Рәфига Әлиева

	азәрб. Rəfiqə Əlirza qızı Əliyeva
Ватандашлык	ССРБ; Азәрбайҗан
Туу датасы	20 сентябрь 1932
Туу урыны	Нахчыван, Азәрбайҗан Совет Социалистик Республикасы, Кавказ арты Социалистик Федератив Совет Республикасы[d], ССРБ
Үлем датасы	6 май 2017 (84 яшь)
Үлем урыны	Бакы, Азәрбайҗан
Күмелү урыны	Шәрәфле каберләр аллеясе[d]
Ата	Алирза Алиев[d]
Кардәш	Һейдәр Әлиев, Гасан Алирза оглы Алиев[d], Алиев, Гусейн Алирза оглы[d], Алиев, Джалал Алирза оглы[d], Агиль Алирза оглы Алиев[d] һәм Shafiga Aliyeva[d]
Ире яки хатыны	Rafiq Xalafov[d]
Балалар	Фахрия Халафова[d]
Һөнәр төре	химик, университет профессоры
Эшчәнлек өлкәсе	әйләнә-тирә мохит химиясе[d]
Эш урыны	Институт катализа и неорганической химии НАН Азербайджана[d] һәм Бакы дәүләт университеты
Уку йорты	Бакы дәүләт университеты
Гыйльми дәрәҗә	профессор
Академик дәрәҗә	химия фәннәре докторы[d]
Әгъзалык	Азәрбайҗан милли фәннәр академиясе
Бүләкләр

Википедиядә Әлиева фамилияле башка кешеләр турында мәкаләләр дә бар.

Рәфига Әлирза кызы Әлиева (азәрб. Rəfiqə Əlirza qızı Əliyeva ; 1932 елның 20 сентябре, Нахчыван, Нахчыван АССР, Әзәрбайҗан ССР, ЗСФСР, СССР — 2017 елның 6 мае, Баку, Әзәрбайҗан) — совет һәм әзәрбайҗан галиме, химия фәннәре докторы (1999), профессор, Әзәрбайҗан Милли Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы (2014), Әзәрбайҗанның атказанган фән эшлеклесе (2000).

Биографиясе

Ул 1932 елның 20 сентябрендә Нахичеван шәһәрендә , Нахичеван АССР , Азәрбайҗан ССРда туган.

1956 елда Әзербайҗан дәүләт университетының химия факультетын тәмамлый.

1963 елда Бакы дәүләт университетында (БДУ) «Аналитик химия» белгечлеге буенча аспирантураны тәмамлый.

1970 елда ул «Германиуны кайбер органик реагентлар белән барлыкка китергән кушылмаларны спектрофотометрик өйрәнү һәм аны фотометрик ысул белән билгеләү» («Спектрофотометрическое исследование соединений, образовавших германиум с некоторыми органическими реагентами, и его определение фотометрическим методом».) темасына кандидатлык диссертациясен яклый.

1999 елда ул «Германиумда d-, f-элементлары һәм N-, S-, O- лигандлары булган катнаш лиганд комплекслары һәм аларны аналитик өйрәнү» («Смешаннолигандные комплексы с элементами d-, f- и имеющимися в составе германиума лигандами N-, S-, O- и их аналитическое исследование») темасына докторлык диссертациясен яклый. Химия фәннәре докторы дәрәҗәсен ала.

1956 елдан Әзербайҗан Фәннәр академиясенең Органик булмаган һәм физик химия институтында эшли.

1958 елдан — Әзәрбайҗан Фәннәр академиясенең Химя проблемалары институтында кече фәнни хезмәткәр.

1964 елдан башлап ул Бакы дәүләт университетының аналитик химия кафедрасында ассистент, өлкән укытучы, доцент һәм профессор булып эшли.

1999 елда ул профессор исемен ала.

2001 елдан бирле ул БДУ химия факультетында « Экологик химия һәм әйләнә-тирә мохитне саклау» фәнни-тикшеренү лабораториясе җитәкчесе булып эшли. Лаборатория аның инициативасы белән оештырылган.

Ул Әзәрбайҗан дәүләт нефть компаниясе карамагындагы предприятиеләрдә фәнни һәм техник эшләр белән җитәкчелек итә. Нәтиҗәдә, әйләнә-тирә мохитнең пычрануын бәяләү һәм зарарлы һәм авыр металларны конденсацияләү һәм аеру өчен яңа, арзан һәм экономияле ысуллар эшләү булдырыла.

