Мишәр диалекты
| Мишәр диалекты | |
|---|---|
| Барлыкка килү урыны | мишәрләр |
| Язу | кириллица |
| Нинди веб-биттә тасвирланган | turkic.elegantlexicon.com/lx.php?lx=msh |
Мишәр диалекты яки көнбатыш диалект — татар теленең төп өч диалектларының берсе.
Таралышы
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Мишәр диалектының төп сөйләшләре
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- сергач сөйләше (Түбән Новгород өлкәсе);
- чистай сөйләше (Татарстан һәм Самара өлкәсе);
- чүпрәле сөйләше (Татарстанның Идел аръягы һәм Чувашия);
- күршә (Тамбов өлкәсе);
- мәләкәс сөйләше (Ульяновск өлкәсе);
- хвалын сөйләше (Ульяновск өлкәсе);
- темников (төмән) сөйләше (Мордовия, Пенза, Тамбов өлкәләре);
- ләмбрә сөйләше (Мордовиянең көньяк-көнчыгышы);
- күзнәй сөйләше (Пенза өлкәсе);
- алтата сөйлөше (Сарытау өлкәсе);
- байкыбаш сөйләше (Башкортстанның төньяк-көнбатышы);
- шарлык сөйләше (Ырынбур өлкәсендә);
- стәрлетамак сөйләше (Башкортстанның көнбатышы, Татарстанның көнчыгышы).
- карсун (Ульяновск өлкәсе);
- мордва-каратай (Татарствнның Кама Тамагы һәм Лаеш районнары);
- чистай керәшеннәре (Татарстанның Кама аръягы);
- тау ягы керәшеннәре (Татарстанның Кайбыч районы);
- кострома (Кострома шәһәре Татар бистәсе);
- волгоград (Волгоград, Әстерхан өлкәләре, Ставрополь крае, Төньяк Кавказ).
- әҗе (Рязань өлкәсе)[1]
Мишәр диалектына хас фонетик үзенчәлекләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]а) ҡ, ғ авазлары к, г булып әйтелә яисә төшеп кала: гадәт — адәт, гафу — афу, гали — али;
ә) а авазы иренләшми, саф кала;
б) өй, ай, әй дифтонглары монофтонглаша — бер аваз булып әйтелә: өй — ү, кайнар — каняр, сөйлә — сүлә;
в) ц, ч, дҗ аффрикатлары бар: цәй, чиләк, дҗиләк;
г) сүз башында җ авазын й ләштерү хас: җил — йил, җир — йир.
Тел галиме, академик Мирфатыйх Зәкиев болай дип яза: «Татар әдәби теленең фонетикасы нигезендә урта (Казан) диалект ятса, морфологик системасын мишәр диалекты тәшкил итә».
Финляндия татарларының кулланган язма Мишәр татарчасына күрә, бер сүзнең беренче алгы авазы кайвакыт арткы аваз булып чыгуы мөмкин. Бу хәл мөхтәрәм урынына мохтәрәм, хәзер урынына хазер, һәм рәхмәт урынына рахмәт кебек формаларга китерә. Шул ук тенденция шәхес исемнәрендә дә күзәтелә; мәсәлән, Мөхәммәт урынына Мохаммәт, Хәлимә урынына Халимә формалары кулланылырга мөмкин.[2][3]
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Ц-оканье и его распространение. әлеге чыганактан 2022-08-09 архивланган. 2024-04-12 тикшерелгән.
- ↑ Yabalak Süzlek. {{subst:бүген}} тикшерелгән.
- ↑ Sürälär häm doalar II. Suomen Islam-seurakunta. 2017, Helsinki. ISBN 978-952-99306-5-4 (p. 80)
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ФЛЕРА БАЯЗИТОВАНЫҢ “МИШӘР ДИАЛЕКТЫ” КИТАБЫ 2011 елның 11 август көнендә архивланган