Туктай

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Туктай
ﺗِوﻘﺗﺎﻲ
Алтын Урданың дүртенче ханы
1291 — 1312
аңа кадәр: Түлә-Буга
дәвамчысы: Үзбәк хан
Җучи Олысының тугызынчы хакиме
 
Туу: 1270 ел(1270)
Үлем: 1312 ел(1312)
Династия: Чыңгызхан нәселе
Әти: Мәнгүтимер


Туктай (tat. lat. Tuqtay, ﺗِوﻘﺗﺎﻲ) - Алтын Урда ханы (1291-1312). Мәнгүтимернең улы, Түлә-Буга дәвамчысы.

Тарих[үзгәртү]

Алтын Урда 1300 елда

Хакимияткә килү[үзгәртү]

Түлә-Буга үлгәннән соң бәкләрибәк Нугай ярдәме белән Алтын Урда тәхетенә утыра. Шуның ярдәме өчен Нугайга идарә итү астында Кырым бирелә.

Яулар[үзгәртү]

1292 елда рус кенәзлекләре үзара чуалышына катнаша. 1293 елда Туктай белән бәкләрибәк Нугай көньяк-көнчыгыш Русенә яу белән баралар, хан бертуганы Тудан Муром, Владимир, Переяславль шәһәрләрендә (бөтенесе 14 кала) күтәрелешне бастыра.

Туктай белән мәмлүкләр Мисыры дипломатик мөнәсәбәтләрен торгыза.

Эчке сәясәт[үзгәртү]

Туктай үзәкләштерү сәясәтен үткәргән, шәһәрләрне яклаган.

Тукай идарә итү чорында акча берләшүе үзгәреше үткәрелә һәм идарә системасы тәртипкә китерелә.

Нугай өстендә җиңү[үзгәртү]

1299 елда Туктай хан Нугайга каршы ачык көрәштә кергән. Гәрчә хан белән Нугай баштарак дустанә-тату яшәсәләр дә, тора-бара аларның аралары бозыла. Ханның үз белдеге белән генә идарә иткәнен күреп, төмән аңа каршы күтәрелә.

Берничә бәрелешләр нәтиҗәсендә Туктай җиңә. Элек Бәркә ханның бөтен гаскәренә башлык булган, 1256 елгы бәрелештә Хулагуны да җиңгән, әмма инде картайган Нугай Днестр аръягындагы далада һәлак була: хан гаскәрендәге рус сугышчысы аны кылыч белән чабып үтерә дә башын Туктайга алып кайтып бирә, әмма хан, мондый вәхшилекне күреп, әлеге яугирнең үзен дә үтерә [1].


Туктай үлгәннән соң мәшһүр Үзбәк хан (1312—1342) Алтын Урда тәхетенә утыра.

Моны да карагыз[үзгәртү]

Элгәре:
Түлә-Буга
Алтын Урда ханы

12911312
Аннары:
Үзбәк хан

Искәрмәләр[үзгәртү]

  1. Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ.

Әдәбият[үзгәртү]

  • Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ.
  • Мыськов Е. П. Политическая история Золотой Орды (1236—1313 гг.). — Волгоград: Издательство Волгоградского государственного университета, 2003. — 178 с. — 250 экз. — ISBN 5-85534-807-5
  • Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: ЕВРАЗИЯ, 2010. — 408 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91852-010-9
  • Селезнёв Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — 232 с.