Эчтәлеккә күчү

Тозлак

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Тозлак latin yazuında])
Тозлак
Халыкара фәнни исем Salsola L., 1753[1][2][3]
Таксономик ранг ыру[1]
Югарырак таксон Солянковые[d][4]
Таксономик төр S. kali[d][5][6]
Шушы чыганакларда тасвирлана Flora Reipublicae Popularis Sinicae, volume 25(2)[d], The Domestic Encyclopædia; Or, A Dictionary Of Facts, And Useful Knowledge[d] һәм Энциклопедический словарь Гранат[d]
Нәрсәнең чыганагы salsoline alkaloids[d]

 Тозлак Викиҗыентыкта

Тозлак (лат. Sálsola) — Амарантчалар (Amaranthaceae) семьялыгына керүче үсемлекләр ыругы. Ыруг вәкилләре арасында үләннәр, ярымкуаклар, куак һәм агачлар очрый.

Алар Европа, Азия һәм Африкада таралган. Тозлаклар нигездә тигезлектә, коры һәм тозлы туфракларда, чүлләр һәм ярымчүлләрдә үсәләр. Америка һәм Австралиягә читтән кергән үсемлек.

Татарстан территориясендә 2 төре бар: калкулык тозлагы (Salsola collina) һәм курай тозлагы (Salsola tragus) – ара-тирә барлык районнарда да очрыйлар. Далаланган тау битләрендә, көтүлекләрдә, чүпле урыннарда, юл буйларында үсә.

Элек бу ыругны Алабутачалар семьялыгына керткәннәр.

Ботаник тасвирлау

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

10-100 см биеклектәге үсемлек. Сабагы тармакланган. Яфраклары тар, чиратлашып урнашкан. Чәчәкләре ике җенесле, чәчәк төркеме куентылы башак. Җимеше – канатча. Июль-сентябрьдә чәчәк ата. Җимешләре август-октябрьдә өлгерә. Орлыктан үрчиләр.

Калкулык тозлагының җир өсте өлешләрендә сапониннар, алкалоидлар, калий тозлары, натрий бар.

Халык медицинасында үлән төнәтмәсе бөер, бавыр һәм йөрәк авыруларын дәвалауда кулланыла.

Курай тозлагы – терлек азыгы.[7]

Ыругта 65 төр бар[8]:

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Линней К. Genera plantarum eorumque characteres naturales, secundum numerum figuram, situm, & proportionem omnium fructificationis partium — 5 — Стокһолм: 1754. — doi:10.5962/BHL.TITLE.746
  2. 2,0 2,1 Linnaeus C. Species Plantarum: Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas — 1753.
  3. 3,0 3,1 Appendix III: Conserved, protected, and rejected names of genera and subdivisions of genera // International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Shenzhen Code) / мөхәррир N. J. Turland, J. H. Wiersema, F. Barrie һ.б. — 2018. — ISBN 978-3-946583-16-5
  4. 4,0 4,1 Akhani H., Roalson E. H., Edwards G. Diversification of the old world Salsoleae s.l. (Chenopodiaceae): Molecular phylogenetic analysis of nuclear and chloroplast data sets and a revised classification // International Journal of Plant SciencesUniversity of Chicago Press, 2007. — ISSN 1058-5893; 1537-5315doi:10.1086/518263
  5. 5,0 5,1 Wilson K. L. Report of the General Committee: 20 // Taxon: Official News Bulletin of the International Society for Plant TaxonomyUtrecht: IAPT, Wiley, 2017. — ISSN 0040-0262; 1996-8175doi:10.12705/664.15
  6. 6,0 6,1 Freitag H., Mosyakin S. L. (2323) Proposal to conserve the name Salsola (Chenopodiaceae s.str.; Amaranthaceae sensu APG) with a conserved type // Taxon: Official News Bulletin of the International Society for Plant TaxonomyUtrecht: IAPT, Wiley, 2014. — ISSN 0040-0262; 1996-8175doi:10.12705/635.15
  7. https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/rastitelnost/tozlak Онлайн - энциклопедия Tatarica
  8. Salsola (en). Plants of the World Online. әлеге чыганактан 2021-10-27 архивланды. 2021-07-15 тикшерелгән.
  • Солянка // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.