Лидия Фигнер
| Лидия Фигнер | |
|---|---|
 | |
| Туган | 21 ноябрь 1853 Казан губернасы, Россия империясе |
| Үлгән | 9 март 1920 (66 яшь) Орёл губернасы, РСФСР[d] |
| Үлем сәбәбе | баш миендәге кан тамырлары авыруы[d] |
| Ватандашлыгы | Россия империясе РСФСР |
| Һөнәре | сәясәтче |
| Сәяси фирка | Халык иреге[d] |
| Кардәшләр | Вера Фигнер, Евгения Фигнер, Ольга Фигнер, Пётр Фигнер һәм Николай Николаевич Фигуровский[d] |
Лидия Николаевна Фигнер (кияүдәге фамилиясе Стахевич; 1853 елның 21 ноябре, Казан губернасы, Никифорово авылы – 1920 елның 9 марты, Орел губернасы, Луган авылы) - рус революционеры, халыкчы, "Халык ихтыяры" партиясе әгъзасы.
Вера Николаевна Фигнерның сеңлесе.
Биография
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Казан губернасының нәселле дворян кызы, 1853 елның 21 ноябрендә Никифоров авылында (Тәтеш өязе, Казан губернасы) 1847 елдан отставкадагы штабс-капитан Николай Александрович Фигнер (1817-1870) гаиләсендә туган. Әтисе Казан губернасының Тәтеш өязендә дәүләт мөлкәте министрлыгы ведомствосында хезмәт итә, губерна секретаре чинын ала, аннары Тәтеш һәм Мамадыш урманчылыкларында урманчы булып эшли. Екатерина Христофоровна Куприяновага өйләнгән (1832-1903). Аларның алты балалары була: Вера, Лидия, Петр, Николай, Евгения һәм Ольга.
1864 елда ул Казан Родионов исемендәге Затлы Кызлар институтына укырга керә һәм аны 1871 елда тәмамлый.
1871 елда ул Казан университеты профессоры П. Ф. Лесгафтның анатомия буенча лекцияләрен тыңлый һәм студентлар җәмгыяте белән якыннан таныша.
1871 елның ахырында ул Санкт-Петербургка күченә.
1872 елның язында ул апасы Вера белән Швейцариягә (Цюрих, Женева, Берн) китә.
Цюрихта ул Цюрих университетының медицина факультетында белем ала. "Forward" журналының хәреф җыю бүлегендә эшли һәм "Фрич" түгәрәге әгъзасы була.
Хөкүмәт тарафыннан чакырылганнан соң, ул 1873 елда Парижга китә һәм медицина белемен дәвам итә.
1874 елның башында ул Россиягә кайта һәм 1874 елның гыйнварында Санкт-Петербургтагы Медицина-хирургия академиясендә акушерлык курсларына укырга керү өчен рөхсәт сорый, рөхсәт алына. 1874 елның апрелендә ул Мәскәүгә күченә һәм Мәскәү заводында пропагандада катнаша.
1875 елның февралендә Мәскәүдә узган Народниклар съездында катнаша, анда "Бөтенрусия социаль-революцион оешмасы" уставы кабул ителә.
1875 елның 19 мартыннан 5 апреленә кадәр ул Мәскәүдәге Альберт Гюбнерның туку фабрикасында эшли. 1875 елның апрелендә ул В. И. Александрова белән Иваново-Вознесенск шәһәренә күченә, анда Н. Ф. Зубковның туку фабрикасында эшли. Ул эшчеләр арасында пропаганда алып бара, Мәскәүдән китерелгән тыелган әдәбиятны тарата һәм гомуми фонд кассиры булып хезмәт итә.
1875 елның 7 августында кулга алына; кулга алу һәм тентү вакытында ул тыелган әдәбиятның аныкы булуын таный. Аны Мәскәүгә күчерәләр, анда ул Яузса полиция бүлегендә кулга алына; империядә хөкүмәткә каршы пропаганда эшен тикшерү өчен алып киләләр.
1876 елның 5 октябреннән 1877 елның 15 февраленә кадәр ул Петр һәм Павел ныгытмасында тотыла, аннан соң аны тикшерүгә кадәрге тоткарлау үзәгенә күчерәләр. 1876 елның 30 ноябрендә ул законсыз оешма төзүдә, анда катнашуда һәм җинаятьчел әсәрләр таратуда гаепләнеп, Идарә итүче Сенатның махсус утырышында хөкем ителә (Иллеләрнең суд процессы ). Суд утырышлары 1877 елның 21 февраленнән 14 мартына кадәр дәвам итә. Ул гаепле дип табыла һәм 1877 елның 14 мартында барлык милек хокукларыннан мәхрүм ителә һәм биш елга заводларда авыр хезмәткә хөкем ителә.
Аның кассация шикаятен карап чыкканнан соң, Идарә итүче Сенат 1877 елның 7 маенда аны барлык хокукларыннан һәм өстенлекләреннән мәхрүм итәргә һәм Иркутск губернасына сөргенгә җибәрергә хөкем итте.
Сөрген урыны Урик авылы (Иркутск губернасы) дип билгеләнә.
Ул 1892 елның 7 июнендә Иркутскидан Казан губернасына китә һәм 1892 елның 12 июлендә туган ягы Никифорово авылына (Тәтеш районы) кайта.
1893 елда ул Ригага күченә, ә 1900 елның мартында Санкт-Петербургта яшәргә рөхсәт ала һәм шунда күченә.
1900 елдан 1915 елга кадәр ул "Рус байлыгы" журналында эшли.
1915 елдан Түбән Новгородта, Казанда һәм Мәскәүдә сеңлесе Вера белән яши. 1918 елда ул ачлыктан интегүче Петроградтан Луган авылына (Орел губернасының Сева районы) кызы Вера Сергеевна Стахевич янына күченә. Вера Сергеевна тифтан үлгәннән соң, Лидия Николаевна 1919 елның 28 декабрендә зур кайгыдан соң параличлана.
1920 елның 9 мартында Лугани (Орел губернасының Сева өязе) авылында инсульттан вафат була. Авыл зиратында җирләнә.
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Фигнер Лидия Николаевна // Деятели революционного движения в России : в 5 т. / под ред. Ф. Я. Кона и др. — М. : Всесоюзное общество политических каторжан и ссыльнопоселенцев, 1927—1934.