Эчтәлеккә күчү

Леопольд I (Изге Рим императоры)

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Леопольд I (Изге Рим императоры) latin yazuında])
Леопольд I
Туган телендәге исеме алман. Leopold I
Туган 9 июнь 1640(1640-06-09)[1][2][3][…]
Вена, Габсбурглар монархиясе[4]
Үлгән 5 май 1705(1705-05-05)[1][2][3][…] (64 яшь)
Вена, Габсбурглар монархиясе[4]
Күмү урыны Императорский склеп[d]
Ватандашлыгы  Германия[5]
 Изге Рум империясе
Һөнәре монарх, композитор
Җефет Клавдия Фелисита Австрийская[d][6], Элеонора Нейбургская[d] һәм Маргарита Тереза Испанская[d]
Балалар Мария Антония Австрийская[d], Иосиф I[d][7], Мария Елизавета Австрийская[d], Леопольд Иосиф Австрийский[d][2], Мария Анна Австрийская[d], Мария Тереза Австрийская[d], Карл VI[d][7], Мария Магдалена Австрийская[d], Ferdinand Wenzel von Habsburg[d][2], Johann Leopold von Habsburg[d][2], Maria Anna von Habsburg[d][2], Anna Marie von Habsburg[d][2], Maria Josefa von Habsburg[d][2], Christine von Habsburg[d][2], Мария Йозефа Австрийская (1687—1703)[d][2] һәм Marie Margarete von Habsburg[d][2]
Ата-ана
Кардәшләр Мария Анна патшабикәсе австрияле[d], Мария Анна Йозефа Австрийская[d], Элеонора Мария Австрийская[d], Фердинанд IV Габсбург[d] һәм Карл Йозеф Австрийский[d]

 Леопольд I Викиҗыентыкта

Леопольд I (алман. Leopold I. 9 июнь 1640(16400609) — 5 май 1705) — 1658 елның 18 июленнән башлап Изге Рим империясе императоры, 1655 елның 27 июненнән башлап Венгрия патшасы, 1656 елның 14 сентябреннән Чехия патшасы[8], император Фердинанд III һәм Мария Анна Испанскаяның икенче уллары.

Леопольд I идарә итү чоры Европада гегемония өчен Людовик XIV белән көчле көндәшлек белән билгеләнә. Аның идарә итү чорында төрекләр Венаны уңышсыз камап ала, һәм Венгрияне алардан азат итү башлана. Гомумән алганда, Леопольд Вестфаль солыхыннан соң җимерелү чигендә булган империяне ныгытуда уңышка ирешә.[9]

Биография

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Леопольд I 1640 елның 9 июнендә туган һәм чукындыру вакытында Леопольд Игнатий Иосиф Валтасар Франөиск Фелиөиан (лат. Leopoldus Ignatius Josephus Balthasar Franciscus Felicianus)[10]. Леопольд I рухани дәрәҗәсен алу өчен иезуитларда тәрбияләнә, ләкин 1654 елда өлкән абыйсы Фердинанд IV үлгәннән соң, ул Австрия җирләренең варисы була, Венгрия һәм Чехия патшасы итеп игълан ителә. 1657 елда әтисе үлгәннән соң, Леопольд I, Людовик XIVнең император таҗына ирешергә теләгән интригаларына карамастан, Германия императоры итеп сайлана һәм 1658 елның 18 июлендә, аеруча сайлаучысы Фридрих-Вильгельм Бранденбургский ярдәме белән, таҗ кия.[11]

Ул тарихны һәм табигать фәннәрен өйрәнүне ярата, үзе дә талантлы һәвәскәр композитор булганлыктан, музыкантларны яклый, Инсбрук, Ольмюц һәм Бреслауда университетлар оештыра; аның исемен Леопольдның натуралистлар җәмгыяте йөртә. Тироль эрцгерцогы Сигизмунд Франц Тирольский үлгәннән соң (1665), Леопольд I Тироль графлыгын ала һәм Польшадан Фердинанд III тарафыннан вәгъдә ителгән Оппельн һәм Ратибор силезия кенәзлекләрен сатып ала.[12]

