Көньяк-Көнчыгыш икътисади зона

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Көньяк-Көнчыгыш икътисади зона latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Көньяк-Көнчыгыш икътисади зона
Ил

Flag of Russia.svg Россия

Статус

Икътисадый зона

Татарстан

Иң эре шәһәр

Әлмәт, Бөгелмә, Лениногорск

Нигезләү датасы

2009

Халык саны

577,66

Халык тыгызлыгы

45,8 кеше/км²

Сәгать поясы

MSK (UTC+3)

Автомобиль номерлар коды

16, 116, 716

Көньяк-Көнчыгыш икътисади зонаТатарстан Республикасы территориаль-җитештерү кластерларының (территориаль-җитештерү комплексларының (ТҖК)) берсе, аның төп өлкәсе — файдалы казылмалар чыгару һәм нефть җиһазлары җитештерү, геологоразведка. Икътисади зона җитештерү күләме, базар һәм транспорт инфраструктурасы үсеше буенча республикада лидерлар өчлегенә керә. Зона халкы — 577,66 мең кеше, мәйданы — 12613,7 км².

Үз эченә 8 муниципаль район һәм республика әһәмиятендәге 5 шәһәрне ала. Зона республикада Татарстан Республикасының территориаль икътисадый сәясәт концепциясе нигезендә рәсми рәвештә бүлеп бирелә.

Структура һәм состав[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Көньяк-Көнчыгыш икътисадый зона 8 муниципаль районны үз эченә ала, аларның төркеме социаль-икътисадый үсешне бәяләүнең интеграль индикатор әһәмияте уртача республика күрсәткеченнән 20% ка югарырак булган үзәкләр тирәсендә этаплап формалаштыруның итерацион ысулын кулланып гамәлгә ашырыла[1].

Төбәк Халык Мәйдан ВТП1 СЗ2 УБ3 ЗЭ4[2] ОДСП5
1 Азнакай
64274
2143,3
26787
10222,4 2.37 %
31
22.393
2 Әлмәт
195702
2500,2
134906
18571 1,92 %[3]
105
102.331
3 Баулы
37479
1210,4
11523
15607 2.44 %
18
9.137
4 Бөгелмә
111757
1408,6
25547
13400 1.72 %
54
12.397
5 Лениногорск
88840
1843,2
28539
17634,1 1.60 %
40
21.875
6 Сарман
36680
1385
12178
8026,4 2.15 %
17
9.705
7 Чирмешән
20922
1364[4]
7302
11966 1.76 %
9
4.951
8 Ютазы
21670
760,57
2859
12663,2 0.91 %
34
9.137
Барлык: 577 656 12 613,7 249 639 1,86 308 184.508

1 — тулай территориаль продукт күләме — млн. сум, 2009 ел; 2 — уртача хезмәт хакы; 3 — эшсезлек дәрәҗәсе; 4 — икътисадта мәшгульләр саны — мең кеше, 2009 ел.; 5 —предприятиенең өстәлгән бәясе күләме — млн. сум, 2009 ел.

Икътисади зона территориясендә халык тигез урнашмаган. Халык саны буенча Әлмәт (194892), Бөгелмә (112043), Лениногорск (88840) районнары иң зурлар дип санала. Икътисади зонаның шәһәр халкы 70% тәшкил итә (355130 мең кеше), шул ук вакытта шәһәрлеләрнең күпчелеге (88 %) республика әһәмиятендәге 5 шәһәрдә яши. Авыл халкының күпчелеге Сарман районында күзәтелә, ә Чирмешән районында бары тик авыл халкы гына яши[5].

Аның уртасында урнашкан Көньяк-Татарстан (Әлмәт-Бөгелмә-Лениногорск-Азнакай) полицентрик шәһәр агломерациясе-конкурбация, халык саны һәм әһәмияте буенча Татарстан Республикасында ярты миллионга якын кеше булган өченче зонаның нигезе булып тора. Зонаның көнчыгыш өлешендә шулай ук Баулы һәм Урыссу шәһәрләре агломерациясе дә бар, ул Октябрьск һәм Туймазы Башкортстан шәһәрләре агломерациясе белән бик якын һәм тыгыз бәйләнә.

Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татнефть

Зона икътисады, илдә зурлыгы буенча икенче урында (Самотлорскидан соң) Ромашкино нефть чыганагы («Икенче Баку») ачылу һәм аның көньяк-көнчыгышында үзләштерү белән бәйле рәвештә, XX гасыр уртасында формалаша[6]. Соңрак зона икътисады катнаш машина төзелеше производстволары һәм башка хезмәт күрсәтүче сәнәгать предприятиеләре булдыру хисабына күпмедер дәрәҗәдә диверсификацияләнә.

