Сарапул

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Сарапул
урыс. Вотка
Байрак Герб
Flag of Sarapul.jpg Coat of Arms of Sarapul (Udmurtia) (1781).png
Ил
Русия
Җөмһүрият
Удмуртия
Эчке бүленеш
юк
Башлык
Наумов Анатолий
Нигезләнде
Беренче телгә алу
Халык саны
101 930 кеше
Сәгать поясы
Телефон коды
34147
Почта индекслары
427960 - 427980
Рәсми сайт
Сарапул (Россия)
Red pog.png
Сарапул (Удмуртия)
Red pog.png

СарапулУдмуртиянең көньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, 1991 елга кадәр Сарапул районның административ үзәге.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сарапул Чулман елгасы буенда, Ижаудан 66 километрга көньяк-көнчыгышрак урнаша.

Сарапулдан башка шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча)
Ижау ~ 62 км
Киров ~ 477 км
Воткинск ~ 81 км Пермь ~ 303 км
Можга ~ 124 км
Җилләр розасы
Яңавыл ~ 106 км
Яр Чаллы ~ 213 км
Казан ~ 407 км
Ырынбур ~ 776 км Камбарка ~ 29 км
Уфа ~ 420 км

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Бу төбәктә климат уртача континенталь. Уртача еллык температура — +3,4 °C, һава дымлылыгы — 69,7 %.

Сарапулның климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Уртача максимум, °C −7,9 −7,3 −1,1 7,9 16,9 22,5 24,1 20,6 14,5 6,2 −2,8 −7,5 7,2
Уртача температура, °C −11,4 −11,2 −5,8 3,7 12,3 17,9 19,7 16,7 11,1 3,6 −5,5 −10,7 3,4
Уртача минимум, °C −15,2 −15,3 −10,5 −0,9 6,8 12,4 14,4 12,2 7,5 0,9 −8,5 −14,3 −0,9
Чыганак: Метеоданные

Этимология[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сарапул исем чыгышның ике версия бар:

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сарапул елгасы - 1596 елда, ә Вознесенское авылы 1621 елда беренче тапкыр телгә ала («село Вознесенское, что на Сарапуле»[1]). 1780 елда шәһәр статусын ала, Сарапул өязенең үзәге була. Шул вакыттан бирле архитектура планнары буенча төзелә; шәһәр территориясендә ике монастырь һәм 33 чиркәү бар. Кайбер биналарны әсирлеккә эләккән француз солдатлары төзегән.

1923—1934 елларда Сарапул округы Урал өлкәсенең үзәге булган. 1934— 937 елларда Киров крае (өлкәсе) составында булган. 1937 елда Удмурт АССР составына кертелгән.

1981 елда шәһәрнең 12 нче мәктәбендә, ССРБ тарихында беренче тапкыр буларак, заложниклар алу булды. Заложникларны азат итү операциясендә ССРБ Дәүләт иминлеге комитетының "Альфа" бүлекчәсеннән гаскәриләр катнашты.[2]

1992 елда шәһәр составына Симониха ШТБ-се кертелә.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1840[3] 1897[4] 1926[5] 1939[5] 1959[5] 1970[6] 1979[7] 1989[8] 2002[9] 2010[10]
5 205 20 550 ~25 000 ~42 200 68 741 97 020 106 649 110 381 103 141 101 381

Милли состав[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Милләт 2002[11] 2010[12]
руслар 82,4% 84,2%
татарлар 9,2% 9,0%
удмуртлар 3,4% 3,1%

Мәгариф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

32 балалар бакчасы, 11 мәктәп, 2 лицей, 2 башлангыч мәктәп, 2 коррекция мәктәбе, прогимназия, мәктәп-интернат.

Сарапул азык-төлек сәнәгате техникумы, педагогия колледжы, 4 ПТУ. Удмурт дәүләт университетының филиалы бар.

Массакүләм мәгълүмат чаралары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Газеталар, интернет-басмалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • «Красное Прикамье» (1919 елдан бастырып чыгарыла)
  • Sarapul.Ru сайты (2002 елдан бастырып чыгарыла)
  • Заводская литражка (2007 елдан бастырып чыгарыла)
  • «Фортуна» газетасы
  • «СОВЕТник» газетасы
  • «Сарапул» газетасы

Телеканаллар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Первый канал
  • Россия 1 + гтрк Удмуртия
  • ТНТ + 5 океан
  • Рен + Центр-Сарапул
  • Пятый + Моя Удмуртия
  • ТВЦ + ТВС
  • Перец
  • НТВ

Радио[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Европа плюс (98,9 МГц и 106,5 МГц)
  • Радио Моя Удмуртия (99,4 МГц)
  • Русское Радио (100,3 МГц)
  • DFM (101,6 МГц)
  • Ретро FM (102,1 МГц и 107,1 МГц)
  • Авторадио-Сарапул (104,0 МГц)
  • Юмор ФМ (106,3 МГц)

Интернет-провайдерлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • РостКом
  • Ростелеком Волга
  • Девятый узел
  • Ойл-Телеком
  • MTC
  • МегаФон
  • Скай Линк
  • Билайн
  • Теле2

Сарапул белән бәйле шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Фотогалерея[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]