Maçu Pikçu

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Maçu Pikçu latin yazuında])
(Мачу Пикчу битеннән юнәлтелде)
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Machu Picchu küreneşe

Machu Picchu [1] (Quechuaça: Machu Pikchu - İske Tübə; berniqədər İnkalarnıꞑ Yuƣalƣan Şəhəre dip atala) ul Peruda urnaşqan Kolumb qədərge dəwerennən yaqşı saqlanƣan taw sırtındaƣı İnka xərəbələre. Machu Picchu 2,350 m bieklektə[2] Urubamba Üzəne ɵstennən, Cusco'dan 70 km kɵnyaq-kɵnçıƣıştaraq. ƣasırlar dəwamında tışqı dɵnya tarafınnan onıtılƣan qalıp, 1911. yılda Machu Picchu'nı Yale Üniversitəte arxəologı Hiram Bingham aça, bu urın turında kitap yaza.

Taríx[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Machu Picchu İnka İmperiəseneꞑ tanılƣan bilgelərennən berençeder. 1983. yıldan ul UNESCO Dɵnya Mírası bulıp saqlana.

Machu Picchu küreneşe

Şəhər Sapa Inca (Bɵyek İnka) Pachacuti dəwerendə, 1440. yıllarda, tɵzeləder, həm 1532. yılda İspan conquistador'lar tarafınnan basıp aluına qədər anda keşelər yəşilər. Arxəologik qazu eşləre belən elek kolonial dokumentlar Machu Picchu ƣədi şəhər bulmaƣanlıqnı kürsətələr, bu şəhər İnka aqsɵyəkləreneꞑ síınır urını bula, Rom villaları şikelle. Urında zur saray həm İnka təꞑrelərenə baƣışlanƣan ƣíbadətxanələre urnaşıla. Şəhərdə iꞑ kübese 750 keşe yəşəgən, həm yaꞑƣırlar fasılında, aqsɵyəklər bulmaƣan waqıtında, şəhərdə 200 ləp keşe yəşəp qala.

Şəhər barlıqqa kilüe belən unikal urnaşuƣa burıçlı: Machu Picchu artınnan taw şəwlələre kükkə qarawçı İnkanı oxşí, həm iꞑ biek tübə, Huayna Picchu (dimək Yəş Tübə) şundí İnkanıꞑ borını bula. It is thought that the site was chosen for its unique location and geological features. It is said that the silhouette of the mountain range behind Machu Picchu represents the face of the Inca looking upward towards the sky, with the largest peak, Huayna Picchu (meaning Young Peak), representing his nose. Tübə Qoyaşnı bəyləw baƣanası isemendə də məƣlüm.

1913. yılda National Geographic Society üz əpril çıƣarlışı Machu Picchu'ƣa baƣışalana.

Intihuatana ("Qoyaş tɵyene") astronomik səƣəteder, kemder ul astrologik priborı bula dip əytelər.

2003.tə Machu Picchu'ƣa 400'000 keşe bara, UNESCO turizmdan zíannı qurqıptuın belderde. Peru başlıqları uylawınça, problem yuq, çɵnki Machu Picchu bik yıraq həm barırƣa qíın urın, turizmƣa tabiƣi çiklənü bar.[3]. Waqıt-waqıt kanat yulın quyarƣa təqdimnəre belən kilələr, ləkin alarnı kire qaƣalar.[4].

Şəhər Çili şaƣire Pablo Nerudanı iꞑ bilgele "Machu Picchu tübələre" əsərenə ilhamlandırdı:

Machu Picchu es un viaje a la serenidad del alma, a la eterna fusión con el cosmos, allí sentimos nuestra fragilidad. Es una de las maravillas más grandes de Sudamérica. Un reposar de mariposas en el epicentro del gran círculo de la vida. Otro milagro más.
Machu Picchu ul cannarıƣıznıꞑ tınıçlıƣına, ƣələm belən məꞑge bəyləneşenə səyəxət, anda bez üzebezneꞑ ualuçanlıƣın sizəbez. Ul Tɵnyaq Amerikanıꞑ iꞑ bɵyek iskitkeç nərsələrdən berse. ƣɵmerneꞑ bɵyek tügərəge üzəgendə kübələklər yal urını. Taƣın ber moƣcíza.

Urnaştıru[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Machu Picchu urnaştıruı

Machu Picchu Cuscodan 70 km kɵnyaq-kɵnbatıştaraq, Machu Picchu tübəsendə. Ul Perunıꞑ iꞑ danlı turistik attraksionı. Taw başınnan Urubamba yılƣası üzənenə 600 meterle upqın kürenə. Şundí tabiƣi saqlanu qorlmalar bulƣannan qala urnaştıruı ser bulıp qalƣan.

Machu Picchu tíulıƣı[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1981. yılda Machu Picchu tirəseneꞑ 325.92 quadrat km Perunıꞑ "Taríxí Tíulıƣı" bulıp iƣlan itelde. Tíulıqta xərəbələr genə tügel, ə bɵten üzençəlekle landşaft, üzençəlekle flora həm fauna, məsələn, orxideələr.

Soꞑƣı fikerlərçə ul İnka llacta'sı bulƣan: basıp alƣan tɵbəkləreneꞑ iqtisadın idarə itüçelər bistəse. İꞑ matur llacta bulıp, anda iꞑ previlegiəle İnka aqsaɵyəkləre yəşəgən. Şulay uq ul Zapa İnca'nıꞑ yal sarayı, yə observatoriə, yə aorban itü urını bulƣan.