Нефть чыгару һәм башка зона җитештерүләре республиканың тулаем төбәк продуктының 30 % тан артыгын бирә. Икътисадның төп тармагы — «Татнефть» һәм кайбер вак предприятиеләр белән нефть чыгару.

Кайбер башка нефть чыгару территориаль-җитештерү комплексларыннан аермалы буларак, биредә нефть химиясе һәм нефть эшкәртү предприятиеләренең җитештерү циклы буенча чиктәш предприятиеләре юк диярлек.

2009 елга икътисадта зур әһәмияткә ия предприятиеләр:

Всего РФ* РФ** РТ МО
1 Азнакай 5 4 1
2 Әлмәт 37 2 1 9 28
3 Баулы 20 10 10
4 Бөгелмә 20 9 11
5 Лениногорск 22 16 6
6 Сарман 11 8 3
7 Чирмешән 23 10 13
8 Ютазы 15 14 1
Барлыгы 153 2 1 80 73

* Система барлыкка китерүче предприятиеләр. ** Региональ әһәмияттәге предприятиеләр.

Инвестицияләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Көньяк-Көнчыгыш икътисади зонада Әлмәт һәм Лениногорск шәһәрләрендә урнашкан 2 инвестицион мәйданчык эшли[7]. Иң зурысы, Лениногорск шәһәрендә урнашкан — «"ИДЕЯ — Көньяк-Көнчыгыш" инновацион-җитештерү технопаркы» ҖЧҖ. Технопаркның гомуми мәйданы 37 993,90 м2 тәшкил итә, анда 40 резидент-компания теркәлгән. Технопарк эшчәнлеге Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгышында кече һәм урта бизнесны үстерү максатында инновацияләргә юнәлдерелә[8].

Әлмәттә 1643,70 кв.м мәйданлы «Импульс» муниципаль бизнес-инкубаторы эшли[9].

Көньяк-Көнчыгыш икътисади зонада 2011 елга 103 инвестицион проект гамәлгә ашырыла:

МБ Проектларны
1 Азнакай
13
2 Әлмәт
10
3 Баулы
4
4 Бөгелмә
42
5 Лениногорск
6
6 Сарман
24
7 Чирмешән
1
8 Ютазы
3
Барлыгы 103
ТР 540

Иң эре шуларның булып тора:

Проект Бәясе, млн. сум. NPV1, млн. сум.[10] Үзен2ел РМ3, берәмлек
1 «ТАТСТАЛЬ» ЯАҖ электр металлургия заводын төзү һәм файдалануга тапшыру[11]
21533,0
19200
2.8
1300
2 Ашалчы югары үзле нефть ятмасын эшкәртү[12]
3763
1033
9
207
3 Баулы шәһәрендә сәүдә-кунакханә-күңел ачу комплексы төзелеше[13]
1400
250
4 Азнакай муниципаль районының Актүбә бистәсендә 4000 баш савым сыерга исәпләнгән терлекчелек комплексы төзелеше
1200
5 Ячестый бетон җитештерү
754.5
120.0
83
6 «АЛНАС» ААҖ үсеше һәм техник яктан яңадан коралландыру
626.9
2325
3

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Концепция территориальной экономической политики Республики Татарстан(үле сылтама)Калып:Недоступная ссылка
  2. Инвестиционная карта. әлеге чыганактан 2011-11-04 архивланды. 2011-09-04 тикшерелде.
  3. ГБУ «ЦЗН Альметьевск». әлеге чыганактан 2012-06-13 архивланды. 2011-08-27 тикшерелде.
  4. Черемшанский муниципальный район 2014 елның 12 октябрь көнендә архивланган. Портал муниципальных образований
  5. Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года
  6. Крупнейшие нефтяные месторождения мира
  7. Индустриальные и инвестиционные площадки РТ. әлеге чыганактан 2011-11-04 архивланды. 2011-09-03 тикшерелде.
  8. ООО "Инновационно-производственный технопарк «ИДЕЯ — Юго-Восток». әлеге чыганактан 2012-10-08 архивланды. 2011-09-03 тикшерелде.
  9. Муниципальный бизнес-инкубатор г. Альметьевска «Импульс». әлеге чыганактан 2012-10-08 архивланды. 2011-09-03 тикшерелде.
  10. Каталог инвестиционных проектов Республики Татарстан. әлеге чыганактан 2014-03-30 архивланды. 2011-09-25 тикшерелде.
  11. Строительство и ввод в эксплуатацию электрометаллургического завода ЗАВОДА ЗАО «ТАТСТАЛЬ»(үле сылтама)Калып:Недоступная ссылка
  12. Разработка Ашальчинского месторождения сверхвязкой нефти(үле сылтама)Калып:Недоступная ссылка
  13. Строительство торгово-гостиничного-развлекательного комплекса, г. Бавлы(үле сылтама)Калып:Недоступная ссылка