Татарстан Республикасының милли музее

Татарстан Республикасының милли музее
Татарстан Республикасының милли музее
Нигезләнү датасы	1894 һәм 5 апрель 1895
Җитәкче	Айрат Фәйзрахманов[d]
Дәүләт	Россия
Административ-территориаль берәмлек	Идел буе федераль округы, Татарстан, Казан һәм Вахитов районы
Урам	Кремль урамы
Урын	Кунак йорты, Казан
Ана ширкәт	Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы
Бәйле оешмалар	Янка Купала музее, Евгений Боратынский музее, А. М. Горький һәм Ф. И. Шаляпин музее, Габдулла Тукайның әдәби музее, Муса Җәлил музей-фатиры, Татар әдәбияты тарихы музее һәм Шәриф Камалның мемориаль фатиры, Салих Сәйдәшев һәм татар музыкасы музее, Максим Горький музее, Нәҗип Җиһановның музей-фатиры, Каюм Насыйриның музей-утары, Лев Толстой музее һәм В.И. Ленин музей-йорты (Казан)
Адрес	420111, Россия Федерациясе, Татарстан Республикасы, Казан шәһәре, Кремль урамы, 2 йорт
Рәсми веб-сайт	tatmuseum.ru
Оешманың Викиҗыентык бите	National museum of the Republic of Tatarstan
	Татарстан Республикасының милли музее Викиҗыентыкта

Татарстан Республикасының милли музее (рус. Национальный музей Республики Татарстан, ингл. National Museum of the Republic of Tatarstan) — Татарстанның фәнни-тикшеренү һәм мәдәният-агарту оешмасы, Россиянең иң зур музейларыннан берсе. 1895 елның 5 апрелендә ачыла. 1981 елдан 2005 елга кадәр милли музей 80 музейны берләштергән Татарстан музей берлегенең әйдәүче оешмасы булып тора. Бүген Казанда 12 бүлекчәсе, Югары Ослан һәм Кама Тамагы районында 2 филиалы бар.

Тарих

1894 елда Казанның фән һәм сәнәгать музее буларак, тарихчы, коллекционер, төбәкне өйрәнүче А.Ф. Лихачевның (1832-1890) 40 000 саклау берәмлегеннән торучы шәхси тупланмасыннан һәм 1890 елда узган фән-сәнәгать күргәзмәсе экспонатлары нигезендә оештырыла. Казан император университеты галимнәре А.А. Штукенберг, Н.П. Загоскин, П.И. Кротов, Н.Ф. Высоцкий, Н.Ф. Катанов музейның коллекцияләрен оештыруда үз өлешен кертә. Казан шәһәренең шәхси коллекционерлары һәм хәйриячеләре И.Ф. Лихачев, Ф.А. Лихачев, В.И. Заусайлов, О.С. Александрова-Гейнс, Галимҗан Баруди, Д.И. Образцов музей фондын тулыландыра.

Казан шәһәр музееның беренче директоры (шура рәисе) (1895-1902) — Сергей Виктор улы Дьяченко (1846-1907)^[2].

Исеме еш алышына: 1918 – Казан губернасы музее, 1921 – ТАССР (АТССР) Үзәк музее, 1944 – Татарстан АССР дәүләт музее, 1982 – Татарстан АССР дәүләт берләштерелгән музее, 2001 елдан – Татарстан Республикасының милли музее.^[3]

Бинасы

Төп мәкалә: Кунак йорты (Казан)

Татарстанның һәм Россиянең архитектура һәйкәле саналучы «Кунак йорты» (рус. Гостиный двор) бинасында урнашкан. Бина турында беренче тапкыр 1556 елда телгә алына. 1770 елда архитектор В.И. Кафтырев таштан яңадан төзи. 1800 елның июнендә архитектор Ф.Е. Емельянов җитәкчелегендә яңартып кору эшләре башлана. Бинаны үзгәртеп корулар XIX гасыр азагында гына төгәлләнә^[4]

