Томск дәүләт педагогика университеты

Томск дәүләт педагогика университеты
Нигезләнү датасы	1 (14) июль 1902
Рәсми исем	федеральное государственное бюджетное образовательное учреждение высшего образования "Томский государственный педагогический университет"
Кыскача исем	ФГБОУ ВО «Томский государственный педагогический университет», Томский государственный педагогический университет, ТГПУ, Tomsk State Pedagogical University һәм TSPU
Ректор	Андрей Макаренко[d]
Дәүләт	Россия
Административ-территориаль берәмлек	Томск өлкәсе, Томск шәһәр бүлгесе[d], Томск һәм Советский районы
Урам	Киевская урамы[d]
Штаб-фатирының урнашуы	Томск, Россия
Бүләкләр
Адрес	634061, Россия Федерациясе, Томск өлкәсе, Томск шәһәре, Киевская урамы, 60 йорт
Рәсми веб-сайт	tspu.ru​(рус.)​(ингл.)
Карау-тыңлаулар саны	479 855
Оешма хезмәткәрләре өчен төркем	Төркем:Томск дәүләт педагогия университеты укытучылары
Томск дәүләт педагогика университеты Викиҗыентыкта

Томск дәүләт педагогика университеты (рус. Томский государственный педагогический университет, ингл. Tomsk State Pedagogical University) — Себердәге борынгы һөнәри-педагогик уку йорты. Ул 1902 елның 1 июлендә Дәүләт Императоры Николай II кушуы буенча гамәлгә куелган Томск укытучылар институтының хокуклы варисы булып тора.

Югары уку йортының тулы исеме — «Томск дәүләт педагогика университеты» федераль дәүләт бюджет югары белем бирү учреждениесе (ТДПУ).

Тарих

Томск дәүләт педагогика университеты үз тарихында берничә этап уза:

• 1902—1920 елларда укучыларга урта һөнәри-педагогик белем бирә торган Томск укытучылар институты була.
• 1917 елның июнендә, Вакытлы хөкүмәт карары белән, укытучылар институты югары уку йорты статусына ия була, ләкин 1920 елның 1 ноябрендә, Томск губерна халык мәгарифе бүлеге комиссиясе карары буенча, вакытлыча ябыла.
• 1930 елда РСФСР Халык мәгариф комиссариаты карары буенча Томск дәүләт университетында педагогик факультет ачыла.
• РСФСР Халык комиссарлары шурасының 1931 елның 13 июлендәге 735 номерлы карары нигезендә Томск дәүләт университетының педагогик факультеты, 1932 елда Укытучылар институтының элеккеге диварына күчерелгән, Томск индустриаль-педагогика институтына әверелә. 1933 елның 15 июненнән башлап югары уку йортының барлык документларында «Томск индустриаль-педагогика институты» исеме урынына «Томск дәүләт педагогика институты» атамасы кулланыла башлый.
• 1968 елның 23 октябрендә институтка Ленин Комсомолы исеме бирелә.
• 1981 елның 19 ноябрендә ССРБ Югары Советы Президиумы Указы белән югары уку йорты «Хөрмәт Билгесе» ордены белән бүләкләнә.
• 1995 елның 26 июнендә РФ Мәгариф министрлыгының 352 боерыгы белән Томск дәүләт педагогика институтына «университет» статусы бирелә. Шул ук елның 2-4 ноябрендә яңа университетны тәкъдир итү тантанасы уза.

Модерн стилендәге Томск укытучылар институты бинасы 1905 елда танылган Себер архитекторы Ф.Ф. Гут проекты буенча төзелгән (хәзерге вакытта ТДПУның төп корпусы, Киев ур., 60)

Төп структуралар

Факультетлар

Исем	Нигезләнү елы
Биология-химия факультеты	1931
Чит телләр факультеты	1936
Тарих-филология факультеты	1931
Физика-математика факультеты	1931
Физик культура һәм спорт факультеты	1949
Мәктәпкәчә һәм башлангыч белем бирү факультеты	1976
Икътисад һәм идарә факультеты	1997
Психологик-педагогик һәм махсус белем бирү факультеты	1995
Технология һәм эшмәкәрлек факультеты	1983
Мәдәният һәм сәнгать факультеты	2002
Квалификация күтәрү факультеты	1999

Фәнни-мәгариф үзәкләр

• Теоретик физика фәнни-мәгариф үзәге
• Физика-математика белемендә педагогик тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
• Экология һәм табигатьтән рациональ файдалану фәнни-мәгариф үзәге
• Физиология һәм фундаменталь медицина фәнни-мәгариф үзәге
• Фәнни фундаменталь һәм гамәли филологик тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
• Дөньяның фәлсәфи һәм социомәдәни проблемаларын тикшерү фәнни-мәгариф үзәге
• Этноконфессиональ тикшеренүләр фәнни-мәгариф үзәге
• Гуманитар фәнни-мәгариф үзәге

