«Turançılıq» битенең юрамалары арасында аерма

Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
6 байт добавлено ,  10 лет назад
төзәтмә аңлатмасы юк
'''Turançılıq''' (başqa tellärdä ''Pan-Turkism'') dip [[Törki xalıqlar]]nıñ berdämlekkä tartıluın atílaratıylar.
 
 
== TaríxTarix ==
[[19. yöz]]yılnıñ azağında [[İdel-Ural]] Törkilärendä milli añ uyana başlíbaşlıy wä alarğa [[Törki xalıqlar]]ınıñ urtalıq buluı turında añlaw kilä.
 
[[1839]]. yılda ''Turan cämğiäte'' nigezlänä. Şul cämğiätneñ adı [[Urta AsíaAziä]]da bulğan [[Turan]] il adınnan bulğan. Bu cämğiätneñ qatnaşuçıları arasında [[Ísmağílİsmağil Gaspıralı]] da ide, ul cämğiät yünäleşen qısqaça “'''''Teldä, fikerdä, eştä berlek'''''” itep atarğa täqdim itkän, wä şunnan soñ bu özek iñ äytelä torğannarınnan bulğan.
 
== Yünäleş ==
[[Файл:TörkiTelTaraluı.png|thumb|right|300px|Törki teleneñ dönyada taraluı]]
Turan cämğiäteneñ töp yünäleşe bularaq [[Törki xalıqlar]]nı berdäm il çiklärendä berläşterü tora, bu ilneñ cıkläre [[Balqan]]nardan başlap [[Keçe AsíaAziä]] arqılı [[Seber]] ilä [[Qıtay]]ğa tikle suzılırğa tieş, bu kiñ alanda bertelle bermädäniätle [[Törki xalıqlar]] yäşi, wä alar [[il milläte]] dip íğlan itelergä tieş.
 
Turançılıq cämğiäte barlıqqa kilüe belän berçaq [[Törki xalıqlar]]nıñ çığışın açıqlíaçıqlıy torğan öyränülär başlanalar. Şulay uq [[Ural-Altay telläre]] turında fänni farazlar öyränelä, borınğı qazışlarda Törki çığış ezlänä, [[Sumerlar]] ilä Törkilär ul ber närsä digän fiker çığarıla. [[Kemallek]] yünäleşe başqa eşlär arasında [[Mustafa Kemal Atatürk]] täqdim itkän [[Kön tele]] farazına tabınıp Törekçäne [[Ğäräpçä]] ilä [[FarsíFarsı tele]]nnän kilgän süzlärdä tazarta başlağan.
 
== Eştäşlek ==
''Turan cämğiäte'' [[Ğosmanlı Patşalıqİmperiäse]]tağındäge [[Yäş Töreklär]] yünäleşe berlän dä eştäşlek itkän.
 
Şul çaqtağı [[BritaniaBritaniä]], [[Tönyaq Alman Berlege]], [[AustriaAvstriä]] kebek patşalıqlar [[UrısiaRusiä]] alarnıñ iminlegenä zarar kiterä dip qaríqarıy ide. Alar üsä torğan Turan yünäleşen da Urıslarnı almaştırıp alarnıñ iminlegenä zíanzıyan kiterä başlar dip qaríqarıy ide, wä Turan yünäleşen ''Panturkismus'''tan başlap ''Groß-Türkentum'' yäğni ''Böyek-Türkentum Töreklek'''ğa tikle atíatıy ide. Şul çaqtağı [[FransiaFransiä]] ğına [[Törki xalıqlar]] yağında tora ide.
 
== BügöngeBügenge xäl ==
[[1. DönyasuğışDönya suğışı]] çağında [[Ğosmanlı Patşalıqİmperiäse]] tarqalğannan soñ, [[Enver Paşa]] [[1920. yıllar]]da [[SamarkandSamarqand]]ta yaña Törki Xälifät qoru belän mäşğül bulğanda Turançılıq yünäleşe [[Törkiä]]dä ozaq arağa ülgän bulğan.
 
[[SSRB]] cimerelüennän soñ ğına Turançılıq yünäleşe yaña köç cíacıya başlağan. [[OATCT]] nigezlänüennän soñ [[Törki xalıqlar]] wä [[Törki däwlätlär]] arasındağı mädäni-íqtísadíiqtisadi elemtälär üsä nığıtlana başlağannar, eştäşlek qoru mömkinlege päydä bulğan.
 
[[Törkiä]] barlıqqa kilgän yaña Törki däwlätlärgä mäğrifät, íqtísadiqtisad, eşmäkärlek tözärgä yärdäm itep, alarnıñ töp xezmättäşe bulğan. [[Törkiä]] monnan tış [[Törki tele]] öçen [[Törki tele älifbası|berdäm LatínälifLatinälif]] qabul itü eşen dä etep tora. Şulay itep Törki berdämlek qoru eşe däwam itä başladı.
 
[[Ankara]] ÜniversitäteneñUniversitetınıñ [[TOMER İnstitüte]] elegräk [[Törkiä]]neñ milli mädäniät üzäge bulsa, xäzer ul [[Törki tele]]n öyränü üzägenä dä äwerelgän.
 
[[1990. yıllar]]da [[Törkiä]] başqa [[Törki däwlätlär]]dä yaña mäktäplärne açqan. Alar arasında [[Törek-Tatar liseyläre]] dä bar.
 
== Özemtä ==
“'''''Teldä, fikerdä, eştä berlek'''''” — Ísmağílİsmağil Gaspıralı
 
== Eşleklelär ==
* [[Yosıf Aqçura]]
 
* [[Ísmağílİsmağil Gaspıralı]]
[[Yosıf Aqçura]]
* [[Äli Güseynzadä]]
 
* [[Ziä Gökalp]]
[[Ísmağíl Gaspıralı]]
* [[Enver Paşa]]
 
* [[Talaat Paşa]]
[[Äli Güseynzadä]]
* [[Hüseyin Nihal Atsız]]
 
[[Ziä Gökalp]]
 
[[Enver Paşa]]
 
[[Talaat Paşa]]
 
[[Hüseyin Nihal Atsız]]
 
== Monı da qara ==
 
 
[[{{ns:Category}}Törkem:Törkilär]]
[[{{ns:Category}}Törkem:Säyäsi yünäleş]]
 
[[an:Panturquismo]]
1141

правка

Навигация