Тавык карчыгасы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Тавык карчыгасы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Тавык карчыгасы
Northern Goshawk ad M2.jpg
Халыкара фәнни исем Accipiter gentilis L., 1758[1][2][…]
Таксономик ранг төр[1][2][…]
Югарырак таксон Чын карчыгалар[1]
Таксонның халык атамасы Gwalch Marth[5], Northern Goshawk[2][6][3], Habicht[2][3][7], Azor común[2][3], astor comú[2][3], jestřáb lesní[2][3], kanakull[2][3], Hønsehauk[2][3], Тетеревятник[2][3], オオタカ[2][3], Duehøg[2][3], kanahaukka[2][3][8], héja[2][3], jastrząb (zwyczajny)[2][3], jastrab veľký[2][3], duvhök[2][3], Havik[2][3], Autour des palombes[2][6][3], Astore[2][3], açor[2][3], kragulj[2][3], เหยี่ยวนกเขาท้องขาว[2][3], Eurasian Goshawk[6], Goshawk[6], paprastasis vištvanagis[2][3], Gáshaukur[3], vistu vanags[2][3], havik[7], autour des palombes[7] һәм goshawk, northern goshawk[7]
ХТСБ саклану статусы югалу куркынычы иң аз булган[d][9]
Бүләкләр
Масса 67 грамм[11], 712 грамм[11] һәм 1,14 килограмм[11]
Канатлары киңлеге 115 сантиметр[12] һәм 100 сантиметр[12]
Accipiter gentilis map.svg
ХТСБ идентификаторы 22695683[6]
Чехия Республикасының юкка чыгу куркынычы булган төрләре Кызыл исемлеге статусы зәгыйфь[d][13]
Commons-logo.svg Accipiter gentilis Викиҗыентыкта
Оя (Accipiter g. gentilis)
Accipiter gentilis

Тавык карчыгасы (лат. Accipiter gentilis) — карчыга кошлар гаиләлегенең чын карчыгалар ыругының ерткыч кош. Аурупада, Азиядә һә Төньяк Америкада киң таралган.

Тасвир[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тавык карчыгасы карчыгалар ыругының иң зур төре. Иркәкләрнең массасы 0,63–1,1 кг, озынлыгы уртача 55 см, канатларының колачы 98–104 см. Тешеләр аз гына зуррак, аларның массасы 0,86–1,6 кг, озынлыгы 61 см, канатларының колачы 105–115 см.

Төрчәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Урта Аурупа карчыгасы (лат. Accipiter gentilis gentilis)
  • Көнбатыш Себер карчыгасы, тойгын (лат. Accipiter gentilis buteoides)
  • Көнчыгыш Себер карчыгасы, Камчатка карчыгасы (лат. Accipiter gentilis albidus)
  • Көньяк Урал карчыгасы (лат. Accipiter gentilis suschkini)
  • Урта Себер карчыгасы (лат. Accipiter gentilis schvedowi)
  • Япония карчыгасы (лат. Accipiter gentilis fujiyamae)
  • Кавказ карчыгасы (лат. Accipiter gentilis caucasicus)

Тойгын[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Себер карчыгасы зур кош, иркәкнең канат озынлыгы 32–35 см, тешенең — 35–39 см. Себер карчыгалары кышын кайвакыт үзең ояларыннан ерак көньякта очрашалар. Аларны Башкортостанда, Иделнең түбәнге өлешендә, Урта Азиядә, Кавказда күрделәр. Себер карчыгалары арасында аксыл (бүз) кошлар очрашалар, аларны аеруча тойгын дип атыйлар. Азия лачынчылары аларның кадерен беләләр.

«Кара лачын ау кошым
Сиңа булмас, Шаһ Тимер!
Аннан кала Бүз тойгын
Ул да булмас, Шаһ Тимер!»
Идегәй дастаны

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Integrated Taxonomic Information System — 1996.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 2,23 2,24 IOC World Bird List. Version 6.3 — 6.3 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.3
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 3,23 3,24 IOC World Bird List, Version 6.4 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.4
  4. IOC World Bird List. Version 7.2 — 2017. — doi:10.14344/IOC.ML.7.2
  5. Gwefan Llên Natur
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Кызыл китап — 1964.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Бельгийский список видов
  8. Finnish Biodiversity Information Facility
  9. The IUCN Red List of Threatened Species 2019.3 — 2019.
  10. https://www.nabu.de/tiere-und-pflanzen/aktionen-und-projekte/vogel-des-jahres/habicht/index.html
  11. 11,0 11,1 11,2 Lislevand T., Figuerola J. Avian body sizes in relation to fecundity, mating system, display behavior, and resource sharing // Ecology / Ecological Society of AmericaEcological Society of America, 2007. — ISSN 0012-9658; 1939-9170doi:10.1890/06-2054
  12. 12,0 12,1 AccipitersAlaska Department of Fish and Game.
  13. Portál informačního systému ochrany přírodyAgentura ochrany přírody a krajiny České republiky.