Фәнни журналлар

«Вестник ТГПУ»

«Томск дәүләт педагогика университеты хәбәрләре» фәнни журналына 1997 елда нигез салына. Журнал табигый, гуманитар, социаль-икътисади һәм иҗтимагый фәннәр буенча фәнни материаллар бастырып чыгара. Басма елына 12 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин). «Фәнни журналлар исемлегенә» («ВАК исемлегенә») керә.

«Научно-педагогическое обозрение»

«Фәнни-педагогик күзәтү» фәнни журналына 2013 елда нигез салына. Басма елына 4 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин).

«Томский журнал лингвистических и антропологических исследований»

«Томск лингвистик һәм антропологик тикшеренүләр җурналы» фәнни журналына 2013 елда нигез салынган. Басма елына 4 тапкыр чыга (өстәмә махсус чыгарылышлар да булырга мөмкин). Web of Science-та индексацияләнә.

«ΠΡΑΞΗΜΑ. Проблемы визуальной семиотики»

«ΠΡΑΞΗΜΑ. Визуаль семиотика проблемалары» фәнни җурналы 2014 елда барлыкка килә. Басма елына 4 тапкыр чыга. Scopus-та индексацияләнә.

Китапханә, музейлар, сәнгать галереясе

Китапханә

А.М. Волков исемендәге ТДПУ фәнни китапханәсендә 921,9 меңнән артык саклау берәмлеге исәпләнә (2018 елның 1 гыйнварына мәгълүматлар). Ел саен китапханә университет укытучылар һәм нәшрият тарафыннан басыла торган уку һәм фәнни әдәбият, яңа уку һәм фәнни әдәбиятне сатып алу, шәхси бүләкләр хисабына тулылана. Китапханәнең сирәк китаплар фонды бар. Китапханә структурасына әдәбиятны комплектлау һәм эшкәртү бүлеге, библиографик мәгълүмат үзәге, хезмәт күрсәтү бүлеге, компьютер технологияләре бүлеге керә.

Музейлар

ТДПУның музей комплексы үз эченә 10 музейны ала:

• Язучы-әкиятче А.М. Волков музее (Томск укытучылар институтын тәмамлаган).
• ТДПУ тарихы музее.
• Мәгълүмати технологияләр музее.
• Уку анатомиясе музее.
• Тарих уку музее.
• Торф уку музее.
• Зоология уку музее.
• Археология һәм этнология уку музее.
• «Русская изба в Сибири» этнолингвистик укыту музее.
• Себер халыкларының декоратив-гамәли сәнгать уку музее.

Сәнгать галереясе

• ТДПУның сәнгать галереясе 2004 елның 11 мартында ачыла. Башта, 2004—2010 елларда, университетның 8 нче корпусында урнашкан. 2011 елдан университетның 9 нчы корпусында урнаша. Ел дәвамында Себер рәссамнарының сынлы һәм декоратив-гамәли сәнгатьнең (шул исәптән ТДПУ чыгарылыш укучыларының) 4-5 экспозициясе куела.

Танылган шәхесләр

Укытучылар

Шулай ук карагыз: Төркем:Томск дәүләт педагогия университеты укытучылары.

Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!