2007 елда ул «Аналитик химия» белгечлеге буенча Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясенең (АМАНАның) мөхбир-әгъзасы итеп сайлана.

2014 елдан бирле ул Әзәрбайҗан Милли Фәннәр Академиясенең хакыйкый әгъзасы.

Ул БДУның D 02.011 коды буенча диссертацияләр яклау советы рәисе урынбасары.

БДУ химия факультеты Гыйльми советы һәм БДУ Гыйльми советы әгъзасы булып тра.

2000 елда ул Нью-Йорк Фәннәр академиясенең тулы хокуклы әгъзасы итеп сайлана^[1].

2001 елда ул Америка библиография институты тарафыннан 2001 елның «Ел кешесе» һәм 2001 елның эшлекле хатын-кызы дип табыла^[1].

2005 елда ул Баку дәүләт университетыннан «Ел галиме» дигән мактаулы исем ала^[1].

Шулай ук 2005 елда Рәфига Әлиева бастырып чыгарган «Экология» һәм «Гомуми экология» дәреслекләре Әзербайҗан Мәгариф министрлыгының Хәсән Әлиев исемендәге премиясенә лаек була.

Бөтендөнья Әзәрбайҗан хатын-кызлары Берлегенең мактаулы рәисе итеп сайлана.

450 дән артык фәнни хезмәт, 25 дәреслек һәм укыту ярдәмлеге, 20 патент авторы.

Ул берничә академик совет һәм фәнни җәмгыять әгъзасы була. Р.әфига Әлиева җитәкчелегендә 20 дән артык фәлсәфә докторы һәм фән докторы әзерләнә.

Фәнни эшчәнлеге

Рәфига Әлиеваның төп фәнни хезмәтләре фотометрик ысуллар кулланып, шулай ук органик реагентлар кулланып, катлаулы системаларда металларны билгеләү һәм куллану ысулларын эшләүгә багышланган.

Рәфига Әлиева җитәкчелегендәге лабораториянең төп фәнни тикшеренү эшчәнлегенең төп фәнни юнәлеше табигый һәм сәнәгать объектларындагы зарарлы матдәләрне анализлау, органик реагентлар кулланып металларны билгеләү һәм аларны аеру ысулларын эшләү була.

Аның җитәкчелегендә Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының аналитик химия кафедрасы хезмәткәрләре «Аналитик химия нигезләре» (ике томда) һәм «Аналитик химиядәге мәсьәләләр һәм сораулар» китапларын бастырып чыгаралар.

Гаиләсе

Ул — мәшһүр совет һәм әзәрбайҗан дәүләт эшлеклесе Һейдәр Әлиевның, рәссам Хөсәен Әлиевның һәм галимнәр Хәсән, Әгил һәм Җәләл Әлиевларның апасы.

Ире — Рәфик Хәләфов, инженер. Әзербайҗан ССР автомобиль юллары төзелеше һәм эксплуатациясе министры (1979—1989). Әзербайҗан Премьер-министры урынбасары (1997—1998).

Кызы — атказанган сәнгать эшлеклесе, доцент Фәхриә Хәләфова.

Кызы — Севиндж Гаджиева, химик.

Бүләкләре

Әзербайҗанның атказанган фән эшлеклесе (2000 елның 11 феврале)^[2]
Академик Ю. Мәммәдалиев исемендәге медаль
Әзербайҗан Мәгариф министрлыгының Мактау грамоталары (2003, 2004)^[1]
Дан ордены (2009 елның 30 октябре)^[3]

Искәрмәләр

1 2 3 4 Первая женщина-академик в области аналитической химии в Азербайджане. 2026-04-19 тикшерелгән.
↑ Məmmədəmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında (az). e-qanun.az (2000-02-11). 2025-09-20 тикшерелгән.
↑ Bakı Dövlət Universitetinin əməkdaşlarının “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI. 2026-04-19 тикшерелгән.

Сылтамалар

[АЗЕРТАДЖ1-1] 1 2 3 4 Первая женщина-академик в области аналитической химии в Азербайджане. 2026-04-19 тикшерелгән.

[2] Məmmədəmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti müəllimlərinə fəxri adların verilməsi haqqında (az). e-qanun.az (2000-02-11). 2025-09-20 тикшерелгән.

[3] Bakı Dövlət Universitetinin əməkdaşlarının “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilməsi haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI PREZİDENTİNİN SƏRƏNCAMI. 2026-04-19 тикшерелгән.

[1]

[2]

[3]