Тупланмалар

Музей фондларында 800 000 саклау берәмлеге экспонат бар. Алар туган якның тарихын, табигатен, Идел буе, Урал алды, Россия һәм дөнья халыкларының тарихын өйрәнү һәм күрсәтү өчен файдаланыла. А.Ф. Лихачевның болгар тупланмасы, Ананьино казылмалары тупланмасы, мисыр һәм антик коллекцияләре, алтын тәңкәләр тупланмасы, XVII гасырның свиткалары, XV - XX гасыр кулъязма китаплары тупланмасы, татар әдәбияты вәкилләренең шәхси әйберләре, Казан татарларының декоратив-гамәли сәнгате үрнәкләре, Г.Р. Державинның мемориаль тупланмасы, тарихи таксидермия (тат. карачкы ясау)^[5] үрнәкләре тупланмасы, колибри тупланмасы, көнчыгыш нумизматикасы тупланмасы - игътибарга иң лаеклылардан.^[6]

Даими эшләүче күргәзмәләр

Татарстанның борынгы тарихы
Урта гасырларда акча әйләнеше, сәүдә һәм сәүдә юллары
«Алтын келәт» (XVII - XIX гасыр татар зәркән эшләнмәләре)
XVIII гасырда Казан губернасы
Музей раритетлары – Казанның Меңъеллыгына

Күчмә күргәзмәләр

Татарстан: мәдәниятләр бердәмлеге. – Мәскәү, 2006.
Кышкы бәйрәмнәр традициясе. – Казан, 2006.
Театр чакыруы (Камал театрына 100, Качалов театрына 215, рус театрына 250 ел). – Казан, 2006.
Ата-бабалар чакыруы (Аучылык тарихыннан). – Казан, 2007.
Кытайдан Аурупага кадәр: Ефәк юлы. Ефәк сәнгатенә 5 000 ел.- Казан, 2007.
Музыка кораллары дөньясы. – Казан, 2007 (В.Потанин хәйрия фонды ярдәме белән).
Толстойлар нәселе тарихы –Россия тарихы. – Мәскәү, Пушкин музее, 2008.
Казан Санкт – Петербургта кунакта. Санкт –Петербург - 2008.
Кытайдан Аурупага кадәр: ислам дөньясы сәнгате – Казан, 2008.
Максим Горькийның Казан университетлары (М.Горькийга -135 ,Ф.Шаляпинга – 140) – Казан, 2008.

Белем бирү

Казан университетлары шәкертләре өчен музей практикасы (1972 елдан)
Музей хезмәткәрләре өчен стажировкалар
«Витязь» хәрби-тарих клубы (җитәкчесе – В.Хабаров)

Бүлекчәләре

Шулай ук карагыз: Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее.

Үсеш проекты

2001 елда Татарстан Министрлар шурасы милли музейны үстерүнең фәнни концепиясен раслый. Аның буенча милли музей тәртипкә салынган күргәзмәләре, яңа саклау урыны, реставрация һәм сәнгать остаханәләре, интернет үзәге булган заманча эре музей үзәгенә әйләнергә тиеш була. Бинаны үзгәртеп кору 6 000 кв.м күргәзмә мәйданы ясарга мөмкинлек бирә. Гостиный дворда музейның клублары, түгәрәкләре эшчәнлеген берләштерүче мәдәният-мәгариф үзәге ачу күздә тотыла. Шунда ук 3 күргәзмә җәелдерелә:

Борынгы заманнардан бүгенге көнгә кадәр Татарстанның тарихы
Табигать һәм кеше
Мәдәният: Татарстан халыкларының мәдәниятләре

Бүләкләре

2006 елда В. Потанинның хәйрия фонды иганәсендә узган бөтенроссия «Үзгәрүчән дөньяда үзгәрүчән музей» конкурсында «Музей музыкасы» проекты белән җиңүче була.^[7]

