Петербург

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Петербург latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Санкт-Петербург
SPB Collage 2014-3.png
Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg
Халык саны 5 351 935 (1 гыйнвар 2018, бәя) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 27 май 1703 Edit this on Wikidata
Гимн Гимн Санкт-Петербурга Edit this on Wikidata
Хөкүмәт башлыгы Александр Биглов Edit this on Wikidata
Сәгать поясы Мәскәү вакыты
Кардәш шәһәрләр Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Nifer a laddwyd Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
География
Ardal warchodol Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
АТБ Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Ил Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Мәйдан Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
ДДӨБ Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Сулык Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Координатлар Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Cod SYG Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Cod OS Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Почта индексы Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Телефон коды Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Tarddiad Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Aber Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Llednentydd Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Dalgylch Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Озынлык Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Arllwysiad Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Llynnoedd Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Manylion
Amlygrwydd Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Cyfnod daearegol Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Rhiant gopa Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Тау сырты Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Сәясәт
Канун чыгару органы Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Дәүләт башлыгы исеме Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Pennaeth y wladwriaeth Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Башлык исеме Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Хөкүмәт башлыгы Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Дитәлләр
Cyfnod Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Arddull pensaernïol Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Perchnogaeth Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Мирас статусы Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Нигезләүче Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Cysegrwyd i Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Cost Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Crefydd/Enwad Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Deunydd Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Dynodwr Cadw Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Esgobaeth Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
CMC y pen Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Arian Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.
Chwyddiant Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.



Санкт-Петербург (Питырбур[3][4], Питербур, рус. Санкт-Петербург, фин. Pietari, кар. Pietari/Пиетари) (17031914 елларда Санкт-Петербург, 19141924 елларда — Петроград, 19241991 елларда — Ленинград) — Рәсәй Федерациясенең федераль дәрәҗәле шәһәр, элек Рәсәй Империясе башкаласы булган. 1703 елда нигез салынган. Халык саны 4 953 219 кеше (2012 ел). Миллионлы шәһәрләр арасында Русиядә иң төньяк шәһәр. Тулысынча Аурупада урнашкан һәм башкала булмаган халык саны буенча иң зур шәһәр. Шәһәрдә Русия Федерациясе Конституция мәхкәмәсе урнашкан.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Географик урнашу[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Санкт-Петербург Русиянең төньяк-көнбатышында, Нева буе түбәнлеге чикләрендә, Балтыйк диңгезенең Фин култыгында урнаша.

Шәһәрнең уртача биеклеге — 1–5 м (үзәк районнары), 5–30 м (төньяк районнары), 5–22 м (көньяк һәм көньяк-көнбатыш районнары); иң биек ноктасы – 176 м.

Санкт-Петербургтан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Финләндия байрагы Оулу ~ 741 км
Финләндия байрагы Лаппеэнранта ~ 211 км
Выборг ~ 135 км
Мурманск ~ 1320 км
Кандалакша ~ 1133 км
Костомукша ~ 948 км
Сыктывкар ~ 1501 км
Архангил ~ 1144 км
Петрозаводск ~ 438 км
Финләндия байрагы Һелсинки ~ 392 км
Эстония байрагы Таллин ~ 363 км
Җилләр розасы
Вологда ~ 697 км
Казан ~ 1559 км
Пирем ~ 2013 км
Екатиринбур ~ 2330 км
Псков ~ 278 км
Латвия байрагы Рига ~ 561 км
Литва байрагы Вилнүс ~ 723 км
Великий Новгород ~ 170 км
Белорусия байрагы Витебск ~ 629 км
Украина байрагы Киев ~ 1239 км
Акъяр ~ 2091 км
Твир ~ 507 км
Мәскәү ~ 734 км
Сарытау ~ 1570 км
Самар ~ 1795 км

Һидрография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Санкт-Петербургның космостан күренеше

Санкт-Петербург Нева елгасының ике ярларында, аның дельтада урнаша. Шулай ук шәһәрдә Нева елгасының култыклары (Зур һәм Кече Нева, Зур, Урта һәм Кече Невкалар, Фонтанка, Мойка, Екатерингофка, Крестовка, Карповка, Ждановка, Смоленка, Пряжка, Кронверк бугазы), кушылдыклары (Ижора, Славянка, Мурзинка, Охта, Чёрная речка) һәм якынча 20 ясалма каналлар агалар. Шәһәр чикләрендә Нева киңлеге — 340–650 м, тирәнлеге 14–23 м. Шәһәрнең су объектлары аша 800дан артык күпер салынган, шул исәптә 218 җәяүлеләр күпере һәм 8 ачыла торган күпер.

Сәгать поясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Санкт-Петербург халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр климаты - уртача, уртача континенталь климатыннан уртача диңгез климатына күчүче.

Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча иң югары температура 2010 елның 7 августында тәшкил ителгән – +37,1 °C, иң түбән 1883 елның 11 гыйнварында −35,9 °C. Санкт-Петербургта ел буенча 600–700 мм атмосфера дуеннары ява, күбесе — апрельдән октябрьгә кадәр.

Санкт-Петербург климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 8,6 10,2 14,9 25,3 30,9 34,6 35,3 37,1 30,4 21,0 12,3 10,9 37,1
Уртача максимум, °C −3,1 −3 2,0 9,3 16,0 20,0 23,0 20,8 15,0 8,6 2,0 −1,5 9,1
Уртача температура, °C −5,5 −5,8 −1,3 5,1 11,3 15,7 18,8 16,9 11,6 6,2 0,1 −3,7 5,8
Уртача минимум, °C −8 −8,5 −4,2 1,5 7,0 11,7 15,0 13,5 8,8 4,0 −1,8 −6,1 2,7
Абсолют минимум, °C −35,9 −35,2 −29,9 −21,8 −6,6 0,1 4,9 1,3 −3,1 −12,9 −22,2 −34,4 −35,9
Явым-төшем нормасы, мм 44 33 37 31 46 71 79 83 64 67 56 51 662
Чыганак: Климат Санкт-Петербурга. Погода и климат. Archived from the original on 2012-01-24. Retrieved on 2011-12-21.


Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Петербург урнашкан территория 9–10 гасырларда Новгород җиренә караган. 15 гасырда Петербург урынында Новгород җөмһүриятенә караган авыллар урнашкан. 1478 елдан Урыс дәүләте составында. 17 гасыр башларында шведлар Нева ярларын басып алып, Охта елгасы тамагында Ниеншанс ныгытмасын нигезлиләр. Урыс гаскәре 1703 елның 1 (12) маенда бу ныгытманы басып ала һәм 16 (27) майда Пётр I Заячий (фин. Jänissaari) утравында Санкт-Питер-Бурх (соңрак Петропавловск) ныгытмасына нигез салган. 1703–04 елларда Котлин утравында Кроншлот ныгытмасы нигезләнгән (1723 елдан Кронштадт). 1704 елда Неваның сул ярында Баш Адмираллыкка нигез салынган.

Шәһәр сәнәгать мәркәзе сыйфатында тиз үскән. 18 гасырның ахырында ук шәһәрдә 160 сәнәгый кәсәбә булган. 1708 елдан Петербург Ингерманландия, 1710 елдан Петербург губернасы үзәге. 1712-28 һәм 1732-1918 елларда — Русия башкаласы. Бу җирдә патша сарае (1712 елдан), Сенат (1713 елдан), коллегияләр (1718 елдан; 1802 елдан министрлыклар) һәм башка дәүләт учрежденияләре урнашканнар.

1905 ел 22 гыйнвар — Санкт-Петербургта «Канлы якшәмбе».

1941 елның 8 сентябреннән алып 1944 елның 27 гыйнварынача кала фашистлар тарафыннан блокадада тотыла.

Сәнәгате һәм икътисады[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәрдә күп фәнни һәм карау-проектлау институтлары бар (Гипро, Арканлау һәм Антарктика ТИ, Цитология институты, Норильск никеленең Гипода институты һәм башкалар).

Шәһәрнең машиналар төзү сәнәгате әһәмиятле. Русиядә сырлы чит ил машиналары заводлары бар.

Сәүдә сәнәгате (Дикси, Әйләнчек, Спортмастер супермаркетлар).

Финанс тармагы — (Русия Саклык Банкысының акча чыгару дворы, Финам, Русия Саклык Банкысы).

Транспорт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Һава транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тимер юл транспорты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

5 вокзал:

Ябылганнары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төзелеш. «Мостострой № 6» ПАО — төзелеш компаниясе. Бүген оешма Ростов АЭС-2, универсаль оффшор бассейнны һ. б. корылмаларны төзүе. 1979 елда оешма Череповецта «Октябрьский күперне» төзиләр

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.

Административ-территориаль бүленеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Санкт-Петербург 18 районына бүленә:

Санкт-Петербургның административ-территориаль бүленеше
  1. Адмиралтейство районы
  2. Василеостровский районы
  3. Выборг районы
  4. Калинин районы
  5. Киров районы
  6. Колпино район
  7. Кызыл Гвардия районы
  8. Красное Село районы
  9. Кронштадт районы
  1. Курорт районы
  2. Мәскәү районы
  3. Нева районы
  4. Петроград районы
  5. Петродворец районы
  6. Диңгез буе районы
  7. Пушкин районы
  8. Фрунзе районы
  9. Үзәк районы
Районнар, үз чиратта, муниципаль округларга, шәһәрләргә һәм бистәләргә бүленәләр.

