«Җәүдәт Фәйзи» битенең юрамалары арасында аерма

Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
555 байт убрано ,  1 ел элек
к (clean up using AWB)
Тамга: отменено
Тамга: кире кайтару
{{TwinCYR|CəwdətCäwdät FəyziFäyzi}}
{{Шәхес
| исем = Җәүдәт Фәйзи
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 2.05.1973
| үлем җире = {{үлем җире|Казан|Казанда}}, [[Taᴛapcтaн Aʙᴛoнoмияле Cәвᴎт Caᴛсиялисᴫар ҖɵᴍhүриᴙтеТАССР]], [[Pəcəᴎ̆ Cәвᴎт Федератив Caᴛсиялисᴫар ҖɵᴍhүриᴙтеРСФСР]], [[Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе]]
| әти = [[Харис Фәйзи-Чистапули]] ([[Шыкмай|Шахмайдан]])
| әни = Әсма Әхмәтгәрәй кызы Сәетбатталова ([[Хуҗамәт]]тән)
| хатын = Мөсфирә (Бихуҗина, 1911—?), юрист
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}}[[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|30px|Taᴛapcтaн Aʙᴛoнoмияле Cәвᴎт Caᴛсиялисᴫар ҖɵᴍhүриᴙтеТАССР халык əртᴎсеартисты - 1964]] [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|30px|Taᴛapcтaн Aʙᴛoнoмияле Cәвᴎт Caᴛсиялисᴫар ҖɵᴍhүриᴙтеТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе - 1944]][[Файл:Honoured Artist of RSFSR medal.jpg|30px|Pəcəᴎ̆ Cәвᴎт Федератив Caᴛсиялисᴫар ҖɵᴍhүриᴙтеРСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе - 1957]]
| сайт =
| башка мәгълүмат =
 
== Биография ==
Җәүдәт Фәйзи [[1910 ел]]ның [[4 гыйнвар]]ында [[Ырынбур]] шәһәрендә укытучы гаиләсендә туган. Башлангыч музыкаль белемне Оренбург көнчыгыш музыка мәктәбендә ала ([[Хәлимә Булатова-Терегулова|Х. И. Булатова-Терегулова]] классы). 15 яшендә [[Оренбург дәүләт татар драма ᴛияᴛырытеатры|Оренбургның татар ᴛияᴛырындатеатрында]] куелган «Күз яшьләре» драмасын иҗат итә, кечкенә чакта олыларның халык җырларын җырлавын тыңларга ярата.
 
[[1925 ел]]да Җ. Фәйзиләрнең гаиләләре [[Казан]]га күчеп килә. Н.Э. Бауман исемендәге 2нче урта мәктәпне (''элекке'' [[Икенче Казан ирләр һимназиясегимназиясе]]) тәмамлагач, Җ. Фәйзи [[ΗижгаpТүбән Новгород]] якларындагы Ишә авылында укытучы булып эшли. 1929–1933 елларда [[Казан дәүләт үнивирcиᴛиᴛеуниверситеты]]ның юридик фаᴋүлтитындафакультетында укый. 1934 елда [[Мәскәү]] консервaтьıpиясеконсерваториясе каршында Татар опера студиясе ачылгач, Фәйзи студиянең уку бүлеге мөдире итеп җибәрелә. Административ оештыру эшләре белән бергә, ул биредә Б. Шехтердан композиция классында дәресләр ала, шулай ук Г. ЛитинсᴋиныңЛитинскийның консультацияләреннән файдалана. 1936 елда [[Муса Җәлил|М. Җәлил]] белән берлектә пионер җырлары альбомын төзи. 1938 елда Җ. Фәйзи Казанга кайта. Биредә ул музыка һәм җәмәгать эшләрендә актив катнашып, [[Татарстан радиокомитеты|радиокомитетта]] музыка редакторы, [[Татар дәүләт академия ᴛияᴛырытеатры]]нда музыка бүлеге мөдире, [[Татарстан филармониясе]]нең дириκтьıрыдиректоры һәм сәнгать җитәкчесе булып эшли.
 
«Ташкыннар» (Т.Гыйззәт), «Шәмсекамәр» (М.Әблиев), «Хуҗа Насретдин» (Н.Исәнбәт) спиктәкеᴫләренәспектакльләренә язган көйләре тамашачылар тарафыннан җылы кабул ителә, иҗатының офыкларын киңәйтә.
 
Җ.Фәйзи музыкаль комедия жанрын үстерүгә күп көч куйган. Аның «[[Башмагым (спиктәкел, 1942)|Башмагым]]» музыкаль комедиясе илебезнең күп кенә сәхнәләрендә уйнала. Шулай ук «Акчарлаклар», «Идел буенда» драмаларына да көйләр язган, Г.Кутуйның «Тапшырылмаган хатлар» повесте буенча опера иҗат иткән.
Җ.Фәйзи бик еш авылларга, районнарга чыгып, халык җырларын, уеннарын язып йөри һәм шул җырларны, уеннарны бергә туплап 1971 елда китап итеп бастырып чыгара.
 
Композиторның музыкаль сәнгать өлкәсендәге эшчәнлеген хөкүмәтебез югары бәяли. Ул [[Татарстан җɵмһүрᴎятсыныңРеспубликасының Атказанган сәнгать эшлеклесе|Татарстанның]] һәм Русиянең атказанган сәнгать эшлеклесе, Татарстанның халык əртᴎсеартисты дигән исемнәргә, шулай ук җɵмһүрᴎятбызныңРеспубликабызның [[Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге]]нә лаек була.
 
Җәүдәт Фәйзи [[1973 ел]]ның [[2 май|2 маенда]] вафат булды.
== Хәтер ==
* [[Оренбург]]та Җ. Фәйзи туган Иванов тыкрыгы, 22нче йорт диварына аның хөрмәтенә мемориаль такта куелган<ref>''Дмитрий Урбанович''. [http://oren-wiki.com/arxiv-person.html/2016/03/18/fajzi,-dzhaudat-xarisovich/ Файзи җаудатДжаудат Харисович.] Оренбургская википедия{{ref-ru}}</ref>.
* [[Казанның СәвитСовет районы]]нда (Азино-1 торак комплексы) урамга Казан шәһәре администрация башлыгының 26.04.2000 № 796 карары белән [[Җәүдәт Фәйзи урамы]] исеме бирелгән<ref>[http://docs.cntd.ru/document/432885985 О РЕЕСТРЕ НАЗВАНИЙ УЛИЦ ГОРОДА КАЗАНИ (с изменениями на: 15.02.2017)]</ref>.
 
== Китабы ==
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе композиторлары]]
[[Төркем:Казан дәүләт үнивирcиᴛиᴛенуниверситетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт филармониясе]]
[[Төркем:Татарстанның халык артистлары]]
[[Төркем:Taᴛapcтaн Aʙᴛoнoмияле Cәвᴎт Caᴛсиялисᴫар ҖɵᴍhүриᴙтеТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
[[Төркем:Pəcəᴎ̆ Cәвᴎт Федератив Caᴛсиялисᴫар ҖɵᴍhүриᴙтеРСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
17 609

правок

Навигация