башлау	тәмамлау	Исем	туу датасы	туу урыны	әлма-матер	һөнәр төре	үлем датасы	үлем урыны
		Theodor Molien	1861-08-29	Рига	Дерпт университеты Лейпциг үнивирситите	математик	1941-12-25	Томск
		Тарасий (Ливанов)	1877-05-30	Тум өязе		православ рухание	1933-04-11	Новосибирск
1934	1935	Nikolay Pavlovitsj Sjavrov	1884-12-02	Olovyannaya	Мәскәү университетының физика-математика факультеты С. М. Киров исемендәге хәрби-медицина академиясе	галим	1938-01-13	Chebulinsky District
		Блинков, Георгий Николаевич	1897-05-06				1984
		Andreas Dulson	1900-01-27	Краснополье	Николай Гаврилович Чернышевский исемендәге милли-тикшеренү дәүләт университеты	диалектолог университет профессоры	1973-01-15	Томск
		Boris Ivanovitsj Bajandoerov	1900-10-07	Тбилиси	Бакы дәүләт университеты	галим	1948-08-20	Томск
1964	1971	Bodo Ioganzen	1911-01-22	Томск	Томск дәүләт университеты	һидрулыг эколог биолог	1996-09-23	Томск
1940	1944	Lev Izrailevich Volkovyskiĭ	1913-03-18	Белосток	Мәскәү дәүләт педагогика университеты РФА Математика институты	математик	1992-05-05	Россия
		Moeza Pavlovna Serebrjakova	1924	Тулун	Томск дәүләт педагогика университеты	галим	2002
		Mikhail Nikolayev	1926-11-23	Turuntaevo	Томск дәүләт педагогика университеты		2014-01-07	Томск
		Valentin Roudsky	1926-08-02	Parabel'	Томск дәүләт педагогика университеты	эколог	2015-04-07
		Olga Osipova	1927-03-02	Томск	Томск дәүләт педагогика университеты	галим	2013-04-16 2013-04-23	Томск
		Erik Yudin	1930	Днипро	В. П. Потёмкин исемендәге Мәскәү шәһәр педагогия институты	фәлсәфәче	1976-01-15	Мәскәү
		Heinrich Werner	1936-12-02	Krasny Yar	Томск дәүләт педагогика университеты	телбелгеч
		Святлана Аляксееўна Хорава	1943-01-05	Ишем	Томск дәүләт университеты
		Зеличенко, Владимир Михайлович	1944-08-10	Колпашево	Томск дәүләт университеты	физик	2021-01-23	Томск
		Vladimir Bauer	1946-04-10	Beregaevo	Томск дәүләт педагогика университеты	сәясәтче футболчы укытучы парламент әгъзасы	2007-11-20	Мәскәү
		Valentina Bykonya	1947-01-30	Krasnyy Yar	Томск дәүләт педагогика университеты	галим телбелгеч	2014-04-17	Томск
		Инишева, Лидия Ивановна	1947-07-10	Сеймчан	Томск дәүләт университеты	галим
		Iosif Bukhbinder	1948-07-03	Борисоглебск	Томск дәүләт университеты	физик
		Гельфман, Эмануила Григорьевна	1948-05-19	Таволга	Томск дәүләт педагогика университеты	галим
		Pyotr Lavrov	1948-05-09	Kolyvanskoye	Томск дәүләт университеты	физик
		Raphael Aslanyan	1948-07-29	Vanadzor	Vanadzor Art School Ереван дәүләт сәнгать-театр институты	рәссам	2017-03-09	Томск
1973	1995	Валерый Інакенцьевіч Загрэўскі	1948-04-30	Томск	П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты
		Nina Bolotnova	1952-04-03 1952-12-08	Томск	Томск дәүләт университеты	галим телбелгеч
		Обухов, Валерий Владимирович	1952-06-01	Томск	Томск дәүләт университеты	физик
		Elizaveta Kotorova	1954-08-21	Томск	Томск дәүләт педагогика университеты Михаил Васильевич Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты	телбелгеч
		Sergei Odintsov	1959-03-02	Щучинск	Томск дәүләт университеты	физик
		Sergey Avanesov	1963-12-19	Искитим	Томск дәүләт университеты	галим
		Julija Mutsjnik	1965-08-29	Томск	Томск дәүләт университеты	журналист телеалыпбаручы доцент
		Эдуард Владимирович Галажинский	1968-07-16	Томск	Томск дәүләт университеты	психолог
		Natalia Baranova-Masalkina	1975-02-25	Krivosheino	Томск дәүләт педагогика университеты	чаңгы узышчысы
		Вязигин, Алексей Юрьевич	1975-09-07	Томск	Томск дәүләт педагогика университеты	спортчы
2005-09-01	2008-06-25	Pavel S. Nefediev			Томск дәүләт университеты	myriapodologist тикшеренүче
2006-05-01	2006-10-01	Anastasia Shchegolikhina			Ruhr-Universität Bochum Fakultät für Geowissenschaften	тикшеренүче
2005-09-01 2000-02-01	2016-08-31 2005-09-01	Valeriy Tyuterev				тикшеренүче
1993-10-10		Lidia Inisheva			Томск дәүләт университеты	тикшеренүче
2006-09-01		Alexander V Fateev			Томск дәүләт педагогика университеты	тикшеренүче

Тәмамлаучылар

Бу исемлек Wikidata мәгълүматларына нигезләнә һәм периодик рәвештә робот тарафыннан яңартылып тора. Исемлекне кулдан яңарту өчен уң яктагы яңартка басыгыз.
Исемлек өлкәсе эченә кертелгән барлык төзәтмәләр киләсе яңарту белән бетереләчәк!