Музей турында

Директорлар

1895-1901 ― Сергей Дьяченко
1901-1905 ― Александр Штукенберг
1905-1905 ― Николай Загоскин
1905-1906 ― Пётр Кротов
1906-1912 ― Николай Катанов
1912-1913 ― Михаил Рузский
1913-1914 ― Григорий Кириллов^[ru]
1914-1917 ― Николай Катанов
1918-1922 ― Бруно Адлер
1922-1930 ― Николай Воробьёв^[ru]
1930-1933 ― Михаил Борисов
1933-1934 ― Ефрем Медведев^[ru]
1934-1935 ― Латыйф Әхмәтшин
1935-1937 ― Гений Республиканец
1937-1941 ― Григорий Вахламов
1941-1978 ― Владимир Дьяконов^[ru]
1978-1987 ― Люция Вәлиева^[ru]
1987-2006 ― Геннадий Муханов^[ru]
2006-2020 ― Гөлчәчәк Нәҗипова^[ru]
2020-2020 ― Светлана Измайлова (в.в.б.)
2020-2025 ― Алиса Вяткина^[ru]^[8]
2025 елның октябрендә Умида Гапарова (в.в.б.)^[9]
2025 елның 27 октябреннән генераль директор в.б. ― Айрат Фәйзрахманов^[d], Казан дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлаган, тарих фәннәре кандидаты^[10]

Адресы: Татарстан, Казан шәһәре, Кремль урамы, 2

Ачылу вакыты: 05.04.1895

Бюджет статусы: РФ субъекты, мунииципаль

Оештыру-хокукый формасы: коммерцияле булмаган оешма

Оешма тибы: мәдәни-гаммәви, тикшеренү, уку-укыту

Оешманың классификациясе: универсаль

Оешманың мәйданы: күргәзмә мәйданы 5 206 кв.м; вакытлы күргәзмәләр 1 200 кв.м; саклау фонды 6 015 кв.м

Оешмага керә: архив, фәнни китапханә, реставрация остаханәләре

Югарыдагы оешма: Татарстанның мәдәният министрлыгы

Партнер-оешмалар: Манеж (Мәскәү), Башкортстанның милли музее, Яр Чаллы шәһәренең тарихы музее, өяз шәһәре музее, Болгар музей-тыюлыгы, Иске Казан музей-тыюлыгы, В.М. һәм А.М. Васнецовлар исемендәге Вятка сәнгать музее, ТР дәүләт сынлы сәнгать музее, Биләр музей-тыюлыгы, Казан кремле музей-тыюлыгы, Казан (Идел буе) федераль университетының этнография музее, Качалов театры музее, Эрмитаж-Казан үзәге,Татарстан Республикасының Милли китапханәсе, Татарстанның фәннәр академиясе, Татарстанның милли архивы, Татарстанның мәгариф һәм фән министрлыгы, Н.И. Лобачевский исемендәге фәнни китапханә һ.б.

Саклау берәмлеге – 805 400; 580 085 (төп фондта)

Рәсми бит: http://www.museum.ru/M1299

Танылган хезмәткәрләре

Шулай ук карагыз: Төркем:Шәхесләр:Татарстан Республикасы Милли музее.

...

Түбәндәге исемлек – төрле вики-волонтёрларының бөтендөнья Викимәгълүмат белем базасына төркәп барган татар театр әһелләре элементлары нигезендә автоматик килеш тудырылган исемлек. Ул һичшиксез тулы түгел. Викины үз кылыгызга алыгыз, җитмәгән мәкаләләрне языгыз! Татар телле белем дөньясын үзләштерү, куллану, баету һәм ныгытуга өлешегез өчен рәхмәтләр явып торсын үзегезгә.

яңарт | SPARQL |сурәтләр тап

Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!

