Мадам Си Джей Уокер
 | |
| Ватандашлык |
.svg){kind=small} Америка Кушма Штатлары |
|---|---|
| Туу датасы | 23 декабрь 1867[1] |
| Туу урыны | Delta[d], Мэдисон (приход, Луизиана), Луизиана, Америка Кушма Штатлары |
| Үлем датасы | 25 май 1919[1][2] (51 яшь) |
| Үлем урыны | Эрвингтон[d], Вестчестер, Нью-Йорк, Америка Кушма Штатлары |
| Күмелү урыны | Вудлон[d][3] |
 | |
| Ире яки хатыны | Moses McWilliams[d], John H. Davis[d] һәм Charles Joseph Walker[d] |
| Балалар | A'Lelia Walker[d] |
| Һөнәр төре | эшмәкәр, филантроп, уйлап табучы, эшкуар |
| Бүләкләр | |
| Commons Creator бите | Madam C. J. Walker |
 Мадам Си Джей Уокер Викиҗыентыкта | |
Сара Бридлав (ингл. Sarah Breedlove), Мадам Си Джей Уокер буларак билгеле (ингл. Madam C. J. Walker (1867 елның 23 декабре — 1919 елның 25 мае) — Америка әгъзасы һәм филантропы, АКШта миллион долларлык байлыкка ирешкән беренче хатын-кыз дип саналган. Аның кереме афроамерикалы хатын-кызларга юнәлтелгән уңышлы косметика һәм чәч продуктлары линиясеннән килгән. Продукцияләр Мадам Си Джей Уокер җитештерү компаниясе аша җитештерелә, сатыла һәм таратыла.
Хезмәт сөючәнлеге һәм үҗәтлеге аркасында Гиннесс рекордлар китабына беренче хатын-кыз-миллионер буларак кергән һәм барысына да мөстәкыйль рәвештә ирешкән элеккеге колларның кызы. Ул югары түләүле эш белән берничә мең афроамерикалыны тәэмин иткән[5].
Балачак еллары
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Сара Бридлав 1867 елның 23 декабрендә Луизиана штатының Дельта шәһәрендә Оуэн һәм Минерва Бридлав гаиләсендә туган. Аның Лувения исемле апасы һәм биш абыйсы булган: Александр, Джеймс, Соломон һәм Оуэн-кече. Әти-әниләре һәм өлкән балалары Роберт Берни плантациясендә коллар булганнар[6] Сара Бридлавларның Азатлык Декларациясе буенча азат туган беренче баласы булган. 1872 елда Сараның әнисе холерадан үлгән. Әтисе шуннан соң кабат өйләнә, ләкин тиздән үлә.
Сара үзенең өлкән апасы һәм аның ире Вилли Пауэллу янына күченгән. 14 яшендә ул Пауэллның җәберләүдән котылу өчен Мозес Макуильямска кияүгә чыга. Өч елдан соң аның А’Лелия Уокер исемле кызы туа. Мозес Макуильямс үлгәндә, Сарага нибары 20 яшь, ә кызына ике яшь була. Күп тә үтми, ул чәчтарашчы булып эшләүче өч абыйсы яшәгән Сент-Луиска күченә. 1906 елда Сара газеталарда игъланнар сатучы Чарльз Джозеф Уокерга кияүгә чыга[5].
Карьера
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Сара үзенең кияүдәге фамилиясен, Мадам Си Джей Уокерны, алып, үз продукциясен Америка Кушма Штатлары буйлап сата башлый. Кызы А’Лелия Уокер почта аша сату белән шөгыльләнгән, ә Уокерлар көньяк һәм көнчыгыш штатлар буйлап сәяхәт иткәннәр. 1908 елда алар Питтсбург, Пенсильвания штатына урнашып, анда «чәч культурасы» укыткан Лелия колледжын ачалар. 1910 елда Уокерлар Индианаполиска күченгәннәр, анда компаниянең штаб-фатирын урнаштыралар һәм завод төзейләр[5].
Ханым Си Джей Уокер башка кара тәнле хатын-кызларны өйрәтә башлый, аларга үз бизнесларын башларга ярдәм итә. Ул шулай ук йогынтылы кара тәнле Америка оешмалары оештырган очрашуларда сәяси, икътисади һәм социаль мәсьәләләр буенча лекцияләр укый. Көнчыгыш Сент-Луис чуалышларыннан соң, ул линчны[7] федераль җинаять дип тану өчен Төсле халыкның алгарышын алга этәрү буенча милли ассоциациягә (NAACP) кушыла. 1918 елда Милли төсле хатын-кызлар ассоциациясе съезында Ханым Си Джей Уокер Вашингтон районында аболиционист Фредерик Дуглас йортын коткаруда төп катнашучы дип таныла.
Гомере буе Си Джей Уокер ханым NAACP, YMCA, кара тәнле балалар өчен мәктәпләр һәм приютларга, шулай ук афроамерикалыларга ярдәм итүче башка оешмаларга һәм шәхесләргә финанс ярдәме күрсәтүен дәвам иткән.
