Людевит Гай

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Людевит Гай latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Людевит Гай
Ljudevit Gaj (Knjižnica Gajeva 1875).png
Туган 8 август 1809(1809-08-08)[1]
Крапина[d], Хорватия[2]
Үлгән 20 апрель 1872(1872-04-20)[1][3][4] (62 яшь)
Загреб, Хорватия һәм Славония кыйраллыгы[d], Транслейтания[d], Аустрия-Маҗарстан[2]
Күмү урыны Мирогой[d]
Ватандашлыгы Flag of the Habsburg Monarchy.svg Аустрия кайсәрлеге[d]
Һөнәре телбелгеч, язучы, публицист, журналист, сәясәтче, шагыйрь

Commons-logo.svg Людевит Гай Викиҗыентыкта

Людевит Гай ( хорв. Ljudevit Gaj; ; 8 август 1809(18090808) , Крапина, - 20 апрель 1872 , Загреб ) - Хорватия шагыйре, педагог, лингвист, иллиризм әдәбиятына нигез салучыларның берсе.

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Людевит Гай әдәби хорват теленә нигез салучыларның берсе. Кечкенәдән ул зур лингвистик сәләтләрен күрсәтә. 1826 елда ул Карловацедә туган шәһәренең тарихын латинча бастырып чыгара һәм шул ук елны китабының алманча тәрҗемәсен ясый һәм нәшер итә.

1830 елда Гай хорват теленең грамматикасын — «Хорват-славян орфографиясенең кыскача нигезе» («Kratka osnova hrvatsko-slavenskoga pravopisanja») төзи һәм бастыра. Моңа кадәр Хорватиядә җиде төрле орфография булса, алардан Гай бер серб теленә якын булган штокав диалектын сайлап ала (аның туган диалекты кайкав булса да).

Людевит Гай шәп журналист була. 1834 елда ул «Новине хорватске» газетасын, 1835 елда"Даница хрватска, славонска и далматинска" («Danicza horvatzka, slavonzka y dalmatinzka»)"Danicza horvatzka " әдәби журналын үз типографиясендә бастыра башлый. Аларның битләрендә Гай иллиризм лозунгы — Көньяк славяннар мәдәни бердәмлеге идеясен алга сөрә . Шуңа бәйле рәвештә, 1836 елда Гай үзенең газетасының исемен «Илирске народне новине» («Ilirske narodne novine») дип үзгәртә, ә журнал «Даница илирска» («Danica ilirska») дип атала башлый.

1840 елда Людевит Гай Русия империясенә килеп, Санкт-Петербургта һәм Мәскәүдә була, бу Австриядә һәм Венгриядә аның сәяси ышанычлылыгы турында шикләр тудыра. Аларны бетерү өчен, Гай 1841 елда рәсми белдерү ясаса да, 1843 елда рәсми рәвештә «Иллиризм», «Иллир» терминнарын куллану тыела. Гай кабат газетасының һәм журналының исемнәрен үзгәртә.

1848 елда Людевит Гай Хорватия Корольлегенең азатлыгы өчен көрәштә актив катнаша.

1867 елда Гай Русиягә икенче тапкыр килә. Гомеренең азагында ул актив иҗтимагый эшчәнлектән читләшә.

Людевит Гайның XIX гасырда Мирогой зыяраты урнашкан җир кишәрлеге булган. Гай шунда җирләнгән.

Библиография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Лешчиловская I. И. Гай, Людевит // Совет тарихи энциклопедиясе / бүлек. ред. Э. М. Жуков. - М.: Совет энциклопедиясе, 1963. - Т. 4. - Ст. 44-45.
  • Пашченко Є. М. Гай Людевит // Украина әдәби энциклопедиясе. - К., 1988. - Т. 1. - С. 374-375.
  • Степович А. Серб-Хорватия әдәбияты тарихы. - К., 1899.
  • Фрейдзон В.И. Хорватия тарихы. - SPb, 2001.
  • Деспалатович Э. Людевит Гаж һәм Иллирия хәрәкәте. - Нью-Йорк: Колумбия университеты матбугаты, 1975.
  • Eterović FH Хорватия // Landир, кешеләр, мәдәният. - Торонто: Торонто университеты матбугаты, 1970.
  • Гази С. Хорватия тарихы. - Нью-Йорк, 1973.
  • Jelavić D. Балкан тарихы. - Кембридж: Кембридж университеты матбугаты, 1983.
  • Хорват И. Людевит Га. - Београд, 1960.
  • Крнжевич Дж. 1848 елда хорватлар // Славян һәм Көнчыгыш Европа күзәтүе, декабрь, 1948.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых дадзеных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Гай Людевит // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / мөхәррир А. М. Прохорова — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  3. Брокгауз энциклопедиясе
  4. Hrvatski biografski leksikon — 1983.