Ният

Ният
Урын	кальб[d], садр[d] һәм калаб[d]
Төп тема	мөбах, batil[d] һәм великий грех в исламе[d]
Әүвәлгесе	тәклиф[d] һәм воля
Киләсе	Исламда гыйбадәт, работа в исламе[d], салихат[d], гамәл[d] һәм эшчәнлек[d]
Кем истәлегенә	мәшыйгать[d]
Тасвирланган феномен	ихляс[d] һәм рия[d]
Тәэсир итешә	нур, Secret in Sufism[d], Khafi[d], Akhfa[d] һәм рух
URL буенча карарга була	corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=nwy һәм qurananalysis.com/?q=والنوى
Нинди вики-проектка керә	Проект:Ислам[d] һәм Проект:Суфичылык[d]
Моңа өлешчә туры килә	максат[d]
Ният Викиҗыентыкта

Мөселман намазлык җәеп, намазга әзерләнә.

Ният (гарәп. نية‎), яки көнчыгышны өйрәнүчеләр даирәсендә кабул ителгән транслитерация буенча, нийәт — шәригать төшенчәсе. «Ният» «омтылыш», «мотивация» яки «теләк» дип тәрҗемә ителә һәм гамәлнең максатын һәм мәгънәсен ачык аңлап, гамәлне аңлы рәвештә башкару яки аннан тыелу дип аңлатыла. Ният кешенең гамәлләрен бәяләүдә, аерым алганда, билгеле бер гамәлнең (намаз, ураза, никах, талак) йоласы һәм юридик көче турында теологик һәм юридик нәтиҗәләргә яки җинаять эше буенча Ислам мәхкәмәсе карарына йогынты ясауда төп роль уйный.

Сөннәттәге ният

Сөнни һәм шигый хәдис җыентыкларында нияткә кагылышлы күп кенә риваятьләр бар.

Сөнни җыентыклардагы ният турындагы хәдисләр

Сөнни (әл-Бохари, Мөслим, Кәнз әл-Өммәл) җыентыкларында китерелгән иң танылган хәдисләрнең берсе — Мөхәммәд пәйгамбәрнең түбәндәге сүзләре:

Мин Аллаһның илчесенең (аңа Аллаһның сәламе вә рәхмәте булсын) болай дип әйткәнен ишеттем: «Чынында гамәлләр [бәяләнә] бары тик нияткә карап, һәм чынында һәр кешегә ул үзе (алырга) ниятләгән әйбер биреләчәк. Шулай итеп, Аллаһка һәм аның илчесе янына күченгән кеше Аңа һәм Аның илчесенә күченер, ә нинди дә булса дөньяви мал яки өйләнергә теләгән хатын аркасында гына күченгәне шулар янына гына күченер..

Бу хәдис шулай ук сөнни галим Әл-Нәвавиның өч әсәрендә китерелә: «Тәкъва кешеләр бакчалары» (Әр-Рияд әл-Салихин), «Хәтер» (Әл-Адхар), һәм «Әл-Нававинең кырык хәдисе» (Аль-Арбауна Хадитан әл-Нававия), аларда Әл-Нәвави, Сөнни галимнәренең берсе Әбү Давыдның сүзләрен китерә.

Чынында, гамәлләр ничткә карап бәяләнә дип әйтелгән хәдис исламның яртысын тәшкил итә, чөнки дин йә ачыктан-ачык - монысы гамәл, йә яшерен була ала - монысы ният..

Ән-Нәвави шулай ук дүрт канун сөнни мәзһәбенең икесенә нигез салучыларның — Әхмәт ибн Хәнбәл һәм әш-Шәфигыйнең аңлатмаларын китерә:

Эшләр ният белән генә бәяләнә, дигән хәдис белемнең өчтән бер өлешен үз эченә ала, бу исә колның йөрәге, теле һәм тәненең төрле өлешләре аша үзенә берәр нәрсә ала алу белән аңлатыла. Шулай итеп, йөрәктә туган ният югарыда телгә алынган өч әйбернең берсе булып тора..

