Суринам

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Суринам latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Суринам
Flag of Suriname.svg
Байрак
Coat of arms of Suriname.svg
Илтамга
Шигарь Justice – Piety – Trust Edit this on Wikidata
Башкала Парамарибо
Халык саны 539 276 (2013) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 25 ноябрь 1975 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC−03:00
Рәсми тел нидирлан теле
Җәгърафия
Мәйдан 163,270 дүрткел киламитер
Координатлар 4°N 56°W Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы Дези Баутерсе
Хөкүмәт башлыгы Дези Баутерсе
Икътисад
ТЭП 3324 миллион АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге Суринам дуллыры
Инфеләсә 52.4% (2016)
Эшсезлек дәрәҗәсе 6% (2014)[1]
Туу күрсәткече 2.36 (2014)[2]
КПҮИ 0.720 (2017)[3]
Яшәү озынлыгы 71.405 ел (2016)[4]
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 112
  • 110 (янгын сакчылары)[5]
  • 113 (ашыгыч тыйб ярдәме)[5]
  • 111 (пүлисә)[6]
  • 115 (пүлисә)[6]
  • Электр аергычы төре Europlug,[7] Schuko[7]
    Автомобил хәрәкәте ягы сул[8]
    Челтәр көчәнеше 127 вольт[7]
    Телефон коды +597
    ISO 3166-1 коды SR
    ХОК коды SUR
    Интернет домены .sr


    Сурина́м (голл. Suriname), рәсми атамасы Сурина́м Респу́бликасы (голл. Republiek Suriname) – Көньяк Америкада урнашкан дәүләт. Көнбатышта Гайана белән, көнчыгышта Француз Гвианасы белән, көньякта Бразилия белән чиктәш һәм төньякта Атлантик океан сулары белән юыла.

    Гомуми мәгълүмат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Географик торышы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Суринам - Көньяк Американың төньяк-көнчыгышында урнашкан дәүләт. Көнчыгышта Француз Гвианасы белән, көньякта - Бразилия белән, көнбатышта - Гайана белән чиктәш. Төньякта Атлантик Океан белән чиктәш.

    Мәйданы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Суринам территориясе 163 265 кв. км алып тора.

    Төп шәһәрләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Суринам башкаласы - Парамарибо (180 мең кеше).

    Дәүләт төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Суринам - җөмһүрият. Дәүләтнең башы - президент, хакимият башы - премьер-министр. Төп канун бирү органы - Милли Җыелыш.

    Табигать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Рельеф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Суринам якынча 80 км булган сазлыклы яр буе тигезлегеннән һәм үзәк платодан тора. Көньякта куе урман белән капланган таулар урнашкан.

    Геологик төзелеш һәм файдалы казылмалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Илнең җирләре эчендә тимер рудасы бокситлары запаслары бар.

    Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Илнең климаты тропик, дымлы. Уртача еллык температура якынча +27°С. Яңгырлар фасылы декабрьдән апрельгә кадәр дәвам итә.

    Эчке сулар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Илнең төп елгалары - Марони, Курантин һәм Коппенейм.

    Туфраклар һәм үсемлекләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Территориянең 90%-ыннан артыгы - гел яшел булган урманнар.

    Хайваннар дөньясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Суринамда маймыллар, ягуар, пума, тапир, кырмыскаашар, броненосец, крокодиллар, күп еланнар һәм кошлар бар.

    Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Суринам ун өлкәгә бүленә:

    Өлкә Үзәк Мәйдан, мең км² Халык саны
    1. Брокопондо Брокопондо 7,364 8,340
    2. Коммевийн Ньив-Амстердам 2,353 25,200
    3. Корони Тотнесс 3,902 3,480
    4. Маровийн Албина 4,627 20,250
    5. Никкери Ньив-Никкери 5,353 41,080
    6. Пара Онвервахт 5,393 15,120
    7. Парамарибо Парамарибо 0.183 213,840
    8. Сарамакка Гронинген 3,636 13,600
    9. Сипалуини юк 130,567 29,210
    10. Ваника Лелидорп 0,444 76,320
    Суринам өлкәләре

    Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Халык саны – 494 347 (2007 ел бәяләмәсе)

    Еллык арту – 1,1 %;

    Туу – 1000 кешегә 17;

    Үлүләр – 5,5 на 1000;

    Эмиграция – 1000 кешегә 0,5.

    Этник төркемнәр: индуслар - 37%, креоллар - 31%, индонезиялеләр (явалылар) - 15%, маруннар (качкан коллар токымы) - 10%, индеецлар - 3%, кытайлар - 2%, европалылар - 1%.

    Телләр: голландча (рәсми), (саран-тонга) таки-таки (милләтара аралашу телләреннән иң таралганы, инглиз теленә нигезләнгән), хинди, малай теле, кытайча, инглиз теле

    Диннәр: индуистлар 27,4 %, протестантлар (нигездә мораваннар) 25,2 %, католиклар 22,8 %, мөселманнар 19,6 %, калганнар 5 %.

    Кыскача тарихи тасвирлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Европалылар килгәнче Суринамда аравак, кариблар һәм варрау кабиләләре яшәгән. Беренче европалылар булып 1581 елда голландиялеләр булган. 1922 елда Суринам (ул вакытта Голландия Гвианасы) Нидерландларның өлеше булып киткән, 1954 елда корольлекнең тигез әгъзасы статусына ия булган. 1975 елның 25 ноябренда Суринам бәйсез булган, шуннан соң 40 мең кеше Голландиягә эмиграцияләгән.

    Кыскача икътисади тасвирлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Икътисадның нигезе - бокситлар табу һәм эшкәртү. Балчык җире, әлүмин җитештерү; авыл хуҗалыгы чималын эшкәртү. Урман кисү, агач эшкәртү. Тропик агач җитештерү. Креветкалар тоту. Бокситлар, балчык җире, әлүмин, агач экспорты.

    Акча берәмлеге - Суринам гульдены.

    Сәнгать һәм архитектура.[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Парамарибо. Археология, мәдәният һәм табигый тарих экспонатлары белән музей.

    Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Энциклопедический справочник "Все страны мира", Издательство "ВЕЧЕ", 2003.

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    3. http://hdr.undp.org/en/data; Отчёт о развитии человечества.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    5. 5,0 5,1 "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 8 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
    6. 6,0 6,1 "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 10 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
    7. 7,0 7,1 7,2 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    8. http://chartsbin.com/view/edr.