Аның тышкы сәясәте Леопольдның туганы булган француз короле Людовик XIV белән көндәшлек шартларында алып барыла. Ул Мәскәү дәүләте белән дустанә мөнәсәбәтләр саклый, аны Речь Посполитая һәм Оттоманский Порт дәүләтләренә каршы тору өчен союздаш дип саный. Ул анда кат-кат үзенең илчелекләрен җибәрә, аларның кайберләре, аерым алганда, Августин Мейерберг һәм Иоганн Георг Корб, кызыклы язмалар калдыра.

Габсбург нәселенең күп вәкилләре кебек үк, Леопольд та чибәрлеге (аның нәселенә хас «Габсбург иреннәре» бар) һәм сәламәтлеге белән аерылып тормый, шулай да аның уртача яшәү рәвеше аңа тәхеттә якынча 47 ел утырырга мөмкинлек бирә. Ул Австрия җирләреннән читтә бик сирәк сәяхәт итә, һәм абруйлы сәясәтчеләр дә аның сараенда озак тоткарланмый. 1670 елда, бәлки, беренче испан хатыны йогынтысы астында, ул яһүдләрне Венадан куып чыгара[13].

Сугышларда катнашу

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Карарсыз һәм депрессиягә бирешүчән Леопольд I тынычлык яклы була, ләкин сугышларда катнашырга да туры килә. Прессбург сеймында ул Венгрияне яулап алуга ирешә, ләкин аның чиктән тыш түземсезлеге Венгрия кальвинистларын рәхимсез эзәрлекләүгә китерә.

Польша короле, Бранденбург курфюрсты белән бергә ул Швеция короле Карл Xга һәм аның союздашы Георг Ракоци Семиградскийга каршы сугышта катнаша. Төркиянең Семиградье чуалышларында катнашуы Вена сараен Портлар белән сугышка китерә. 1663 елда төрекләр Венгриягә бәреп керәләр, ләкин Сентготтхард сугышында (1664) генерал Раймунд Монтекукколи тарафыннан җиңеләләр. Бу җиңүдән файдаланмыйча, император, Васвар килешүе буенча, Гроссвардейн һәм Нейгейзельне Порт өчен тәэмин итә.

Сугыш тиздән яңадан башлана; протестант милли партиясе фетнә күтәрә (1678—1682), һәм ярдәмгә килгән төрекләр 1683 елда Венага барып җитәләр, алар аны 14 июльдән 12 сентябрьгә кадәр камап алалар. Австрияне җиңелүдән Вена тирәсендәге Каленберг янындагы җиңү генә коткарып кала (1683 елның 12 сентябре). Леопольд I һөҗүмгә күчә, бу һөҗүм Карловиц килешүе белән тәмамлана.

Людовик XIV белән сугышларның беренчесе (1672—1679) һәм икенчесе (1688—1697) Австрия өчен уңышсыз була. Аның өчен өченче сугыш — Испания мирасы өчен сугыш — уңышлырак була, анда Гохштедтның икенче сугышы Леопольд Iнең соңгы искиткеч җиңүе була, ул шул ук вакытта Ференц II Ракоци җитәкчелегендәге яңа венгр фетнәсе белән көрәшергә мәҗбүр була.