1917 елда, Ханым Си Джей. Уокер Нью-Йоркның Ирвингтон-он-Гадсон шәһәрендә үзенең «Вилла Леваро» дигән йортын төзей.[8] Бу йортны Нью-Йорк штатындагы беренче лицензияле кара тәнле архитектор һәм Альфа-Фи-Альфа (ингл. Alpha Phi Alpha) оешмасына нигез салучы Вертнер Тэнди проектлый Йорт төзелеше 250 000 долларга төшә[8]
1919 елның 25 маенда, якшәмбе көнне, мадам Си Джей Уокер 51 яшендә гипертония катлаулануыннан өендә вафат була. Ул Нью-Йорк шәһәрендәге Вудлон зиратында җирләнә. Үлем вакытында ул Америкадагы иң бай кара тәнле хатын-кыз һәм мөстәкыйль рәвештә бер миллион доллар байлык җыйган беренче кеше дип саналган. Соңгысы Гиннесның рекордлар китабына кертелгән, ләкин аның New York Times газетасында бастырылган некрологына караганда, «ике ел элек [1917 елда] ул әле миллионер түгеллеген, ләкин кайчан да булса миллионер булырга өметләнүен әйткән»[8] .
Мадам Си Джей Уокер үлгәннән соң, аның кызы А'Лелия Уокер Мадам Си Джей Уокер җитештерү компаниясе президенты була[5].
Игътибар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]1990 елда Мадам Си Джей Уокер Чикаго Фән һәм сәнәгать музееның Бизнес Дан залына кертелә.
1993 елда ул Нью-Йорк штатының Сенека-Фолс шәһәрендәге Милли хатын-кызлар даны залына кертелә[9], бу залда АКШта беренче суфражист конференциясе (хатын-кызларның тигез хокуклылыгын сайлау) уза.
1998 елның 28 гыйнварында Америка Кушма Штатлары Почта хезмәте Мадам Си Джей Уокерга багышланган «Кара мирас» сериясе кысаларында марка чыгара[10] .
2010 елның 16 мартында конгрессмен Чарльз Рэнджел HJ81[11] резолюциясен тәкъдим итә, ул ханым Си Джей Уокерның иҗтимагый тормышка керткән өлешен тануга багышланган.
2010 елның декабрендә Нью-Йорк мэры Майкл Блумберг Малкольм Икс бульвары (Ленокс проспекты) һәм Җиденче проспект арасындагы 136 нчы урам кварталына Мадам Уокер һәм А’Лелия Уокер хөрмәтенә исем бирү турындагы закон проектын имзалады[12].
Шулай уҡ Ханым Си Джей Уокер Милли косметология даны һәм Милли турыдан-туры сату даны заллары әгъзасына керә.
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 1 2 Bundles A. Encyclopædia Britannica
- ↑ FemBio database
- ↑ Find A Grave — 1996.
- ↑ https://www.womenofthehall.org/inductee/madam-c-j-walker/
- 1 2 3 4 История первой женщины-миллионера, которая родилась в бедной семье, а в 51 год попала в Книгу рекордов Гиннесса. Культура. 2026-02-16 тикшерелгән.
- ↑ Madison Parish 1850 census, Rootsweb, Ancestry, com. әлеге чыганактан 2013-07-27 архивланган. 2014-02-18 тикшерелгән.
- ↑ кешене судсыз һәм тикшерүсез үтерү, гадәттә төркем белән
- 1 2 3 Wealthiest Negress Dead, New York Times (1919-05-26). 3 февраль 2011 тикшерелде.
- ↑ Madam C. J. Walker. National Women's Hall of Fame. әлеге чыганактан 2013-04-04 архивланган. 2026-02-16 тикшерелгән.
- ↑ Madam C. J. Walker Beauty products entrepreneur; local philanthropist. Background summaries of people & events by The Star's library. IndyStar (updated 1-22-01). әлеге чыганактан 2010-09-12 архивланган. 2010-09-03 тикшерелгән.
- ↑ Text of H. J. Res. 81: Recognizing Madam C.J. Walker for her achievements as a trailblazing woman in business, philanthropist, and 20th century activist for social justice. 111th CONGRESS. GovTrack (2010-03-16). 2010-09-03 тикшерелгән.
- ↑ New York Street Named for Madam Walker and A'Lelia Walker (2010-12-20). әлеге чыганактан 2013-08-08 архивланган. 2014-02-19 тикшерелгән.
Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Bundles, A'Lelia. On Her Own Ground: The Life and Times of Madam C. J. Walker. — Lisa Drew Books/Scribner, 2001. — ISBN 0-7434-3172-3.
- Bundles, A'Lelia. Madam C. J. Walker: Entrepreneur. — Chelsea House/Facts on File, 2008. — ISBN 978-1-60413-072-0.
- Colman, Penny. Madam C.J. Walker: Building a Business Empire. — The Millbrook Press, 1994. — 48 p. — ISBN 978-1-56294-338-7.
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Мадам Си Джей Уокерның рәсми биографиясе
- Мадам Уокер театр үзәге Индианаполис, Индиана — Мадам Си Джей Уокерның беренче фабрикасы
- Вилла Леваро, Ирвингтондагы ханым Си Джей Уокерның милке
- Мадам Си Джей Уокер (инглизчә)
- История первой женщины-миллионера, которая родилась в бедной семье, а в 51 год попала в Книгу рекордов Гиннесса. Культура. 2026-02-16 тикшерелгән.