башлау	тәмамлау	Исем	туу датасы	туу урыны	әлма-матер	һөнәр төре	Викиҗыентыктагы төркем	үлем датасы
		Рафаил Ризположенский	1862-05-26	Кострома өязе		сәясәтче	Rafail Rizpolozhensky	No/unknown value
		Константин Харлампович	1870-07-18	Рагачы	Санкт-Петербург руханилар академиясе	тарихчы чиркәү тарихчысы университет профессоры музейчылык белгече Orthodox theologian	Konstantin Kharlampovich	1932-03-21
		Яков Коксин	1880-10-09	Сарытау		зоолог taxidermist	Yakov Koksin	1969-09-11
		Сәет Вахиди	1887-05-31	Ташбилге	«Мөхәммәдия» мәдрәсәсе	галим	Said Vahidi	1938-01-05
		Константин Счастнев	1900-05-19	Роканово	И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты	сынчы	Konstantin Schastnev	1954
		Владимир Лаптев	1902-04-05	Казан	Казан сынлы сәнгать укуханәсе	рәссам фотограф журналист	Vladimir Lukich Laptev	1963-12-09
		Владимир Дьяконов	1906-05-11	Вилнүс	Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты All-Union Institute of Journalism			1984-10-02
		Ефим Бушканец	1922-11-12	Пермь	Казан (Идел буе) федераль университеты	әдәбият белгече филолог өлкәне өйрәнүче		1988-11-16
		Стелла Писарева	1925-02-28	Бердычив	Казан (Идел буе) федераль университеты		Stella Pisareva	2020-05-25
		Синицына, Клара Романовна	1932-12-11	Буа	Казан (Идел буе) федераль университеты	тарихчы		1997-01-04
1993	2008	Вакыйф Нуруллин	1935-05-01	Югары Әшнәк	Казан (Идел буе) федераль университеты	язучы
2001	No/unknown value	Әлфия Галләмова	1955-11-09	Дәтково	Казан (Идел буе) федераль университеты	тарихчы мөгаллим	Alfiya Gallyamova
		Михаил Черепанов	1960-12-12	Ишем	Казан (Идел буе) федераль университеты	журналист тарихчы	Mikhail Cherepanov
2006	2020	Гөлчәчәк Нәҗипова	1961-02-10	Тойгуҗа		музейчылык белгече

Автоматик рәвештә яңартылучы исемлек азагы.

Искәрмәләр

↑ Нацмузей РТ возглавил начальник одного из отделов минкульта Татарстана Айрат Файзрахманов — 2025.
https://wikidata.org/wiki/Track:P10991https://wikidata.org/wiki/Track:Q30888680
↑ Мэр Дьяченко был голова. (ru). Элита Татарстана журналы.
↑ Валеева Л. Г.^[ru] Страницы прошлого листая: Из истории Государственного объединенного музея ТАССР 1970—1980 годов. — Казань, «Kazan-Казань», 2005.
↑ Тарвердян А. Двор Гостин. Рәсми сайтта.
↑ аңлатмасы(үле сылтама)
↑ Рәсми сайттан
↑ http://museum.fondpotanin.ru/authors/656437(үле+сылтама)
↑ Рузилә Мөхәммәтова. Милли музейның генераль директоры итеп Алиса Вяткина билгеләнде. Татар-информ, 23.03.2022
↑ Алиса Вяткина Татарстан Милли музее генераль директоры вазифасыннан китте. Татар-информ, 22.10.2025
↑ Татарстан Милли музее җитәкчесе вазифаларын башкаручы итеп Айрат Фәйзрахманов билгеләнде. Татар-информ, 27.10.2025

