм вазифа ягыннан алар күптөрле.

Күзәнәкләрнең төзелеше, яшәү рәвеше һәм функцияләре цитология фәнендә өйрәнелә. Соңгы вакытта күзәнәкләр биологиясе төшенчәсе дә гамәлгә керә башлаган.

Күзәнәкнең мембранасы эчендә урнашкан протоплазма аксымнар һәм төш кислоталары кебек күп төрле биомолекулалардан тора.[1] Организмнар бер күзәнәкле (бер күзәнәктән торучылар; бактерияләрнең күбесе) яки күп күзәнәкле (үсемлекләр һәм хайваннар монда керә) була. Үсемлекләр һәм хайваннар күзәнәкләре саны биологик төрләр арасында аерылып тора, кешеләр тәннәре якынча 100 триллион (1014) күзәнәктән торуы билгеле.[2] Күпчелек үсемлек һәм хайван күзәнәкләренең зурлыгы 1 белән 100 микрометр булу сәбәпле, микроскоп астында гына аерыла.[3]

Күзәнәкләрнең барлыгы 1665 елда Роберт Хук (ингл.) тарафыннан ачыла. 1839 елда Маттиас Якоб Шлейден (ингл.) һәм Теодор Шванн (ингл.) тарафыннан үстерелә башлаган күзәнәкләр теориясе буенча, бар организмнар бер яки күбрәк күзәнәктән тора, бар күзәнәкләр алдан килгән күзәнәкләрдән туып чыга, организмның бар әһәммиятле функцияләр күзәнәкләр эчендә урын ала, һәм бар күзәнәкләрдә үз функцияләрен оештыру һәм кирәкле мәгълүматны киләчәк буыннарга тапшыру өчен зарур булган генетик мирас мәгълүматы саклана.[4] Күзәнәкләрнең Җир йөзендә барлыкка килүгә иң әзеннән 3,5 миллиард ел.[5][6][7]

Күзәнәкләр ике зур төркемгә аерыла: төшсезләр һәм эукариотлар.

Шулай ук карагыз[үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. Cell Movements and the Shaping of the Vertebrate Body in Chapter 21 of Molecular Biology of the Cell fourth edition, edited by Bruce Alberts (2002) published by Garland Science.
    The Alberts text discusses how the "cellular building blocks" move to shape developing embryos. It is also common to describe small molecules such as amino acids as "molecular building blocks".
  2. Lodish (2007). Molecular Cell Biology,6e. W.H.Freeman and Company. Калып:Hide in printКалып:Only in print. 
  3. Campbell, Neil A.; Brad Williamson; Robin J. Heyden (2006). Biology: Exploring Life. Boston, Massachusetts: Pearson Prentice Hall. Калып:Hide in printКалып:Only in print. http://www.phschool.com/el_marketing.html. 
  4. Maton, Anthea; Hopkins, Jean Johnson, Susan LaHart, David Quon Warner, Maryanna Wright, Jill D (1997). Cells Building Blocks of Life. New Jersey: Prentice Hall. Калып:Hide in printКалып:Only in print. 
  5. Schopf, JW, Kudryavtsev, AB, Czaja, AD, and Tripathi, AB. (2007). Evidence of Archean life: Stromatolites and microfossils. Precambrian Research 158:141-155.
  6. Schopf, JW (2006). Fossil evidence of Archaean life. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci 29;361(1470):869-85.
  7. Peter Hamilton Raven; George Brooks Johnson (2002). Biology. McGraw-Hill Education. p. 68. Калып:Hide in printКалып:Only in print. http://books.google.com/books?id=GtlqPwAACAAJ. Retrieved 7 July 2013.