Тавык карчыгасы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Тавык карчыгасы latin yazuında])
(Тойгын битеннән юнәлтелде)
Тавык карчыгасы
Сурәт
Масса 67 грамм[1], 712 грамм[1] һәм 1,14 килограмм[1]
Халыкара фәнни исем Accipiter gentilis L., 1758[2][3][4][…]
Таксономик ранг төр[2][3][5][…]
Югарырак таксон Чын карчыгалар[2]
Таксонның халык атамасы Eurasian Goshawk[6][7]
Таксон синонимы F. palumbarius[d][8]
Тәүге атамасы F. gentilis[d]
ХТСБ саклану статусы югалу куркынычы иң аз булган[d][9]
Бүләкләр
Канатлары киңлеге 115 сантиметр[11] һәм 100 сантиметр[11]
Төрләр ареалы харитасы
Чехия Республикасының юкка чыгу куркынычы булган төрләре Кызыл исемлеге статусы зәгыйфь[d][12]
Нинди вики-проектка керә ВикиПроект Инвазив биология[d]
CITES Appendix Appendix II of CITES[d][13]
Тәүлек циклы дневной образ жизни животных[d][14]
Ареал таксона Кытай[15] һәм Южно-Китайские горы[d][16]
 Тавык карчыгасы Викиҗыентыкта
Оя (Accipiter g. gentilis)
Accipiter gentilis

Тавык карчыгасы (лат. Accipiter gentilis) — карчыга кошлар гаиләлегенең чын карчыгалар ыругының ерткыч кош. Аурупада, Азиядә һә Төньяк Америкада киң таралган.

Тасвир[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тавык карчыгасы карчыгалар ыругының иң зур төре. Иркәкләрнең массасы 0,63–1,1 кг, озынлыгы уртача 55 см, канатларының колачы 98–104 см. Тешеләр аз гына зуррак, аларның массасы 0,86–1,6 кг, озынлыгы 61 см, канатларының колачы 105–115 см.

Төрчәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Урта Аурупа карчыгасы (лат. Accipiter gentilis gentilis)
  • Көнбатыш Себер карчыгасы, тойгын (лат. Accipiter gentilis buteoides)
  • Көнчыгыш Себер карчыгасы, Камчатка карчыгасы (лат. Accipiter gentilis albidus)
  • Көньяк Урал карчыгасы (лат. Accipiter gentilis suschkini)
  • Урта Себер карчыгасы (лат. Accipiter gentilis schvedowi)
  • Япония карчыгасы (лат. Accipiter gentilis fujiyamae)
  • Кавказ карчыгасы (лат. Accipiter gentilis caucasicus)

Тойгын[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Себер карчыгасы зур кош, иркәкнең канат озынлыгы 32–35 см, тешенең — 35–39 см. Себер карчыгалары кышын кайвакыт үзең ояларыннан ерак көньякта очрашалар. Аларны Башкортостанда, Иделнең түбәнге өлешендә, Урта Азиядә, Кавказда күрделәр. Себер карчыгалары арасында аксыл (бүз) кошлар очрашалар, аларны аеруча тойгын дип атыйлар. Азия лачынчылары аларның кадерен беләләр.

«Кара лачын ау кошым
Сиңа булмас, Шаһ Тимер!
Аннан кала Бүз тойгын
Ул да булмас, Шаһ Тимер!»
Идегәй дастаны

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Lislevand T., Figuerola J. Avian body sizes in relation to fecundity, mating system, display behavior, and resource sharing // Ecology / Ecological Society of AmericaUSA: ESA, 2007. — 1 p. — ISSN 0012-9658; 1939-9170doi:10.1890/06-2054
  2. 2,0 2,1 2,2 Integrated Taxonomic Information System — 1996.
  3. 3,0 3,1 IOC World Bird List Version 6.3 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.3
  4. World Bird List: IOC World Bird List — 6.4 — IOU, 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.4
  5. IOC World Bird List. Version 7.2 — 2017. — doi:10.14344/IOC.ML.7.2
  6. Кызыл китап — 1964.
  7. Gill F., Donsker D., Rasmussen P. IOC World Bird List v13.2(untranslated), 2023.
  8. Глобальная информационная система по биоразнообразию — 2001.
  9. The IUCN Red List of Threatened Species 2021.3 — 2021.
  10. https://www.nabu.de/tiere-und-pflanzen/aktionen-und-projekte/vogel-des-jahres/habicht/index.html
  11. 11,0 11,1 AccipitersAlaska Department of Fish and Game.
  12. Portál informačního systému ochrany přírodyAgentura ochrany přírody a krajiny České republiky.
  13. Species+
  14. Wiens J. J. Out of the dark: 350 million years of conservatism and evolution in diel activity patterns in vertebrates // Evolution / M. NoorWiley, 2017. — 16 p. — ISSN 0014-3820; 1558-5646doi:10.1111/EVO.13284PMID:28636789
  15. (unspecified title)doi:10.17520/biods.2021475
  16. 胡一鸣 南岭哺乳类和鸟类物种丰富度空间分布格局及其影响因子, Species richness patterns of mammals and birds and their drivers in the Nanling Mountain Range // 生物多样性 — 2024. — ISSN 1005-0094doi:10.17520/BIODS.2023026