Чыганаклар

Все музеи Казани. Белешмәлек. - Казан, Заман, 2004.
Г.Р. Назипова, С.Ю. Измайлова. Казанский антиквариум. - Казан, Фолиантъ, 2006.
В.М. Дьяконов. Моя жизнь и музей. Сорок лет участия в музейном строительстве. - Казан, "Kazan - Казань", 2006.
DVD-диск "Сокровища Национального музея". - Казан, 2005.
Г.А. Милашевский. Старая Казань. Фотопортрет. Китап - альбом. - Казан, Заман, 2005.
Р. Идрисова. По старым улицам казанским... Белешмәлек. - Казан, Новое знание, 2005.
Сбереженная память. 110 лет Национальному музею Республики Татарстан. «Казань» журналы, № 3, 2005.
Л. Милашевская. Зоологическая коллекция Национального музея Республики Татарстан. Позвоночные животные. Каталог. - Казан, Заман, 2003.
Кадырова А. Застывшая музыка Гостиного двора // Казанские ведомости. — 1993. — 3 август.
Музейные ежегодники. Милли музей нәшрияты.

Сылтамалар

Мәдәният порталы

Моны да карагыз

Казанның истәлекле урыннары

Бу мәкалә Татар Википедиясенең яхшы мәкаләләр рәтенә керә.

[_66dd87c7819c5703-1] Нацмузей РТ возглавил начальник одного из отделов минкульта Татарстана Айрат Файзрахманов — 2025.
https://wikidata.org/wiki/Track:P10991https://wikidata.org/wiki/Track:Q30888680

[2] Мэр Дьяченко был голова. (ru). Элита Татарстана журналы.

[3] Валеева Л. Г.^[ru] Страницы прошлого листая: Из истории Государственного объединенного музея ТАССР 1970—1980 годов. — Казань, «Kazan-Казань», 2005.

[4] Тарвердян А. Двор Гостин. Рәсми сайтта.

[5] аңлатмасы(үле сылтама)

[6] Рәсми сайттан

[7] ttp://museum.fondpotanin.ru/authors/656437(үле+сылтама)

[8] Рузилә Мөхәммәтова. Милли музейның генераль директоры итеп Алиса Вяткина билгеләнде. Татар-информ, 23.03.2022

[9] Алиса Вяткина Татарстан Милли музее генераль директоры вазифасыннан китте. Татар-информ, 22.10.2025

[10] Татарстан Милли музее җитәкчесе вазифаларын башкаручы итеп Айрат Фәйзрахманов билгеләнде. Татар-информ, 27.10.2025

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

Социаль челтәрләрдә	VK · Telegram
Сүзлекләр һәм энциклопедияләр	Tatarica (ru) · Tatarica (tt)
Норматив контроль	ISNI: 0000000122160732 · LCCN: no2003044494 · NKC: ko20211128803 · SUDOC: 137343671 · VIAF: 125378552