башлау	тәмамлау	Исем	туу датасы	туу урыны	һөнәр төре	эш урыны	үлем датасы	үлем урыны
1907	1909	Alexander Volkov	1891-06-14	Үскәмән	тәрҗемәче балалар язучысы университет профессоры математик драматург язучы мәктәп укытучысы физик табигать фәннәре белгече	Дәүләт төсле металлар һәм алтын университеты	1977-07-03 1977-07-01	Мәскәү
		Vasiliy Denisovitsj Medvedev	1892-01	Тум губернасы	галим	Красноярск дәүләт педагогика университеты	No/unknown value	Красноярск
		Платон Ойунский	1893-11-10 1893-10-29	Boturus Ulus	шагыйрь тәрҗемәче драматург җәмәгать эшлеклесе филолог сәясәтче язучы		1939-10-31	Якутск
		Vasily Kupert	1906-03-13	Янәсәй губернасы	сәясәтче		1982
		Ivan Filippovitsj Beljak	1908-01-07	Красноярск крае			1986-01
		Zoya Yakovlevna Boyarshinova	1909-04-23	Пермь	галим	Томск дәүләт университеты	1986-05-09	Томск
		Aleksandr Petrovitsj Tsjoegoekov	1910-09-06	Камень-на-Оби			2002-03-11	Новосибирск
	1939	Сцяпан Іванавіч Ліхадзіеўскі	1911-05-09	Барок	әдәбият белгече тәрҗемәче шагыйрь университет профессоры	Низами Гәнҗәви исемендәге Үзбәкстан милли педагогика университеты Рэспубліканскі педагагічны інстытут рускай мовы і літаратуры Litaratura i mastactva	1979-02-13	Ташкәнт
		Yury Strekhnin	1912-10-11	Томск	язучы		1996-06-20	Мәскәү
		Aleksandr Kalashnikov	1914-12-22	Staroaleyskoye	хәрби хезмәткәр		1943-10-30	Верхнеднепровск районы
		Nikołaj Łukjanionok	1914-05-22	Nóvomariïnka			1983-05-03	Томск
		Roman Dorochow	1915-10-15	Алейск	сәясәтче		1964-05-16
		Michail Vasilevitsj Saltevskiy	1917-11-08	Kainskiy Uyezd	criminal investigator	Ярослав Зирәк ис. милли юридик академия	2009-08-23	Харьков
		Ivan Zverev	1918-01-18 1918-01-05	Киреевск районы	галим	А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университеты Россия мәгариф академиясе	2001-07-13	Мәскәү
		Ivan Frolov	1918-04-19 1918	Алтай губернасы	язучы шагыйрь		1957-11-05 1957	Барнавыл
		Nikolay Kapishnikov	1919-05-16		педагог		2000	Mundybash
		Aleksandr Brykin	1920-08-16	Хилок (шәһәр)	инженер-электрик		2021-04-30	Новосибирск
	1943	Давидова Ірина Миколаївна	1921-05-15	Киев	театр белгече	Украина милли музыка академиясе Pravda Ukrainy	2006-01-30	Nürnberg
		Viktor Zibarev	1922		галим	Томск дәүләт архитектура һәм төзелеш университеты	1992
		Mikhail Kuznetsov	1922-01-29	Kormilovsky District	галим	Томск дәүләт университеты	2015-02-16	Томск
		Moeza Pavlovna Serebrjakova	1924	Тулун	галим	Томск дәүләт педагогика университеты	2002
		Ilja Dmitrievitsj Limonov	1924-07-27	Чуваши			1991-07-04	Северск
		Fjodor Nikitovitsj Nedelko	1924-06-16	Ясная Поляна			2012-04-03	Ordynskoye
		Mikhail Nikolayev	1926-11-23	Turuntaevo		Томск дәүләт педагогика университеты	2014-01-07	Томск
		Valentin Roudsky	1926-08-02	Parabel'	эколог	Томск дәүләт педагогика университеты	2015-04-07
		Виль Липатов	1927-04-10	Чита	сценарист язучы хәбәрче прозачы журналист язучы-новеллист		1979-05-01	Мәскәү
		Olga Osipova	1927-03-02	Томск	галим	Томск дәүләт педагогика университеты	2013-04-16 2013-04-23	Томск
		Mikhail Vyltsan	1928-08-28	Борзуновка	тарихчы	РФА Россия тарихы институты
		Gennady Ivanov	1929-05-27	Уссурийск	галим	Sarov Institute of Physics and Technology
	1957	Boris Vershinin	1932-09-24		мәктәп укытучысы		2009-08-30	Томск
		Heinrich Werner	1936-12-02	Krasny Yar	телбелгеч	Томск дәүләт педагогика университеты Бонн университеты
		Viktor Tkachenko	1939	Асино	тренер		2011-07-27	Барнавыл
		Arif Abasov	1945-07-23	Бакы	футболчы футбол тренеры футбол хөкемчесе		2009-06-14	Находка
		Vladimir Bauer	1946-04-10	Beregaevo	сәясәтче футболчы укытучы парламент әгъзасы	Томск дәүләт педагогика университеты	2007-11-20	Мәскәү
		Alexander Makarov	1946-01-04	Славянск-на-Кубани	сәясәтче
		Valentina Bykonya	1947-01-30	Krasnyy Yar	галим телбелгеч	Томск дәүләт педагогика университеты	2014-04-17	Томск
		Гельфман, Эмануила Григорьевна	1948-05-19	Таволга	галим	Томск дәүләт педагогика университеты
		Vladimir Yudelson	1949-01-01	Кемерово
		Valery Privalikhin	1949	Tegul'det	язучы журналист балалар язучысы		2019-11-05	Мәскәү өлкәсе
		Elizaveta Kotorova	1954-08-21	Томск	телбелгеч	University of Zielona Góra Томск политехника университеты Томск дәүләт педагогика университеты
		Александр Геннадьевич Сайбединов	1957	Tomsky District	шагыйрь язучы рәссам укытучы
		Vladimir Puzanov	1960-02-22	Томск	футболчы футбол тренеры		2006-02-28	Мәскәү
		Елена Ушакова	1963-04-09	Яшел Үзән	сәясәтче
		Vladimir Kravchenko	1964-06-12	Malinovka	сәясәтче дәүләт эшлеклесе	Федерация Советы
		Lyubov Yegorova	1966-05-05	Северск	чаңгы узышчысы	П. Ф. Лесгафт исемендәге Милли дәүләт физик тәрбия, спорт һәм сәламәтлек университеты
		Natalia Baranova-Masalkina	1975-02-25	Krivosheino	чаңгы узышчысы	Томск дәүләт педагогика университеты
		Вязигин, Алексей Юрьевич	1975-09-07	Томск	спортчы	Томск дәүләт педагогика университеты
		Darya Yegereva	1977-04-07	Колпашево	хокук яклаучысы language activist climate activist political prisoner women's rights activist
		Denis Dolgodvorov	1982-05-01	Тверь	freestyle skier
		Alexander Borshchenko	1982-06-08		җиңел атлет
		Nastassja Hruschezkaja	1984-01-30	Томск	биатлонист
		Андриенко, Елизавета Юрьевна	1991-11-09	Томск	спортчы
1998-09-01	2003-08-31	Alexander V Fateev			тикшеренүче	Томск дәүләт университеты Томск дәүләт педагогика университеты