Гаилә

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Хофбург сараенда Леопольд I һәм Маргарита Тереза Испанскаяның туйлары хөрмәтенә үткәрелгән тантана

Леопольд I өч тапкыр өйләнә. 1666 елда Леопольд I Король Филипп IV һәм үзенең туганнан туган сеңлесе Марианна Австрийская кызлары туганнан туган сеңлесе, Испан инфанты Маргарита Терезага (1651—1673) өйләнә. Дүрт балалары була, бары тик бер кызы гына исән кала:

  • Фердинанд Венцель (1667—1668)
  • Мария Антония (1669—1692), эрцгерцогиня Австрийская, курфюрст Максимилиана II Эмануэляның хатыны
  • Иоганн Леопольд (1670)
  • Мария Анна (1672)

1673 елда Леопольд Австриянең эрцгерцогинясе Клавдия Фелицитатка (1653—1676) өйләнә. Аларның ике кызлары була, ләкин балачагында ук үләләр:

  • Анна Мария (1674—1674)
  • Мария Йозефа (1675—1676)

1676 елда ул өченче тапкыр Филипп Вильгельм Нойбургскийның кызы Элеонора Нойбургскаяга (1655—1720) өйләнә. Аларны ун балалары була, шуларның җидесе исән кала:

  • Иосиф (1678—1711), булачак император Иосиф I
  • Мария Елизавета (1680—1741), Австрия Нидерландларының штагальтеры,
  • Мария Анна (1683—1754), Португалия Королевасы, Португалия короле Жуан V тә кияүдә,
  • Мария Тереза (1684—1696),
  • Карл (1685—1740), булачак император Карл VI,
  • Мария Йозефа (1687—1703),
  • Мария Магдалина (1689—1743).
  • Мария Маргарита (1690—1691)

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. 1 2 Dienst H. Encyclopædia Britannica
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Lundy D. R. The Peerage
  3. 1 2 Dr. Constant v. Wurzbach Habsburg, Leopold I. (deutscher Kaiser) // Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich: enthaltend die Lebensskizzen der denkwürdigen Personen, welche seit 1750 in den österreichischen Kronländern geboren wurden oder darin gelebt und gewirkt haben — Wien: 1856.
  4. 1 2 Deutsche Nationalbibliothek Record #118571869 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. ↑ SELIBR — Швеция милли китапханәсе, 2012.
  6. ↑ https://data.matricula-online.eu/de/oesterreich/wien/01-hofburgpfarre/01%252C2-02/?pg=5
  7. 1 2 Union List of Artist Names — 2014.
  8. ↑ Коронован в этот же день.
  9. ↑ Шиндлинг А., Циглер В. Кайзеры: Священная Римская империя, Австрия, Германия. Ростов-на-Дону: «Феникс», 1997. С. 206.
  10. ↑ Cölestin Wolfsgruber. . — S. 158. — ISBN 9785878625326.
  11. ↑ Cölestin Wolfsgruber. Die Kaisergruft bei den Kapuzinern in Wien. — Wien: Alfred Hölder, 1887. — S. 158. — ISBN 9785878625326.
  12. ↑ Шиндлинг А., Циглер В. Кайзеры. — Ростов-на-Дону: Феникс, 1997. — С. 204, 206, 215, 217. — ISBN 5-222-000222.
  13. ↑ Шиндлинг А., Циглер В. . — ISBN 5-222-000222.

Әдәбият

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  • Напечатана его переписка на итал. языке с патером Марко д’Авиано (Грац, 1878).
  • Baumstark, «Kaiser Leopold I» (Фрейберг, 1873).
  • Scheichl, «L. I und die oesterreichische Politik 1667-68» (Лпц., 1888).
  • в сборнике Онкена — Erdmansdörffer, «Deutsche Geschichte 1648—1740» (Б., 1892-94).
  • Maria Goloubeva, The Glorification of Emperor Leopold I in Image, Spectacle and Text (Mainz, 2000) (Veröffentlichungen des Instituts für Europäische Geschichte. Abteilung für Universalgeschichte, 184).
  • Jutta Schumann, Die andere Sonne. Kaiserbild und Medienstrategien im Zeitalter Leopolds I (Berlin, 2003) (Colloquia Augustana, 17).
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Леопольд_I_(Изге_Рим_императоры)&oldid=6000614