к б ү Татарстан Республикасының шәһәр округлары һәм муниципаль районнарындагы музейлар (төркем)
Казан (исемлек • төркем)	• Казан кирмәне: Ислам мәдәнияте • ханнар мавзолее • милли сәнгать галереясы • Эрмитаж-Казан • Спас манарасы • Казан университеты / музейлары: актлар залы • археология • геология • зоология • Николай Лобачевский • педагогик белем бирү тарихы • университет тарихы • химия мәктәбе • этнография • «Белем» • башка урыннар: А. М. Горький һәм Ф. И. Шаляпин • Арбузовлар • Аксёнов • Бакый Урманче • В.И. Ленин • Евгений Боратынский • Каюм Насыйри • Константин Васильев • Муса Җәлил • Нәҗип Җиһанов • Салих Сәйдәшев • Софья Гобәйдуллина • татар әдәбияты тарихы һәм Шәриф Камал • Татарстан милли музее • Татарстан сынлы сәнгать музее • Лев Толстой • Габдулла Тукай • чәк-чәк • элемтә тарихы • Әмир Мәҗитов
Чаллы (төркем)	картиналар галереясы • тарих-туган якны өйрәнү
Азнакай районы (төркем)	• Азнакай: туган якны өйрәнү • башка ТПлар:
Аксубай районы (төркем)	• Аксубай: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Газиз Кашапов (Яңа Үзи) • Хәсән Туфан (Иске Кармәт)
Актаныш районы (төркем)	• Актаныш: туган як • башка ТПлар: Шәрип Шәймиев (Әнәк)
Алабуга районы (төркем)	• Алабуга: В.М. Бехтерев / өяз медицинасы • И.И. Шишкин • М.И. Цветаева • Н.А. Дурова • тарихи-архитектура һәм сәнгать тыюлыгы • башка ТПлар: авыл тарихын өйрәнү (Морты)
Алексеевск районы (төркем)	• Алексеевское: сугыш даны • туган як • Биләр: А.Е. Арбузов • Биләр тыюлыгы • башка ТПлар: туган як (Зур Тигәнәле)
Апас районы (төркем)	• Апас: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Сара Садыйкова (Тутай) • Фәхри Насретдинов һәм Бану Вәлиева (Шәмбалыкчы)
Арча районы (төркем)	• Арча: әдәбият һәм сәнгать • әлифба • Казан арты • башка ТПлар: Габдулла Тукай (Яңа Кырлай) • Гани Сафиуллин (Иске Кишет) • Мөхәммәт Мәһдиев (Гөберчәк) • Тукаевлар (Кушлавыч) • урман хуҗалыгы (Үрнәк)
Әгерҗе районы (төркем)	• Әгерҗе: мәдәни мирас һәм тарих • Таҗи Гыйззәт • башка ТПлар: авылы тарихы (Иж-Бубый)
Әлки районы (төркем)	• Базарлы Матак: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Педер Хузангай (Сихтермә)
Әлмәт районы (төркем)	• Әлмәт: картиналар галереясы • туган якны өйрәнү • башка ТПлар: авыл тарихы (Түбән Абдул) • Ризаэтдин Фәхретдин (Кичүчат) • туган якны өйрәнү (Түбән Мактама) • Фатих Кәрими (Миңнебай) • туган якны өйрәнү (Габдрахман)
Әтнә районы (төркем)	• Олы Әтнә: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Сибгат Хәким (Күлле Киме) • Шиһабетдин Мәрҗани (Комыргуҗа)
Балтач районы (төркем)	• Балтач: • башка ТПлар: Мирхәйдәр Фәйзи (Шода) • Себер тракты тарихы һәм Муса Җәлил (Карадуган) • туган як тарихы (Чепья)
Балык Бистәсе районы (төркем)	• Балык Бистәсе: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: авыл тарихы (Котлы Бөкәш) • авыл тарихы (Олы Елга)
Баулы районы (төркем)	• Баулы: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Фәнис Яруллин (Кызылъяр)
Биектау районы (төркем)	• Биектау тимер юл станциясе бистәсе: төбәкне өйрәнү • башка ТПлар: Иске Казан тыюлыгы (Камай) • Салих Сәйдәшев (Өбрә)
Бөгелмә районы (төркем)	• Бөгелмә: татар тарихы һәм мәдәнияте • туган якны өйрәнү • Ярослав Һашек • башка ТПлар:
Буа районы (төркем)	• Буа: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: авыл тарихы (Татар Буасы) • Бакый Урманче (Күл Черкене)
Зәй районы (төркем)	• Зәй: туган як тарихы • башка ТПлар:
