Наданлыкны бетерү

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
1919 елның 26 декабрендә Ленин Совнарком утырышында "РСФСРда наданлыкны бетерү хакында" декретны тәкъдим итә

Наданлыкны бетерү (урысча Ликбез, ликвида́ция безгра́мотности) — Ленин җитәкләгән Совнарком карары буенча 1919 елдан Советлар Рәсәендә һәм ССРБдә надан өлкән халыкны укый һәм яза белүгә өйрәтү массакүләм чаралары.

Чараның плакаты: "Хатын-кыз, укый-яза белүгә өйрән!".

1919 елның 26 декабрендә Ленин Совнарком утырышында "РСФСРда наданлыкны бетерү хакында" декретны тәкъдим итә һәм кабул итә. Ленин карары буенча укый яки яза белмәүче яше 8-50 тулган бар халык туган телдә яки рус телендә (теләге буенча) укырга мәҗбүр була.

Мәгариф халык комиссариаты бар укый-яза белүче шәхесләрне хезмәт йөкләмәсе нигезендә укый-яза белмәгән кешеләрне укуны тәэмин итәргә тиеш.

Шулай ук Ленин декреты буенча өлкәннәр өчен мәктәпләр, балалар йортлары өчен мәктәпләр, колонияләрдә һәм башка дәүләт оешмаларында уку йортлары булдырыла.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

XIX гасырның азагына Рәсәй империясендә укый-яза белү бик түбән дәрәҗәдә була.

1897 елда тик 21,1% укый-яза белә, шул исәптән 29,3% ир-ат, 13,1% хатын-кыз. Себердә нибары 12%, Үзәк Азиядә 6% укый-яза белә.

1914 елга тик 30% халык белемле була.

1920 елда Ленин карары буенча Халык комиссарлары Шурасы "Наданлыкны бетерү буенча гадәттән тыш комиссия"не оештырыла. Нәкъ шушы комиссия 1920-1930 елларда надан кешеләрне укуны җитәкли. Аның беренче башлыгы - Мәгариф наркомы Анатолий Луначарский.

Ватандашлар сугышыннан соң, аеруча күп тәрбиячесез балалар, ятимнәр, урам балалары калган, 1922 елда чамалап 7 млн. бала. Беренче чиратта нәкъ шушы балаларны мәктәпләргә җибәрелә.

Моннан тыш Феликс Дзержинский җитәкләгән "Балалар комиссиясе" тәрбиячесез балаларны уку белән шөгыльләнә.

1925 елда ССРБдә "Балалар дуслары" дигән оешма тәрбиячесез балаларга ярдәм итә башлый, 1928 елда тик 300 мең караучысыз бала калган.

Наданлыкны бетерү чаралары нәтиҗәсендә 1917-1927 елларда 10 млн өлкән кеше укытыла. 1920 елда мәктәпләрдә 7,3 млн укучы, шул исәптән 6 860 328 бала укый.

1930 елда гомуми башлангыч белем бирү кертелә.

1936 елга 40 млн кеше белем ала.

1939 елда 90% халык укый-яза белә инде.

Ленин башлаган "Наданлыкны бетерү" чаралары - Октябрь инкыйлабының иң уңышлы казанышы булып чыга.

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]