Тау чыпчыклары

Тау чыпчыклары
Халыкара фәнни исем	Fringillidae Николас Эйлуорд Вигорс, 1825[…]
Таксономик ранг	гаилә[…]
Югарырак таксон	Чыпчыксыманнар
Таксонның халык атамасы	الشراشير الحقيقيَّة, Finker, Finken, Σπίνοι, Finches, Finken, Սերինոսներ, アトリ科, 되새과, Ѕвингалки, Łuszczaki, Finkfågler, İspinozgiller, finkefamilien һәм ščinkavci
Номенклатура кодексы	Зоологик номенлатураның халыкара кодексы[d]
Таксон ареалы	Бразилия
Тау чыпчыклары Викиҗыентыкта

Тау чыпчыклары (лат. Fringillidae) — чыпчыксыманнар отрядындагы иң зур семьялык; Австралиядән башка бөтен илләрдә яшәгән 12 000 чамасы төргә бүленә. Кечкенә зурлыктагы кошлар..

Таралу

Киң таралганнар, Мадагаскарда, Яңа Гвинеядә, Австралия һәм Океаниядә генә очрамыйлар. Куаклы тундрадан алып чүлләр һәм тропикларга кадәр, диңгез өслеге биеклегеннән тауларның альп билбавына кадәр яшиләр. Урта киңлекләрдә аеруча таралганнар. Элекке СССР территориясендә 35 төре очрый .

Чыршы чукыры (Loxia curvirostra), ата зат

Татарстан территориясендә 14 төре бар. Купшыл, балан чыпчыгы (карабүрек), чыршы чукыры (Loxia curvirostra) ел дәвамында яши. Яшел чыпчык (Chloris chloris), кызылтүш, сары чыпчык, гади ясмык чыпчыгы (Carpodacuserythrinus) һәм башкалар оя кору өчен очып киләләр.

Корташар кош (Pinicola enucieator), пуночка (Plectrophenaxnivalis), гади кыр чыпчыгы (Acanthis flammea) кышларга очып киләләр. Юрок (Fringilla montifringilla) очып уза.

Тасвирлау

Семьялык вәкилләре вак һәм уртача зурлыкта; тән озынлыгы 10-22 см. Тән массасы 8 дән 80 гә кадәр, уртача 22 грамм. Кыска муенлы, түгәрәк башлы һәм уртача зурлыктагы канатлы, төрле төстәге тыгыз куе каурыйлы тыгыз гәүдәле кошлар. Канатлары түгәрәк яки бераз очлы. Функциональ беренчел җилпү каурыйлары тугыз, унынчысы рудиментар. Койрыгы 12 уртача озынлыктагы (сирәгрәк кыска яки озынайтылган) каурыйдан тора. Койрык туры киселгән яки уртада уемлы Барлык төрләрдә дә диярлек җенси диморфизм сизелә. Ата кошлар гадәттә ана кошларга караганда ачыграк төстә, еш кына кызыл, сары һәм яшел төсмерләре була..

Томшыгы төрле зурлыкта һәм формада. Койрыгы уемтылы, туры яки очы аз гына түгәрәкләнгән.

Моногамнар. Аерым пар булып оялыйлар. Агачларда, куакларда ачык, тирән төпле оялар ясыйлар. 4-6 чуар йомырка салалар. Тау чыпчыкларының барлык вәкилләре, нигездә, үсемлек азык белән, фәкатъ балаларын ашату чорында гына бөҗәкләр белән тукланалар.

Чүп үләннәре орлыкларын ашап файда китерәләр.

Әдәбият

• Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 864 с. — ISBN 5-85270-002-9. [См. аннотацию 2007 елның 9 октябрь көнендә архивланган.]
• Вьюрки // Брокгауз һәм Ефрон энциклопедик сүзлеге: 86 томда (82 том һәм 4 өстәмә). Санкт-Петербург: 1890—1907.

• Вьюрковые / Иваницкий В. В. // Восьмеричный путь — Германцы. — М. : Большая российская энциклопедия, 2006. — С. 190-191. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 6). — ISBN 5-85270-335-4.
• Иерусалимский И. Попугаи и певчие птицы: виды, содержание, обучение. — Ростов-на-Дону: Владис, 2001. — 320 с. — ISBN 5-94194-073-4.
• Паевский В. А. Вьюрковые птицы мира. — М.: Товарищество научных изданий КМК, 2015. — 272, [32] с. — 250 экз. — ISBN 978-5-9906895-9-6.
• Птицы Советского Союза / Под ред. Г. П. Дементьева и Н. А. Гладкова. — М.: Советская наука, 1954. — Т. 5.
• Zuccon D., Prŷs-Jones R., Rasmussen P. C., Ericson P. G. P. The phylogenetic relationships and generic limits of finches (Fringillidae) (en) // Molecular Phylogenetics and Evolution : журнал. — 2012. — Т. 62. — № 2. — С. 581—596. — ISSN 10557903. — DOI:10.1016/j.ympev.2011.10.002

Сылтамалар

• «Pets Inform» сайтында Тау чыпчыклары
• Джона Бойд сайтында Fringillidae семьялыгы. 26 февраль 2026 тикшерелгән.
• Handbook of the Birds of the World Alive сайтында Fringillidae семьялыгы. 26 февраль 2026 тикшерелгән.