Лайлач гөмбәләр

Лайлач гөмбәләр
Халыкара фәнни исем	Myxogastria L.S.Olive, 1970
Таксономик ранг	сыйныф
Югарырак таксон	миксомицеты[d]
... хөрмәтенә аталган	Капля[d]
Лайлач гөмбәләр Викиҗыентыкта

Лайлач гөмбәләр, яки миксомицетлар (лат. Myxomycetes, юнан теленнән myxa – лайла һәм mykēs – гөмбә) - чын лайлач гөмбәләр (Mycetozoa) классы , бу класс 800 дән артык организм төрен үз эченә ала, амебозойлар арасында иң зур төркем булып тора . Алар тропиклардан алып поляр төбәкләргә кадәр таралган .

Өйрәнелү тарихы

Миксомицетларның беренче теркәлгән күзәтелүләре XVII гасырга карый. Томас Панковий үзенең 1654 елгы "Herbarium Portatile, oder behendes Kräuter- und Gewächsbuch" хезмәтендә "тиз үсә торган гөмбә" (лат. Fungus cito crescentes) дип Үзагач ликогаласын телгә ала. Гастеромицетларга охшаш булулары аркасында, миксомицетлар Элиас Магнус Фрис тарафыннан Systema mycologicum китабында Gasteromycetes классының Myxogastres субклассы буларак классификацияләнгән. 1833 елда Генрих Фридрих Линк миксомицетларны аерым гөмбәләр классы дип атаган һәм аңа Myxomycetes исеме биргән .

1859 елда, үзенең "Die Mycetozoen" хезмәтендә, Генрих Антон де Бари лайлач гөмбәләр һәм башка гөмбәләр арасындагы аермаларны күрсәтә һәм Mycetozoa ("гөмбәчек-хайваннар") терминын уйлап таба. Хәзерге вакытта лайлач гөмбәләрнең Amoebozoa төркеменә керүе ачыкланган, алар гөмбәләр һәм хайваннарга бертигез дәрәҗәдә туган. Ләкин, аларны өйрәнү, гадәттә, нигездә, микологлар эше булып тора .

Яшәү циклы һәм төзелеш

Лайлач гөмбәләрнең яшәү циклы

Symphytocarpus flaccidus төренең споралардан чыккан миксамёбалары

Җимеш тәнчеген барлыкка китерүче плазмодий

Хлорофиллның булмавы, күпчелек лайлач гөмбәләрнең үрчү органнары барлыкка килү, сапрофит (кайберләре – паразит) яшәү рәвеше буенча гөмбәләргә охшаш; амебасыман актив хәрәкәт аларны хайваннар белән якынайта.

Күп төшле цитоплазма масса рәвешендәге вегетатив гәүдәсе – плазмодия ачык (лимондай сары, алсу, кызыл, шәмәхә) төстә.

Physarum polycephalum плазмодие

• Спорофор төрләре
• 
  Плазмодиокарп Hemitrichia serpula
• 
  Трихия спорангиясе
• 
  Reticularia lycoperdon эталиясы
• 
  Tubifera ferruginosa псевдоэталиясы

Таралу һәм әһәмият

ТР территориясендә һәр җирдә таралганнар. Таркала баручы коелган яфракларда яки чери торган агач кәүсәләрендә, туфракта, тирестә яшиләр.

Сапрофит лайлач гөмбәләрнең гамәли әһәмияте юк.

Кайбер паразит лайлач гөмбәләр авыл хуҗалыгына зыян китерәләр, мәсәлән, кәбестә плазмодиофорасы (Рlаsmоdiорhоrа drаssiсае) әвернә чәчәклеләр авыруын китереп чыгара; бәрәңгедә порошоксыман кутыр авыруы сәбәпчесе спонгоспора (Sроngоsроrа sоlаni) бүлбеләрне, тамырны һәм пасленчалар семьялыгындагы башка төрләрне дә зарарлый.

Әдәбият

• Гмошинский В. И., Дунаев Е. А., Киреева Н. И. . — ISBN 978-5-94193-089-0.
• Новожилов Ю. К. . — ISBN 5-02-026625-0.
• Fiore-Donno A.M., Berney C., Pawlowski J., Baldauf S.L. higher-order phylogeny of plasmodial slime molds (Myxogastria) based on elongation factor 1-A and small subunit rRNA gene sequences (англ.) // J. Eukaryot. Microbiol. : journal. — 2005. — Vol. 52, no. 3. — P. 201—210. — doi:10.1111/j.1550-7408.2005.00032.x. — PMID 15926995.
• Kirk P. M., Cannon P. F., Minter D. W., Stalpers JA. . — ISBN 0-85199-826-7.
• Baldauf S.L., Doolittle W.F. Origin and evolution of the slime molds (Mycetozoa) (англ.) // Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. : journal. — 1997. — October (vol. 94, no. 22). — P. 12007—12012. — doi:10.1073/pnas.94.22.12007. — PMID 9342353. — PMC 23686.
• Stephenson S. L., Rojas C. . — ISBN 9780128242827.