Талмас Гарипов

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Талмас Гарипов latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Талмас Гарипов
Туган 31 июль 1928(1928-07-31) (93 яшь)
Мәскәү, СССР
Ватандашлыгы Flag of the Soviet Union.svg СССР
Flag of Russia.svg Россия
Әлма-матер Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты[d]
Һөнәре галим
Эш бирүче Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогика университеты һәм Башкорт дәүләт университеты
Гыйльми дәрәҗә: филология фәннәре докторы[d]
Гыйльми исем: член-корреспондент[d] һәм профессор[d]

Гарипов Талмас Мәгъсүм улы (31 июль 1928 ел) — тел белгече, югары мәктәп укытучысы. Башкортстан Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1991), филология фәннәре докторы (1974), профессор (1979). Россия Федерациясенең (1992) һәм Башкорт АССР-ының (1983) атказанган фән эшлеклесе, Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2003), ССРБ-ның югары белем бирү отличнигы (1979). Бадминтон буенча БАССР-ның беренче чемпионы (1966); 1965-1981 елларда БАССР‑ның бадминтон буенча җыелма командасы тренеры.

Биографиясе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Талмас Мәгъсүм улы Гарипов[1] Мәскәү шәһәрендә 1928 елның 31 июлендә туган.

1952 елда Мәскәү дәүләт университетын тәмамлаган. 1956-1965 елларда СССР Фәннәр Академиясенең Башкортстан филиалы Тарих, тел һәм әдәбият институтында эшли, 1957 елдан гыйльми сәркатиб була[2], 1960 елдан — сектор мөдире, 1965 елдан — өлкән тикшеренүче.

1966 елдан Октябрьнең 40 еллыгы исемендәге Башкорт дәүләт университетында: 1968 елдан — гомуми тел гыйлеме һәм рус теле кафедрасы, 1977 елдан — рус теле һәм чагыштырма тел гыйлеме кафедрасы мөдире.

1980 елдан — М. Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университетында укыта: 2010 елга кадәр гомуми тел гыйлеме кафедрасы мөдире була.

Талмас Гарипов бадминтон буенча БАССР-ның беренче чемпионы (1966); 1965-1981 елларда БАССР-ның бадминтон буенча җыелма командасы тренеры.

Фәнни эшчәнлеге[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Гыйльми тикшеренүләре Урал-Идел буе төрки телләрен чагыштырма-тарихи өйрәнүгә, башкорт теленең грамматикасы, этимологиясе проблемаларына, тел-ара бәйләнешләргә, социолингвистикага, башкорт тел гыйлеме тарихына, шәркыятькә багышланган. Талмас Гарипов тарафыннан башкорт һәм татар телләренең, аларның диалектлары һәм сөйләшләренең фонетикасы, морфологиясе һәм лексикасының уртак билгеләре ачыклана, 550-дән артык фәнни хезмәт авторы.

Гыйльми хезмәтләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Башкирское именное словообразование. Уфа, 1959;
  • Грамматика современного башкирского языка. М., 1981 (автор.);
  • Семиречье Башкортостана. Семиян словарь. Уфа, 1998;
  • Başkirica. Уфа, 2004.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Полвека в науке и просвещении: Публикации К. М. Гарипова и о нем. Уфа, 2003;
  • Грунина Э. А. К. М. Гарипов: к 80-летию ученого //Вопросы тюркской филологии. Вып. 8. Материалы Дмитриевский чтение. М., 2009.