Шәһәр чикләрендә 111 шәһәрэче муниципаль берәмлек бар: 81 муниципаль округ, 9 шәһәр (Зеленогорск, Колпино, Красное Село, Кронштадт, Ломоносов, Павловск, Петергоф, Пушкин, Сестрорецк) һәм 21 бистә.[5].

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1. Үрдүн байрагы, Акаба
2. Мисыр байрагы, Александрия
3. Казахстан байрагы, Алматы
4. Бельгия байрагы, Антверпен
5. Азәрбайҗан байрагы, Бакы
6. Таиланд байрагы, Бангкок
7. Испания байрагы, Барселона
8. Франция байрагы, Бордо
9. Польша байрагы, Варшау
10. Фәлистыйн байрагы, Вифлеем
11. Куба байрагы, Гавана
12. Франция байрагы, Гавр
13. Алмания байрагы, Һамбург
14. Польша байрагы, Гданьск
15. Италия байрагы, Генуя
16. Швеция байрагы, Гөтеборг
17. Австрия байрагы, Грац
18. Латвия байрагы, Даугавпилс
19. Алмания байрагы, Дрезден
20. Таҗикстан байрагы, Душанбе
21. Әрмәнстан байрагы, Ирәван
22. Хорватия байрагы, Загреб
23. Финләндия байрагы, Иматра
24. Иран байрагы, Исфаһан
25. Канада байрагы, Квебек
26. КАҖ байрагы, Кейптаун
27. Украина байрагы, Киев
28. Шри-Ланка байрагы, Коломбо
29. Финләндия байрагы, Котка
30. Словакия байрагы, Кошице
31. Финләндия байрагы, Лаппеэнранта
32. Франция байрагы, Лион
33. АКШ байрагы, Лос-Анҗелес
34. Украина байрагы, Илбау
35. Бөек Британия байрагы, Манчестер
36. Словения байрагы, Марибор
37. Калып:Байрак/Аустралия, Мельбурн
38. Финләндия байрагы, Миккели
39. Италия байрагы, Милан
40. Белорусия байрагы, Минск
41. Уругвай байрагы, Монтевидео
42. Һиндстан байрагы, Мумбаи
43. Украина байрагы, Николаев
44. Франция байрагы, Ницца
45. Украина байрагы, Әдис
46. Дания байрагы, Орһус
47. Япония байрагы, Осака
48. Кыргызстан байрагы, Ош
49. Франция байрагы, Париж
50. Русия байрагы, Петрозаводск
51. Греция байрагы, Пирей (1965)
52. Болгария байрагы, Пловдив
53. Чехия байрагы, Праһа
54. Көньяк Корея байрагы, Пусан
55. Бразилия байрагы, Рио-де-Жанейро
56. Латвия байрагы, Рига
57. Израиль байрагы, Ришон ле-Цион
58. Нидерландлар байрагы, Роттердам
59. Греция байрагы, Сәләник
60. АКШ байрагы, Сент-Питерсберг
61. Куба байрагы, Сантьяго-де-Куба
62. Русия байрагы, Севастополь
63. Төркия байрагы, Стамбул
64. Швеция байрагы, Стокһолм
65. Эстония байрагы, Таллин
66. Финләндия байрагы, Тампере
67. Грузия байрагы, Тбилиси
68. Финләндия байрагы, Турку
69. Көньяк Корея байрагы, Тэгу
70. Израиль байрагы, Хайфа
71. Судан байрагы, Хартум
72. Украина байрагы, Харкау
73. Финләндия байрагы, Һелсинки
74. Вьетнам байрагы, Хошимин
75. Кытай байрагы, Чыңду
76. Кытай байрагы, Шаңхай
77. Бөек Британия байрагы, Эдинбург
78. Италия байрагы, Венеция
79. Польша байрагы, Краков
80. Эстония байрагы, Тарту
81. Вьетнам байрагы, Хайфон
82. Литва байрагы, Каунас
83. Румыния байрагы, Констанца
84. Кытай байрагы, Чиңдау
85. Казахстан байрагы, Нурсолтан
86. Норвегия байрагы, Ставангер
87. КАҖ байрагы, Йоханнесбург
88. Кытай байрагы, Пекин
89. Аргентина байрагы, Мар-дель-Плата
90. Аргентина байрагы, Буэнос-Айрес
91. Русия байрагы, Воркута

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.

Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.

Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.

Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.

Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.

Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло. Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.

Время, выделенное для выполнения скриптов, истекло.