Machu Picchu Tíulıƣı, Huayna Picchu tübəse artında.


ɵç büleklər[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Intiwatana

Arxəologlarça, Machu Picchu'nu 3 zur sektorƣa bülep bula: Tíılƣan Sektor, Xalıq Sektorı, Ruxaní həm Aqsɵyəklər Sektorı.

Tɵp arxəologik istəlekləre: Intiwatana, Tɵslər ƣibadətxənəse həm ɵç Şaqşı Çuyırtaş Bülməse. Alar Intigə, İnka Qoyaş həm iꞑ bɵyek təꞑresenə baƣışlanƣan.

Aqsɵyəklər Sektorında sɵzək urını ɵstendə yortlar rəte, qızƣılt tɵsle Amautas (aqsaqallar) yortları, trapetsoid sınlı ꞑustas (patşa qızları) bülmələre.

Kirmən eçendə gaz kameraları da bulƣan.

Monumental Mausoleum ul gɵmbəzle eçele sırlanƣan sın. Qorban itü yə başqa ƣɵreflər ɵçen qorlıƣan.

Míƣmarlıq[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Machu Picchu'da İnka díwarı

Bɵten Machu Picchu bínaları klassik İnka şomartıp yaltıratılƣan dɵres sınlı qorı taş stilendə yasalƣan. Şundí stilneꞑ ostaları bulıp, İnkalar taşlarnı ber-bersenə bik tıƣız caylap quyƣannar, izmə qullanmiçə. Bu texnologiə ashlar atala. Taşlar arasına pıçaqnı da qadap bulmí.

İnkalar təgərməçne belməgənnər, şunnan niçek alar bu awır taşlar tawƣa taşlagannar zur tabışmaq. Awış yassılıq belən keşelər yɵzləp etərgənnər dip uylanıla. İnkalarda yazu bulmaƣanlıqtan tɵzü prosessı turında hiçnindi dokument ta saqlanmaƣan.

Machu Picchu 140 bínadan tora. Yɵz çamasa granittan basqıç aralıƣı həm bik küp fontan, kanallar belən bəyləşkən. Mɵƣəyen, ber izge çişmədən izge su bu kanallar belən hər yortqa ber ber artlı aƣaƣan.

İnka yullar çeltəre[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

İnka yullar çeltəre Kolubqa qədərege Amerikada iꞑ qızıqlısı. Bɵten yullar Cuscoda, il başqalasında oçraşqan. Alarnıꞑ berse Machu Picchu'ƣa kiterep çıƣarƣan. İnkalar ike tɵr yur ayırƣannar: Camino de los llanos (bieklek yulları - diꞑgez bbuyı yulları) həm Cápac ꞑam - taw yulları.

Huyana Picchu'dan Machu Picchu'ƣa küreneş. Hiram Bingham şossese kürsətkən: bu yul belən autobuslar turistlarnı Aguas Calientes şəhərennən taşalar.

Yaꞑadan açu[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1911. yılnıꞑ 24. Yülendə Machu Picchu'nı kɵnbatış dɵnyaƣa Yale Universitəte taríx professorı Amerikan Hiram Bingham III. Bingham "The Lost City of the Incas" (İnkalarnıꞑ Yuƣalƣan Şəhəre) kitabın çıƣarıp, dɵnyanı Machu Picchu belən tanıştırƣan.

Bingham Vitcos şəhəren ezləgən, İnka imperiəseneꞑ İspannarƣa qarşı kɵrəşçelərneꞑ soꞑƣı qəlƣəse. Berniçə yıl ezləwdən soꞑ, Machu Picchu'da yəşəgən Quechua'lar anı üz awılına alıp kitergən. 1915. yılda qaytqanda berniçə qazular ütkərgən. Uƣalƣan Şəhər turında berniçə məqələ həm kitap yazƣan.

Peru rəsmiləre belən yaxşı mɵnəsəbələrdə bulıp, Bingham küp əyber Amerikaƣa alıp kitkən həm 5'000 artifakt çaması Yale'də saqlana. Kɵptən tügel Peru xəkimiəte əyberlərne qaytarırƣa sorí.[5].

Simone Waisbard, Cusco tikşerenüçese əytkənçə, Enrique Palma, Gabino Sánchez həm Agustín Lizárraga Machu Picchu'da 1901. 14. Yülendə kilep, qíada imzalar quyƣannar. Ləkin bolay bulsa da, Bingham danı ul kimetmi.

Machu Picch'ƣa qarawçı lama.

Monı da qara[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Çıƣanaqlar[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. əytelə MA-tçu PİK-tçu
  2. The Inca Trail. www.machu-picchu.info (2002). 26. Yül, 2006 тикшерелде.
  3. Hannah Hennessy (2003-12-27). Row erupts over Peru's tourist treasure. BBC Online. 26. Yün, 2006 тикшерелде.
  4. Malcolm Brabant (1999-08-23). World: Americas Inca site cable car plan sparks anger. BBC Online. 26. Yün, 2006 тикшерелде.
  5. Andrew Mangino (2006-04-12). Elections could avert Peru's lawsuit. Yale Daily News Publishing Company, Inc.. June 26, 2006 тикшерелде.

Rəsem çıƣanaqları[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

İnternettə[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Guides, descriptions, photos[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Калып:World Heritage Sites in Peru

Koordinatlar: 13°09′47″S, 72°32′44″W