Мәкалә язу (Казан кирмәне)

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Мәкалә язу (Казан кирмәне) latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Казан Кирмәне (тат. Казан кирмәне, Qazan kirmäne)—Казанның борынгы өлеше, шәһәрнең күп гасырлык тарихын ачкан архитектура, тарихи һәм археологик һәйкәлләр комплексы: беренче (XII—XIII гасырлар), икенче (XIV—XV гасырлар) һәм өченче городищ (XV-XVI гасырлар) археологик калдыклары; Ак ташма Кирмәне, зур тарихи-архитектура һәм мәдәни кыйммәткә ия берничә храмнар һәм биналар

 Татарстан Республикасы Президентының рәсми резиденциясе.
 Кирмән териториясе төньяк-көнбатыштан, Казансу елгасыннан, көньяк-көнчыгышка таба, 1 Май мәйданына сузылган Кирмән холмының очуын кабатлый. Иделнең сул як ярының һәм Казансу елгасының сул як ярының югары террасы җәнлегендә урнашкан.
 2000 елдан бирле ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы объекты.

Тарих.Борынгы тарих

 Безнең көнгә кадәр Кирмәннең барлыкка килү таныклыклары сакланмаган, әмма рәсми версия буенча Казан шәһәре X гасыр башында төзелгән. Кирмән эшли башлаганда Кирмән. Бу хисапка нинди дә булса язма чыганаклар юк.

XII-XIV гасыр. Болгар ныгытмасы.

 Иң иртә археологик табылдыклар Кирмәннең төньяк өлешендә, борынгы Болгар ныгытылган җирлеге һәм соңрак, йөз еллар дәвамында, Казан ханлыгы ныгытмасы булган Казансу янында табылган.
 Тикшеренүчеләр борынгы чордагы агач ныгытма корылмаларны датировкалауга карый: кайберәүләр Болгар сәүдә җирлеге инде X гасырда ук ныгытылган дип уйлый, икенчеләре — XII гасырда гына.
 Галимнәр ныгытмаларга килгәндә, берәүләр таш диварлар XII гасырда ук өлешчә торгызылган дип саный,икенчеләре XV яки XVI гасырда, Иван Грозный Псков указы буенча Кирмәнне реконструкцияләгәннән соң гына.
 XIII гасырның 2нче яртысыннан башлап XV гасырның 1нче яртысына кадәр Кирмән Алтын Урда составында Казан кенәзлеге үзәгенә әверелә: 1236 елда батыр җитәкчелегендә Монголия урдалары Идел Болгарстанына бәреп керә һәм Болгар башкаласын җимерә, ә 1240 елда Булгария, рус кенәзлеге кебек үк, тулысынча Алтын Урда буйсынуында була.
 Болгарларның бер өлеше Казансу районнарына кача һәм Иске Казан, Казаннан  ераклыкта шәһәр барлыкка килә.
 1370 елда Хәсән болгар кенәзе хәзерге Казан Кирмәне урынында 1445 елга кадәр Болгар кенәзләре резиденциясенә хезмәт иткән ныгытмага нигез салды.
 Казан Кирмәне архитектура ансамбле. Диварлар һәм манаралар
  Диварларны һәм Псков зоодчалары манараларын төзү тәмамланганнан соң, Кирмәндә 13 башня бар иде, шуларның 5се — йөрү, 7се-түгәрәк һәм пландагы 1 биш кырлы.
  XIX гасырда тузган булу сәбәпле, Төньяк, Көнчыгыш, биш кырлы һәм бер исемсез көнбатыш манарасы сүтелә.
  XVIII гасырның 1 яртысында Спас һәм Тайницкая башнялары өстәмә кирпеч яруслары белән төзелеп беткән, кирпечләр шулай ук Преображенский, Консисторская һәм икенче исемсез Көнбатыш башняларын сатып алганнар.
  XIX гасырда Дмитров манарасы сүтелә, аның урынында юл йөрү аркасы барлыкка килә, ә якшәмбе манарасы Надврат чиркәвен югалта.
 Башнялар арасында пряс башта тешләр, кысан түбәләре белән төгәлләнеп беткән, ә 17-18 йөзләренә исә аның фасадында «ласточк койрыклары» белән сугышчан дивар күренешен сатып алганнар.
 Стеналарны һәм башняны известь эремәсендә салганнар.
   Кирмән манаралары
 Аннары сәгать атучысы буенча Кирмән манаралары күчерелгән