Әдәбият

• Войтеховская М. П., Кочурина С.А. Томский учительский институт: возвращённая история. 1902—1920 годы. Томск, 2002. 239 с. ISBN 5-89428-088-5
• Войтеховская М. П., Галкина Т.В. Томский педагогический: от института к университету. Томск, 2002. 268 с. ISBN 5-89428-106-7
• Галкина Т. В. История создания и функционирования музейного комплекса Томского государственного педагогического университета (2002—2005 гг.) // Вестник ТГПУ. 2007. Выпуск 3 (66). — Томск, ТГПУ, 2007. С.99-105. әлеге чыганактан 2021-03-06 архивланган. 2020-12-19 тикшерелгән.
• Галкина Т. В. Концепция Томского детского музея «Волшебная страна» им. А. М. Волкова при ТГПУ // XIV Всероссийская научно-практическая конференция «Музей и его партнёры» (2003). Сборник докладов — Рязань, 2003.
• Галкина Т. В. Поляки в истории Томского государственного педагогического института (1930—1940-е годы) // История и методика преподавания славянских языков и литератур как иностранных с применением технологии диалога культур: Материалы региональной научной конференции «История и методика преподавания славянских языков как иностранных в сибирском регионе» (24-25 марта 2005 г.) / Под ред. В. А. Доманского. Томск: Изд-во ТГПУ, 2005. С. 37-45.
• Профессора Томского государственного педагогического университета: Биографический словарь / Автор-составитель Т. В. Галкина. Томск: Изд-во ТГПУ, 2005. 328 с. ISBN 5-89428-175-X
• Томский государственный педагогический университет // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 360-361. — 440 с. — 3000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

Сылтамалар

• Университетның рәсми сайты 2020 елның 13 март көнендә архивланган

Шулай ук карагыз

• Россия югары уку йортлары исемлеге