Эчтәлеккә күчү

Нумеа

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Нумеа latin yazuında])
Нумеа
Илтамга
Нигезләнү датасы 1854[1]
Рәсем
Архивлары саклана archives municipales de Nouméa[d]
Рәсми тел француз теле
Дөнья кисәге Океанлык
Дәүләт  Франция
Нәрсәнең башкаласы Яңа Каледония һәм Гранд-Тер (Новая Каледония)[d]
Административ-территориаль берәмлек Южная провинция[d]
Сәгать поясы UTC+11:00
Табигый-георафик объект эчендә урнашкан Гранд-Тер (Новая Каледония)[d]
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы Mayor of Nouméa[d]
Башкарма хакимият башлыгы Соня Лагард[d]
Халык саны 96 082 (1 гыйнвар 2019)[2]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 7 метр[3]
Кардәш шәһәр Ницца[4], Голд-Коуст[4], Таупо (город)[d][4] һәм Папеэте[4]
Нәрсә белән чиктәш Думбеа[d] һәм Мон-Доре[d]
Мәйдан 45,7 км²[5]
Почта индексы 98800[6]
Рәсми веб-сайт noumea.nc
Харита сурәте
Подробная карта
Төнге күренеше
Көппенның климат классификациясе дымлы субтропик климат[d][7]
Һавадан күренеш
Карау-тыңлаулар саны 538 128[8]
Җирле телефон коды 23-29
Карта
 Нумеа Викиҗыентыкта

[5]

Нумеа
Илтамга
Нигезләнү датасы 1854[1]
Рәсем
Архивлары саклана archives municipales de Nouméa[d]
Рәсми тел француз теле
Дөнья кисәге Океанлык
Дәүләт  Франция
Нәрсәнең башкаласы Яңа Каледония һәм Гранд-Тер (Новая Каледония)[d]
Административ-территориаль берәмлек Южная провинция[d]
Сәгать поясы UTC+11:00
Табигый-георафик объект эчендә урнашкан Гранд-Тер (Новая Каледония)[d]
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы Mayor of Nouméa[d]
Башкарма хакимият башлыгы Соня Лагард[d]
Халык саны 96 082 (1 гыйнвар 2019)[2]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 7 метр[3]
Кардәш шәһәр Ницца[4], Голд-Коуст[4], Таупо (город)[d][4] һәм Папеэте[4]
Нәрсә белән чиктәш Думбеа[d] һәм Мон-Доре[d]
Мәйдан 45,7 км²[5]
Почта индексы 98800[6]
Рәсми веб-сайт noumea.nc
Харита сурәте
Подробная карта
Төнге күренеше
Көппенның климат классификациясе дымлы субтропик климат[d][7]
Һавадан күренеш
Карау-тыңлаулар саны 538 128[8]
Җирле телефон коды 23-29
Карта
 Нумеа Викиҗыентыкта

[5]

Нуме́а (фр. Nouméa) ― Тын океандагы шәһәр һәм порт, Яңа Каледония (Франциянең диңгез арты территориясе) башкаласы. Халкы ― 94 285 кеше, шәһәр яны районнарын да кертеп — 182 341[9] (2019, җанисәп). Шәһәрнең мәйданы ― 45,7 км². Шәһәр мэры (2015 елдан) — Соня Лагард[d].

География

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Халыкара космик станциядән ясалган Нумеа һәм аның тирәсендәге территорияләрнең спутник фотографиясе. НАСА сурәте.

Нумеа Париждан 16 758 км ераклыкта урнашкан[10]. Шәһәр калкулыклы ярымутрауда Яңа Каледониянең көньяк-көнчыгыш очыннан ерак түгел урнашкан, утрау, үз чиратында, Тын океанның көньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан. Төньяк-көнчыгышта һәм көнчыгышта Мон-дор муниципалитеты белән, төньякта һәм төньяк-көнбатышта Нумеа белән бергә Олы Нумеа агломерациясен тәшкил итүче Думбэа белән чиктәш.

Порт-Виладан (Вануату башкаласы) 540 км ераклыкта[11], Брисбеннан (Квинсленд штаты, Австралия) 1472 км ераклыкта[12], Сиднейдан ( Яңа Көньяк Уэльс штаты, Австралия) 1970 км ераклыкта[13], Оклендтан (Яңа Зеландия) 1808 км ераклыкта[14], Уоллис һәм Футуна бергәлегеннән 2086 км ераклыкта [15] һәм Папеэтедан (Француз Полинезиясе башкаласы) 4610 км ераклыкта[16].

Ландшафты[d] нигездә явым-төшемле флиштан тора, ул эоценның абон буе ярусына карый, шулай ук ком, известьташ (Нувилле ярымутравының көнчыгыш өлеше, Оуэн Торо тирәсендә ярымутрауның көньяк чиге) һәм акбур токымнарыннан тора. Олы Нумеа җиренең яр буе полосасы иртә юра периодына караган вулкан-утырма токымнардан, лейастан тора[17].

Җирлек берничә калкулыктан тора ― Оуэн Торо, Монтравел, Коффин тавы, Венера тавы һәм башкалар. Монтравел пигы диңгез өсте тигезлегеннән 167 метр биеклеккә җитә.

Климат

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Нумеа шәһәрендә тропик климат[d]. Гыйнвардан июньгә кадәр биредә явым-төшем күп, июльдән декабрьгә кадәр азрак. Кеппен классификациясе буенча ― саванналарның тропик климаты (индекс Aw).

