Макс Гатау
| Макс Гатау | |
|---|---|
 | |
| Туган | 1913 Тозау, Чиләбе өязе, Ырынбур губернасы, Россия империясе |
| Үлгән | 28 декабрь 1941 Гаврилово[d], Новошинский сельсовет[d], Лотошинский район[d], Мәскәү өлкәсе, РСФСР, СССР |
| Күмү урыны | Гаврилово[d] |
| Ватандашлыгы | .svg){kind=small} СССР |
| Һөнәре | шагыйрь |
| Катнашкан сугышлар/алышлар | Алман-совет сугышы |
Маркс (Гайнетдин) Зәйнетдин улы Гатауллин (псевдонимы — Макс Гатау; 1913, Тозау, Оренбург губернасы — 28 декабрь, 1941, Гаврилово, Мәскәү өлкәсе) — татар совет шагыйре.[1]
Биографиясе
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Гайнетдин Гатауллин 1913 елда Ырынбур губернасы Чиләбе өязе Эчкен вулысының Туз авылында туа, хәзер авыл Курган өлкәсенең Әлмән муниципаль округына керә.[1][2] Әтисе Зәйнетдин, әнисе Хәлимә.
Туган авылында урта мәктәпнең 7 сыйныфын тәмамлый, аннары, 1926—1930 елларда, Әлмән авылының крестьян яшьләре мәктәбендә укый.
Чиләбе өлкәсенең Ялан-Катай районы Мартыновка индустриаль-авыл хуҗалыгы техникумында укыганда (хәзер Мартыновка авылы Курган өлкәсенең Сафакүл муниципаль округына керә) исемен Маркска (яки Макска) үзгәртә. Техникумның комсомол комитеты секретаре итеп сайлана. Техникумнан укуын тәмамламыйча чыгып китә.
Мартыновка балалар йорты директоры булып эшли.
1937 елда Казан дәүләт педагогия институтының читтән торып уку бүлегенә укырга керә.[3]
Берникадәр вакыт өлкә газетасы «Коммунист» корреспонденты һәм Чиләбе мәктәпләренең берсендә директор булып эшли. Аннары Сафакүлдә тарих укытучысы, завуч, мәктәп директоры булып эшли.[1]
Бөек Ватан сугышы башлангач, фронтка китә. Сафакүл РВКСына чакырыла. Хезмәтен 46-нчы аерым укчы бригадасында дәвам итә. 1941 елның 11 декабрендә бригада фронтка китә һәм Озерецкое, Васильевское, Тарбеево (хәзерге Мәскәү өлкәсенең Сергиево-Посад районы) районнарында туплана башлый. 23 декабрьдә бригада яңа туплану районына марш башлый һәм 24 декабрьдә — Давыдково районында, 25 декабрьдә — Мәскәү өлкәсенең Клинск районы Борихино һәм Павельцево районында, 26 декабрьдә-Мәскәү өлкәсенең Волоколамск районы Стеблево, Фадеево, Чащь районнарында була.
27 декабрьдә бригада Мәскәү өлкәсенең Лотошин районы Котляково — Плаксино юлы тирәсендәге башлангыч чиккә чыга һәм 29нчы укчы бригада белән бергәләп Гавриловоны алу бурычын куя. 1941 елның 28 декабрендә 8:00 сәгатьтә, артиллерия әзерлегеннән соң, 1-нче удар армиянең 29-нчы, 44-нче, 46-нчы һәм 50-нче бригадалары һөҗүмгә күчте. 46-нчы укчы бригада 155,1 биеклеген ала һәм 28 декабрьдә көн азагына гавриловодан көнчыгыштарак урманның көнбатыш авызына чыга.
46-нчы аерым укчылар бригадасының 1-нче аерым укчылар батальоны отделениесе командиры өлкән сержант Маркс Зәйнундинович (Заммундин улы) Гатаулин (документларга ярашлы) 1941 елның 28 декабрендә Мәскәү өлкәсенең Лотошин районы Новошинский авыл Советының Гаврилово авылы янындагы сугышта һәлак була. 1941 елның 30 декабрендә Гаврилово азат ителә. Гаврилово авылында туганнар каберлегендә җирләнгән, хәзер авыл Мәскәү өлкәсенең Лотошино шәһәр округына керә.
Бренево авылына юл буендагы туганнар каберлегендә, хәзерге Мәскәү өлкәсенең Лотошино шәһәр округы Бренево яки шул ук шәһәр округының Чекчино авылындагы туганнар каберлегендә күмелгән (исеме ике исемлеккә дә кертелгән).
«Книга памяти. Курганская область. Том 5» («Хәтер китабы. Курган өлкәсе. 5 Том») китабы башка үлем датасын китерә: 1942 елның 24 гыйнвары.[4]
Иҗаты
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Макс Гатау псевдонимы астында басыла. Шигырьләрен «Социализм юлы», «Урал большевигы», «Коммунист» газеталарында бастыра. 1939 елда аның «Урал мәхәббәте» исемле беренче шигырьләр җыентыгы басылып чыга. Аның әсәрләре «Үсеш җыры» (1934), «Очкыннар» (1940) күмәк шигырьләр җыентыкларында басылып чыга. Икенче шигырьләр җыентыгын бастыруга әзерли, әмма сугыш бу планнарга комачаулый.[5]
Макс Гатауның шигырьләре «Алар сафта» (1961) җыентыгына кергән.[5]
Татарларның җырларын, әкиятләрен, бәетләрен, мәкальләрен һәм әйтемнәрен җыю белән шөгыльләнә.
Истәлек
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Макс Гатауның исеме фронтта һәлак булган язучыларның 31 исеме арасында Татарстан Республикасы Язучылар берлеге бинасының 2 нче катында урнаштырылган мемориаль тактага уеп язылган: Казан шәһәре, Мөштәри ур., 14.[6]
Иншалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Урал мәхәббәте: шигырьләр. — Казан: Татгосиздат, 1939. — 37 б. — 3150 д.
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 1 2 3 Гатау Макс // Татарская энциклопедия: В 5-т. / Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ. 2005. Т. 2: Г-Й. С. 10.
- ↑ Макс Гатау — первый директор школы. МКОУ «Сафакулевская СОШ».
- ↑ Макс Гатау. shigriyat.ru. әлеге чыганактан 2016-03-01 архивланган. 2025-11-07 тикшерелгән.
- ↑ Книга памяти. Курганская область. Том 5, стр. 173..
- 1 2 Гатау Макс. matbugat.ru.
- ↑ Гатау Макс. matbugat.ru.
Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Макс Гатау / төз С.Шакир. Алар сафта. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1961. — 221—222 б.