Кайбыч районы (төркем)	• Олы Кайбыч: Галия Кайбицкая • Кайбыч ягы • башка ТПлар: Икмәк игү һәм көндәлек авыл тормышы (Олы Подберезье) • Иске Тәрбит мәктәбе (Иске Тәрбит) • Тау иле керәшен татарлары (Хуҗа Хәсән)
Кама Тамагы районы (төркем)	• Кама Тамагы: туган якны өйрәнү • Туфан Миңнуллин • башка ТПлар: Максим Горький (Красновидово)
Кукмара районы (төркем)	• Кукмара: туган якны өйрәнү • башка ТПлар:
Лаеш районы (төркем)	• Лаеш: Г. Р. Державин һәм туган якны өйрәнү • башка ТПлар:
Лениногорск районы (төркем)	• Лениногорск: • башка ТПлар: Нефть музее (Шөгер) •
Мамадыш районы (төркем)	• Мамадыш: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: туган якны өйрәнү (Түбән Тәкәнеш) • Фәрит Яруллин (Кече Сон) • Шәйхи Маннур (Тулбай)
Менделеевск районы (төркем)	• Менделеевск: туган якны өйрәнү • башка ТПлар:
Минзәлә районы (төркем)	• Минзәлә: Муса Җәлил • туган якны өйрәнү • башка ТПлар:
Мөслим районы (төркем)	• Мөслим: туган якны өйрәнү • башка ТПлар:
Норлат районы (төркем)	• Норлат: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Габдулла Кариев (Күлбай Мораса)
Питрәч районы (төркем)	• Питрәч: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Петр Гаврилов (Әлбәдән) • тарихи-мәдәни музей-тыюлыгы (Апакай) • туган якны өйрәнү (Керәшен Сәрдәсе)
Саба районы (төркем)	• Байлар Сабасы: • башка ТПлар: урман хуҗалыгы тарихы (Лесхоз бистәсе) • сынлы сәнгать (Миңгәр)
Сарман районы (төркем)	• Сарман: Бөек Ватан сугышы һәм туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Хезмәт Даны музее (Җәлил)
Спас районы (төркем)	• Болгар: икмәк • тарихи-архитектура тыюлыгы • башка ТПлар: тарих-туган якны өйрәнү (Иске Рәҗәп)
Теләче районы (төркем)	• Теләче: туган якны өйрәнү • башка ТПлар:
Тукай районы (төркем)	Һиндукуш (Иске Абдул)
Түбән Кама районы (төркем)	• Түбән Кама: Әхсән Фәтхетдинов • тарих, туган як һәм заманча инфраструктураны өйрәнү • башка ТПлар:
Тәтеш районы (төркем)	• Тәтеш: балык тоту тарихы • төбәк тарихы • башка ТПлар: Иван Яковлев (Күшки - Яңа Тимбай)
Чирмешән районы (төркем)	• Чирмешән: туган як тарихы • башка ТПлар:
Чистай районы (төркем)	• Чистай: 2 гимназиянең шәһәр һәм тирә як тарихы • Борис Пастернак • тарихи-архитектура һәм әдәби тыюлыгы • Чистай өязе • башка ТПлар: Гаяз Исхакый (Яуширмә)
Чүпрәле районы (төркем)	• Иске Чүпрәле: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: Ә. Ш. Әбдриев, татар һәм чуаш мәдәнияте (Иске Шәйморза) • Петр Дементьев (Үби)
Югары Ослан районы (төркем)	• Югары Ослан: төбәкне өйрәнү • башка ТПлар: Янка Купала (Печище)
Ютазы районы (төркем)	• Ютазы: • башка ТПлар: туган як тарихын өйрәнү (Кәрәкәшле)
Яшел Үзән районы (төркем)	• Яшел Үзән: 10 гимназиянең Каюм Насыйри һәм этнография музее • сәнгать галереясы • тарихи-мәдәни мирасы • башка ТПлар: Афзал Шамов (Татар Танае) • утрау-шәһәрчеге тыюлыгы (Зөя) • Каюм Насыйри, архитектура-этнография комплексы (Олы Ачасыр) • Константин Васильев (Васильево)
Яңа Чишмә районы (төркем)	• Яңа Чишмә: туган якны өйрәнү • башка ТПлар: буыннар мирасы (Акбүре) • Фәйзуллиннар, Мирхәйдәр Фәйзи һәм авыл тарихы (Шахмай) • халык иҗаты һәм көнкүреше (Зирекле)
Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты Россия Федерациясе мәдәният министрлыгы РФ Федераль Җыелышының Дәүләт Думасындагы Мәдәният комитеты РФ Федераль Җыелышының Федерация Советындагы Фән, мәгариф һәм мәдәният комитеты Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы