Мишкә районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Мишкә районы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Мишкә райуны
Flag of Mishkinsky rayon (Bashkortostan).svg
Байрак
Coat of Arms of Mishkino rayon (Bashkortostan).png
Герб
Башкала Мишкә
Халык исәбе 23 419 (2017, халык санын бәяләү, даими яшәүче халык) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 20 август 1930
География
АТБ Башкортстан
Мәйдан 1,689.11 квадрат километр
Координатлар 55.5342°N 55.9633°E Edit this on Wikidata


Мишкә районы (чирм. Мишкан кундем) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — Мишкә авылы.
1930 елның 20 aугыcында Үзәк башкарма ᴋәмититының карары белән, Бөре ᴋанᴛунын үзгәртү юлы белән барлыкка килгән.

Географик белешмә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мишкә районы Башкортстанның төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан. Борай, Балтач, Караидел, Бөре, Благовешчен районнары белән чиктәш. Район аша Бөре елгасы агып ята. Район җиренең 33%ын урманнар алып тора.

Як район
Төньяк-көнбатыш Борай районы
Төньяк Балтач районы (Башкортстан)
Төньяк-көнчыгыш Караидел районы
Көньяк-көнчыгыш Благовешчен районы
Көньяк-көнбатыш Бөре районы

Тарихи белешмә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мишкә районына чирмешләр 1651 елда килеп урнаша башлаганнар. Әүвәл Изимари авылына нигез салалар, соңрак Бөребаш, Рәфәнде авыллары барлыкка килә.

Татар авыллары Яңакуыш 1688 елны, Өрьяды авылы 1650 елны барлыкка киләләр Руслар районга 1779 елда килеп урнашканнар, дип әйтелә тарихи язмаларда. Әүвәл Новотройск, Старонакарәково, Малонакарәково авыллары барлыкка килгән.[2]

Халкы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район халкының күпчелеген көнчыгыш чирмешләры тәшкил итә. Чирмешләр биредә яшәүче халыкның 70 процент чамасын тєшкил итє. Сосновка, Кәмәй, Мишкә, Иске Арзамат, Олы Сухояз, Чурай, Байморза, Тынбай — райондагы иң зур мари авыллары. Халык саны буенча, татарлар (мишәрләр) районда икенче урында – 4200дән артык кеше исәпләнә. Алар күпләп Мишкә, Татарбай, Өръяды, Бабай, Субай, Янакыш, Иштыбай авылларында яшиләр. Шул ук вакытта Олы Шады, Кыйгазытамак һ.б. татар авыллары рәсми рәвештә башкортныкы булып санала. Кыйгазытамак – Шәехзадә Бабич нәселе чыккан авыл буларак билгеле.

Демография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1939[3][4]1959[5][4]1970[6][4]1979[7][4]1989[8][4]2002[9][4]2010[10]2017[11]1 гый 2018[12]1 гый 2019[13]
48 83838 13937 25632 71028 60327 09925 31823 41923 13622 601

Район халкының милли cастaфы

Милләт Җанисәп 1970 Җанисәп 1989 Җанисәп 2002 Җанисәп 2010[14]
чирмешләр 19 137 / 70,62 % 18 038 / 71,2 %
татарлар 8 404 / 22,5 % 5 298 / 18,5 % 4 291 / 15,83 % 4 027 / 16,0 %
руслар 1 754 / 6,47 % 1 788 / 7,1 %
башкортлар 1 779 / 6,56 % 1 995 / 5,3 % 1 523 / 5,3 % 1 230 / 4,9 %

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Гази Заһитов исемендәге тарих һәм туган якны өйрәнү йорт-музее Яңакышта 2007 елда ачылган иде. Аның дириκтьıры Галимҗан Бикбулатов, каһарман якташларының истәлеген мәңгеләштерү җәһәтеннән, Яңагош авылында һәм район үзәге Мишкәдә урамнарга Гази Заһитов исеме бирелүен әйтте. Район үзәгендә Гази Заһитовның барельеф-портреты куелды.[15]

Мәгариф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2010-11 уку елында район мәктәпләрендә 3564 бала укып йөргән. Шуларның 70,5% — чирмешләр, 13,4% — татарлар, 4,3% — башкортлар. Башкорт телендә 82 укучы белем алган (колачлау күләме – 51,27%). 7 мәктәптә 46 бала башкорт телен туган теле буларак укый. 7 мәктәптә 255 бала татар телендә белем алган (колачлау күләме 52%). Тагын 7 мәктәптә 170 бала татар телен туган тел буларак укыган. 36 мәктәптә 1706 бала мари телендә укыган (66%). Тагын 13 мәктәптә 708 укучы мари телен өйрәнгән. Чурай авылы мәктәбе мари һимназиясе cтaтысын йөртә.

Бик кызыклы факт: районда 30 мари телен укытучы, 9 татар теле укытучысы һәм 35 башкорт теле укытучысы эшли.[16]

Матбугат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Район гәзите марича һәм русча чыгарыла.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 январә 2010 года
  2. http://omet-ufa.ru/zxcvq512.html
  3. СССР җанисәбе (1939)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Население Башкортостана:XIX-XXI века: статистический сборник. — 2008.
  5. СССР җанисәбе (1959)
  6. СССР җанисәбе (1970)
  7. ССҖБ җанисәбе (1979)
  8. СССР җанисәбе (1989)
  9. Бөтенрусия җанисәбе (2002)
  10. Бөтенрусия халык санын алу, 2010
  11. https://web.archive.org/web/20170731141731/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2017/bul_dr/mun_obr2017.rar
  12. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаФедераль дәүләт статистикасы хезмәте.
  13. Численность населения муниципальных образований Республики Башкортостан — 2019.
  14. Башкортстан җɵмһүрᴎятсының муниципаль берәмлекләре буенча аерым милләтләр
  15. Башкортстанда татар батыры Гази Заһитовны искә алалар
  16. Мишкә район мәгариф бүлегенең ачык нотыгы

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]