Парагвай

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Парагвай latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Парагвай
Flag of Paraguay (reverse).svg
Байрак
Coat of arms of Paraguay.svg
Илтамга
Шигарь Peace and justice Edit this on Wikidata
Башкала Асунсьон
Халык саны 6 802 295 (2013) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 1811 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC−04:00
Рәсми тел испан теле, гуарани
Җәгърафия
Мәйдан 406,756 дүрткел киламитер
Координатлар 23.5°S 58°W Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы Абдо Бенитес, Марио
Хөкүмәт башлыгы Абдо Бенитес, Марио
Икътисад
ТЭП 29 735 миллион АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Кеше башына ТЭП 204 АКШ дуллыры (1965), 208 АКШ дуллыры (1966), 215 АКШ дуллыры (1967), 220 АКШ дуллыры (1968), 230 АКШ дуллыры (1969), 240 АКШ дуллыры (1970), 262 АКШ дуллыры (1971), 296 АКШ дуллыры (1972), 374 АКШ дуллыры (1973), 489 АКШ дуллыры (1974), 541 АКШ дуллыры (1975), 593 АКШ дуллыры (1976), 712 АКШ дуллыры (1977), 849 АКШ дуллыры (1978), 1104 АКШ дуллыры (1979), 1398 АКШ дуллыры (1980), 1719 АКШ дуллыры (1981), 1609 АКШ дуллыры (1982), 1636 АКШ дуллыры (1983), 1261 АКШ дуллыры (1984), 893 АКШ дуллыры (1985), 985 АКШ дуллыры (1986), 1022 АКШ дуллыры (1987), 1065 АКШ дуллыры (1988), 1159 АКШ дуллыры (1989), 1379 АКШ дуллыры (1990), 1615 АКШ дуллыры (1991), 1614 АКШ дуллыры (1992), 1596 АКШ дуллыры (1993), 1692 АКШ дуллыры (1994), 1903 АКШ дуллыры (1995), 2009 АКШ дуллыры (1996), 2000 АКШ дуллыры (1997), 1819 АКШ дуллыры (1998), 1700 АКШ дуллыры (1999), 1670 АКШ дуллыры (2000), 1571 АКШ дуллыры (2001), 1306 АКШ дуллыры (2002), 1371 АКШ дуллыры (2003), 1687 АКШ дуллыры (2004), 1852 АКШ дуллыры (2005), 2282 АКШ дуллыры (2006), 2992 АКШ дуллыры (2007), 4064 АКШ дуллыры (2008), 3645 АКШ дуллыры (2009), 4382 АКШ дуллыры (2010), 5356 АКШ дуллыры (2011), 5217 АКШ дуллыры (2012), 5967 АКШ дуллыры (2013), 6146 АКШ дуллыры (2014), 5447 АКШ дуллыры (2015), 5360 АКШ дуллыры (2016), 5823 АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге Парагвай гуарание
Инфеләсә 3.9% (2016)
Эшсезлек дәрәҗәсе 4% (2014)[1]
Туу күрсәткече 2.542 (2014)[2]
КПҮИ 0.579 (1990)[3]
Яшәү озынлыгы 73.12 ел (2016)[4]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 9-1-1
  • Электр аергычы төре Europlug[5]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң
    Челтәр көчәнеше 220 вольт[5]
    Телефон коды +595
    ISO 3166-1 коды PY
    ХОК коды PAR
    Интернет домены .py


    Парагва́й (исп. Paraguay, гуар. Paraguáype), рәсми атамасы Парагва́й Респу́бликасы (исп.República del Paraguay, гуар. Tetã Paraguái) – Көньяк Америкада урнашкан диңгезгә чыгышы булмаган дәүләт. "Парагвай" сүзе гуарани телендә җирле Парана елгасының атамасыннан килеп чыккан.

    Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    • 1537 – испаннар Асунсьонга нигез сала.
    • 15421640Перу испан вице-корольлеге составында.
    • 1609иезуитларның үтеп керүе.
    • 1617 – Парагвай территориясе Перу испан вице-корольлеге кысаларында Испаниядән автономиягә ирешә. Җирле хакимиятне иезуитлар ордены кулында була.
    • 1768 – иезуитларның испан хакимияте тарафыннан Паргвайдан куылуы.
    • 1776 – Парагвай Рио-де-Ла-Плата вице-корольлеге составына кертелә.
    • 1811 – Рио-де-Ла-Платаның Испаниядән бәйсезлек алуы тәэсирендә Парагвай Испаниягә һәм Рио-де-Ла-Платаның дәвамчысы булган Аргентинага бәйсез дәүләт булып оеша.
    • 1848 – креолларның (испаннарның җирле токымнары) хаклары индеецларның хаклары белән тигезләшә.
    • 18661870 – Бразилия һәм Аргентина белән сугыш (Парагвай сугышы). Сугыш нәтиҗәсендә халык саны 1 525 000нән 90 %ка кими (1871 елда 221 000 кеше, шуларның 28 000 генә ир кеше).
    • http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    • http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    • http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/PRY.
    • http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    • 5,0 5,1 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    • Сәяси төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

      Республика. Дәүләтнең һәм хөкүмәт башлыгы – халык тарафыннан биш елга сайланып куелган президент. 2008 елдан башлап Парагвайның президенты – сайлаучы тавышларының 41 %ын җыйган Фернандо Луго.

      Парламент – халык тарафыннан биш елга сайланучы 45 сенатордан һәм 80 депутаттан торучы ике палаталы Конгресс.

      Географик мәгълүмат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

      Парагвай картасы

      Парагвай Җөмһүрияте Көньяк Американың үзәк өлешендә урнашкан һәм океанга чыгышы юк. Көньякта һәм көньяк-көнбатышта Аргентина, төньякта һәм төньяк-көнбатышта Боливия, көнчыгышта һәм төньяк-көнчыгышта Бразилия белән чиктәш. Ил Парагвай елгасы белән ике тигез булмаган кисәккә бүленгән. Елганың көнбатышында илнең 60 %ын биләп торучы чүлле Гран-Чако өлкәсе урнашкан. Халыкның төп өлеше яшәгән көнчыгышта уңдырышлы далалар һәм субтропик урманнар урнашкан.

      Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

      Электр энергиясе тышка чыгарыла. Үз-үзен бодай һәм башка ризык төрләре белән тәэмин итә. Мамык һәм май культуралары (аеруча кытай борчагы) җитештерелә.

      Парагвайның икътисады авыл хуҗалыгына һәм Бразилия белән Аргентиина базарларына нык бәйле. Ягулык җитештерелми. Банк һәм финанс секторлары үсеш алмаган. Икътисад тотрыксыз һәм чит ил инвестицияләре аз.

      Төп экспорт товарлары – кытай борчагы, мамык, ит, үсемлек мае, электроэнергия, агач, күн.

      Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

      Халыкның еллык артуы – 2,4 %.

      Уртача гомер озынлыгы – 75,8 ел.

      Укый-яза белү – 94 % (2003 ел бәяләмәсе).

      Халыкның 88 % артыгы – метислар (испаннар белән индеецларның кушылмасы). Чиста канлы индеецлар – 2 %, ак халык – 9 %. Илдә халыкара аралашуда гуарани теле киң кулланыла. Халыкның 37 %ы бары тик гуаранида аралаша, яртысы испанча һәм гуаранича белә, 7 %ы бары тик испан телен белә һәм 6 % – немецча, японча яки корейча сөйләшә.