Тарих

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Биредә 1851 елда торлак урнаштырган беренче европалы британияле Джеймс Паддон була. Утрауны контрольдә тоту өчен борчылып, французлар 1854 елда, Балададан (утрауның төньягыннан) күчеп, янәшә урнаша. Бу торлак башта Порт-де-Франс дип аталган, ләкин соңрак, 1866 елда Нумеа дип үзгәртелгән. Башта төзәтү колониясе буларак, соңрак ерак түгел чыгарылган никель һәм алтынны эшкәртү үзәге буларак файдаланылган. 1862 елда Нумеада Яңа Каледония колониясенең һәм бәйле территорияләрнең эшләрен караган Нумеа апелляция суды ачыла.

Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Нумеа Көньяк Тын океанда АКШ армиясенең штабы буларак кулланыла. Армия штаб-квартирасының биш яклы комплексы сугыштан соң төбәк дәүләтара оешмасы ― Көньяк Тын океан комиссиясе өчен нигез буларак файдаланыла, соңрак ул Тын океан җәмәгатьчелеге[d] секретариаты дип атала башлый.

1970-еллардан канаклар мөстәкыйльлек даулый башлаган. 1980-елларда вакытлы хөкүмәт төзелгән. 1998 елда Яңа Каледония киңәйтелгән автономия статусы алган. Тиздән тулы мөстәкыйльлек алу мөмкинлеге бар ― 2025 елда документ Франция парламентында карала һәм аның нигезендә утрауда референдум үткәреләчәк.

Халык

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Европалылар — 39,15 %, канаклар — 26,62 %, Уоллис һәм Футуна — 6,1 %, катнаш — 10,22 %, башкалар-17,9 %.

Еллар буенча халык саны

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
195619631969197619831989199620092019
Нумеа (коммуна)22 23534 99041 85356 07860 11265 11076 29397 57994 285
Олы Нумеа25 20439 99650 48874 33585 09897 581118 823163 723182 341
Исәпкә алуның рәсми саннары [18][19][9].

Тел

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Рәсми тел ― француз теле, тагын канак теле, 15 ләп диалект кулланыла.

Транспорт

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Ла-Тонтута аэропорты
2012 елда Нумеа лагунасында «Eramet» тау чыгару компаниясе судносы

Шәһәрдән 52 километр төньяк-көнбатышта, Пайита муниципалитетында, Ла-Тонтута[d] халыкара аэропорты урнашкан, аннан Токио, Осака, Сеул, Сидней, Брисбен һәм Окленд шәһәрләренә рейслар башкарыла.

Шулай ук шәһәр чикләрендә Нумеа-Мажента[d] аэропорты бар, аннан Луайоте[d] һәм Пен[d] утрауларына җирле очышлар башкарыла.

Шәһәр транспорты

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәрдә җәмәгать транспорты ролен автобус маршрутлары һәм таксилар башкара.

  • Шәһәргә тугыз линиядән һәм 468 тукталыш пунктыннан торган Karuïa Bus автобус челтәре хезмәт күрсәтә. Моннан тыш, шәһәрне агломерация белән CarSud шәһәрара автобуслар системасы тоташтыра.
  • Автомашиналарның яшел һәм ак төсләреннән таныла торган такси челтәре бар.

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. 1 2 https://www.noumea.nc/noumea-citoyenne/decouvrir-noumea/histoire-noumea
  2. 1 2 https://www.insee.fr/fr/statistiques/4464931?sommaire=2122859
  3. 1 2 https://it-ch.topographic-map.com/map-mwh51h/Noum%C3%A9a/?zoom=19&center=-22.27139%2C166.43946&popup=-22.27118%2C166.43946
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Nouméa et ses jumelles
  5. 1 2 3 4 француз камуннары турындагы бирелмәләр нигезе — Национальный географический институт Франции.
  6. 1 2 Base officielle des codes postaux — La Poste, 2018.
  7. 1 2 Ralph J., Nikischer T., Hudson Institute of Mineralogy Mindat.org: The Mineral and Locality Database — [Keswick, VA], Coulsdon, Surrey: 2000.
  8. 1 2 YouTube API
  9. 1 2 Population, ménages et logement par commune, en 2019 2021 елның 15 гыйнвар көнендә архивланган, Institut de la statistique et des études économiques Nouvelle-Calédonie
  10. ↑ Distance entre Nouméa et les plus grandes villes.
  11. ↑ Расстояние между Порт-Вила и Нумеа, www.mapcrow.info.
  12. ↑ Расстояние между Брисбеном и Нумеа, www.mapcrow.info.
  13. ↑ Расстояние между Сиднеем и Нумеа, www.mapcrow.info.
  14. ↑ Расстояние между Оклендом и Нумеа, www.mapcrow.info.
  15. ↑ Расстояние между Уоллис-и-Футуна и Нумеа, www.mapcrow.info.
  16. ↑ Расстояние между Папеэте и Нумеа, www.mapcrow.info.
  17. ↑ La région de Nouméa dans le cadre de la géologie de la Nouvelle-Calédonie.(фр.)
  18. ↑ SPLAF Agglomérations et villes de la Nouvelle-Calédonie.
  19. ↑ Population des communes de Nouvelle-Calédonie en 2009 2011 елның 23 июль көнендә архивланган

Сылтамалар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Нумеа&oldid=4456649