Нәҗип Гайнуллин

Нәҗип Гайнуллин
Туганда бирелгән исеме:	Нәҗип Сәмигулла улы Гайнуллин
Туу датасы:	15 май 1912(1912-05-15)
Туу җире:	РИ, Чиләбе губернасы, Троицк
Үлем датасы:	14 июль 1969(1969-07-14) (57 яшь)
Үлем җире:	СССР, РСФСР, ТАССР, Казан
Һөнәре:	драма актеры
Гражданлыгы:	РИ СССР
Активлык еллары:	1936―1969
Бүләк һәм премияләр:

Нәҗип Гайнуллин, Нәҗип Сәмигулла улы Гайнуллин (Назиб (Нажиб) Самигуллович Гайнуллин; 1912 елның 2 (15) мае, РИ, Чиләбе губернасы, Троицк ― 1969 елның 14 июле, СССР, РСФСР, ТАССР, Казан) ― татар совет драма актеры, режиссёр, Татар академия театрының әйдәп баручы актерларының берсе. Бөтенсоюз театр җәмгыятенең (ВТО) Татарстан бүлеге идарәсе рәисе (1952―1963). Татарстан АССР атказанган (1945) һәм халык (1950), РСФСР атказанган^[d] (1957) артисты.

Тәрҗемәи хәле

1912 елның 2 (15) маенда Чиләбе губернасының Троицк шәһәрендә татар гаиләсендә туган. 1936 елда Казанда Татар Сәнгатьләр техникумының театр бүлеген тәмамлаган һәм Татар академия театрына кабул ителгән.

Бөек Ватан сугышы вакытында театр коллективы дистәләгән яңа куелышлар әзерләгән. Театр бинасын госпитальгә бирәләр, камаллылар Качалов театры бинасында эшли башлыйлар. Сугыш вакытында театрның күп кенә актерлары концерт бригадаларында катнаша – фронтта һәм госпитальләрдә чыгыш ясый.

1958—1963 елларда театрның сәнгать җитәкчесе һәм директоры булып эшләгән. Фәйзинең «Рәүфә» (1957), Островскийның һәм Соловьёвның^[d] «Яктыртса да, җылытмый»^[d] (рус. Светит, да не греет; 1950) спектакльләрен куйган. Театрның сәнгать җитәкчесе сыйфатындагы эшчәнлеге театрда Х. Вахит, А. Гыйләҗев, И. Юзеев, Ю. Әминов кебек драматургларның әсәрләре куелуы белән бәйле .

1969 елның 14 июлендә вафат. Казанның Яңа бистә зиратында җирләнгән.

Иҗаты

Үткен характерлы, динамик образлар тудырган. Үзен киң иҗат диапазонлы зур талант иясе буларак таныткан, психологик пландагы рольләрне дә, шулай ук ачык гротесклы (көлкеле) рольләрне дә бертигез дәрәҗәдә уңышлы иҗат иткән.

Уйнаган рольләре

• Җиһанша ― К. Тинчурин «Зәңгәр шәл»,
• Бәдри ― М. Фәйзи «Галиябану»,
• Галиәскар Камал ― Ә. Фәйзи «Тукай»,
• Насыйри ― М. Гали һәм Х. Уразиков «Каюм Насыйри»,
• Уразмәтов ― («Хәерле юл», Г. Әпсәләмовның «Сүнмәс утлар» романы буенча),
• Шмага ― А. Островский «Гаепсездән гаеплеләр»,
• Городничий ― Н. Гоголь «Ревизор»,
• Меркуцио ― У. Шекспир «Ромео һәм Джульетта»,
• Хәмзә бай ― Г. Камал «Беренче театр»,
• Җиһангир ― Н. Исәнбәт «Хуҗа Насретдин»,
• Әҗмәгол ― М. Кәрим «Кыз урлау»,
• Ленин ― Н. Погодин^[d] «Мылтыклы кеше»,
• Хәйруш ― А. Гыйләҗев, А. Яхин «Шамил Усманов» һ. б.

Фильмография

• 1959 ― «Кәефсез Вангыр»^[d] (Хмурый Вангур; режиссёр Анатолий Дудоров^[d], Свердловск киностудиясе^[d], 1959) ― карт манси Михаил, юл күрсәтүче
• 1961 ― «Беренче театр» (режиссёр Р. Сакаев, Галиәсгар Камалның «Беренче театр» пьесасы (1908) буенча, Камал театры, 1961) ― Хәмзә бай.

Җәмәгать эшчәнлеге

Яшь актер чагында ук Нәҗип Гайнуллин Бөтенсоюз театр җәмгыятенең (ВТО) Татарстан бүлеге (1988 елдан Татарстан АССР Театр эшлеклеләре берлеге) эшендә актив катнашкан, берничә мәртәбә аның идарәсе әгъзасы итеп сайланган. 1952 елда Хәлил Әбҗәлиловтан соң бүлекнең идарә рәисе итеп сайланган. Бүлек актерларга ярдәм итү һәм аларга матди ярдәм күрсәтү өчен мөмкин булганның барысын да эшләгән, сәхнә хезмәткәрләренең көнкүрешен һәм ял итү шартларын яхшырту турында кайгырткан. Мәсәлән, Нәҗип Сәмигулла улы җирле хакимиятләр алдында Иделдә җәйге ял базасы өчен участок бүлеп бирүне сорый, һәм 1961 елда ул Кордонда, башта палаткалы шәһәрчек буларак ачыла.

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

• 1945 ― Татарстан АССР атказанган артисты ― сәнгать өлкәсендәге зур хезмәтләре өчен һәм Татарстан АССР оешуның 25 еллыгы уңаеннан
• 1950 ― Татарстан АССР халык артисты
• 1957 ― РСФСР атказанган артисты

Шәхси тормышы

РСФСР халык артисткасы Вера Минкинаның икенче ире булган.

Әдәбият

• Гайнуллин Нажиб Самигуллович / Театральная энциклопедия. Том 1 / Глав. ред. С. С. Мокульский - М.: Советская энциклопедия, 1961.- 1214 стб. с илл., 12 л. илл.
• Ильтани Илялова. Гайнуллин Назиб Самигуллович (1912—1969) / Артисты театра им. Галиаскара Камала: Библиографический справочник. Казань: Татарское книжное издательство, 2005.

Сылтамалар

• Назиб Гайнуллин. Председатели Союза. Союз театральных деятелей Республики Татарстан(рус.)