Әл-Бохари җыентыгында шулай ук Мөхәммәднең Ибне Габбастан килгән түбәндәге хәдисе бар:

Дөреслектә Аллаһ яхшылыкны һәм яманлыкны билгеләде, соңра болай дип аңлатты: кем дә кем яхшылык кылырга ниятләсә, Аллаһ аңа яхшылыкны тулысынча язып бирер. Әгәр ул яхшылык кылырга ниятләсә, Аллаһ аңа уннан җиде йөзгә кадәр һәм аннан да күбрәк яхшылыкны язып бирер. Берәү гөнаһ кылырга ниятләсә һәм гөнаһ кылмаса, Аллаһ аңа бер яхшы эшне язып бирер. әгәр ул гөнаһ кылырга ниятләсә, Аллаһ аңа бер гөнаһны язар..

Алты канун сөнни хәдис җыентыгының тагын берсе, ән-Нисагый җыентыгында да ният турындагы хәдисләр бар. Аларның берсендә, Әбү Умама Бәһили тарафыннан әйтелгәнчә, болай диелә:

Дөреслектә Аллаһ үзе хакына һәм аның сыйфатына омтылу хакына кылынган гамәлләрдән башка һичнәрсәне кабул итми..

Шул ук җыентыкта шулай ук ниятләр темасына кагылышлы Әбу Дәрдадан Мөхәммәднең тагын бер хәдисе бар:

Берәү төнлә тәхәҗүд намазына басарга теләп йокларга ята икән, ләкин таң җиткәнче йокысыннан уяна икән, аңа нәрсә эшләргә теләгәне языла. Йокысы да Аллаһы Тәгалә бүләге аңа..

Ибн Мәҗә җыентыгында Зәйд ибн Сабит сүзләреннән күчерелгән хәдис бар, анда ният темасы бераз башкачарак аңлатыла:

Максаты - бу дөнья булган кешенең Аллаһу тәгалә эшләрен җимерә һәм күз алдына фәкыйрьлектән курку ирештерә. Һәм бу дөньяда ул үзенә язылганны бүтән ала алмаячак. Ахирәткә омтылучылар исә Аллаһы Тәгалә аның эшләрен җиңеләйтә, йөрәген бай итә, һәм бу дөнья аның каршында түбәнсетелә..

Сөнни китапларында ният темасына кагылышлы башка берничә хәдис тә бар.

Шигый җыентыкларыннан ният турындагы хәдисләр

Шигыйләр, сөнниләрдән аермалы буларак, «хәдис» терминын Мөхәммәд пәйгамбәрнең сүзләренә карата гына түгел, ә Фатима Зәһрә һәм унике имамның сүзләренә карата да кулланалар (ә " сөннәт " яки « әхбар» гомуми термины сүзләрне генә түгел, ә гамәлләрне һәм Мөхәммәднең яки, шигыйлар версиясендә, барлык ундүрт Пакизәнең: Мөхәммәд, Фатима һәм унике имамның кайбер гамәлләрен сүзсез хуплавын да аңлата).

Шигыйләрнең «Гамәли әс-Садук» китабында түбәндәге хикәя сөйләнә:

Пәйгамбәр (Аллаһы Тәгалә аңа һәм аның гаиләсенә фатихасын бирсен) Галине отряды белән бергә походка җибәргәч, бер ир үзенең энесенә: «Әйдә Галинең отряды белән хәрби походка китик, безгә кол яки хайван, яки кыйммәтле берәр нәрсә алырга мөмкинлек булыр»,-дигән. Шуннан соң пәйгамбәр әйтте: "эшләр ниятләнгәнчә бара, һәм һәркем теләгәнен ала. Берәү Аллаһ хозурында булган нәрсәгә омтылса, аның бүләге Аллаһ хозурында булыр. Берәү дөньяви ният белән эш кылса, ул кеше Аллаһ теләгән нәрсәдән башка һичнәрсә ала алмас..

"Гурәр әл-Хикәм " җыентыгында ният турында Имам Гали ибне Әбү Талибтан ике хәдис китерелә. Беренчесендә болай диелә:

Ният — гамәлнең нигезе .

Икенчесе болай ди:

Дөрес ният — ике эшнең берсе [ягъни үзлегеннән гамәл булып тора].

«Әл-Кафи» җыентыгында шигыйларның дүртенче имамы Али Зәйн әл-Абидинның түбәндәге хәдисе бар:

Ниятсез гамәл юк.

Ислам хокукында (фикһ) ният

Ният гыйбадәт өлкәсендә дә, социаль хезмәттәшлек өлкәсендә дә (мөгамәләт) билгеле бер гамәлләрнең юридик көче турында карар кабул иткәндә исәпкә алына һәм исәпкә алына.

Уразада ният

Намаз укучы кебек үк, ураза тотучының да ураза тоту нияте булырга тиеш, чөнки бу Ислам диненең бер әмере. Кайбер мөҗтәһидләр Рамазан аенда бу ниятнең иртәнге намазга азан әйтелгәнче үтәлүен таләп итәләр, югыйсә ураза дөрес дип саналмый. Рамазаннан тыш ирекле уразаларга килгәндә, мондый ураза тоту нияте көннең уртасы булган сәгатькә кадәр кылынырга тиеш.

Җәгъфәри һәм Хәнбәли мәзһәбләре буенча, Рамазан ае көндезләрен ашарга яки су эчәргә ниятләгән кеше, хәтта ашамаса һәм эчмәсә дә, уразасы бозылган дип санала.

Ният аерылышу процессында

Ислам хокукының барлык мәктәпләрендә дә никахның дөрес булуы өчен мөһим шарт — ике якның да (кияү һәм кәләш) никахка ризалыгы. Шуңа күрә ир-ат та, хатын-кыз да бу никахка керер өчен ният итәргә тиеш.

Ният һәм җинаять хокукы

Дөньяви хокуктагы кебек үк, Ислам хокук системасы да аңлы һәм аңсыз хәлдә кеше үтерүне аера, ягъни үтерү эшләрен караганда гаепләнүченең нияте исәпкә алына.

Моннан тыш, зина эшләрен караганда, ният тә исәпкә алына.

Яһүд динендәге ният

Яһүд динендә намаз алдыннан эшне һәм мәшәкатьләрне читкә куеп, ният (кавана) кылу гадәте бар . Мөгаен, ислам йогынтысында Мисырдагы Фәләстин Нусахының XI гасыр яһүд литургик язмаларында намаз алдыннан («Рәхимленең исеме белән») дип «бәсмәләһ» (בשם רחום bshem rahum) дип әйтергә кушалар — гарәпчә «бисмилләһи р-Рәхим» (בסמאללה אלרחים «рәхимле Аллаһ исеме белән») сүзләренең яһүд теленә тәрҗемәсе, аннары «Әй Раббым, иреннәремне ач, һәм авызым Сиңа мактаулар игълан итәр» (Пс. 50:17), аннары амида догасы укыла. Шулай ук гарәп телендә яһүд хәрефләре белән язылган, 1 һәм 2 сүрәләре һәм Басмала (בסמאללה אלרחמן אלרחים р-Рахмани р-Рәхим) китабы табылган .

Әдәбият

1. М. Мөхәммәди Рәйшәхри, Акыл үлчәме, Icas Press, 2009;
2. Имам ән-Нәвави, Кырык хәдис, аңлатмалар һәм аңлатмалар, доктор Мостафа әл-Буга Мухий-д-дин Мисту, беренче басма, Мәскәү, 2001;
3. Шәех Мөхәммәд Йосыф Кандехлави. Шәех Мөхәммәд Са’д Кандехлави. Сайланган хәдисләр, Казан, инновацион технологияләр үзәге, 2003;
4. Мөхәммәт Таки Тустари. Али ибн Әби Талибның карарлары һәм зирәклеге. Мәскәү, «Исток», 2010.