Тутык төсендәге схенус
| Тутык төсендәге схенус | |
|---|---|
 | |
| Кыскача исем | S. ferrugineus |
| Халыкара фәнни исем | Schoenus ferrugineus L., 1753[1] |
| Таксономик ранг | төр[1] |
| Югарырак таксон | Схенус[d][1] |
| Таксонның халык атамасы | Rostrotes Kopfried[2], šášina rezavá[3] һәм ruskoruosteheinä[4] |
| Чехия Республикасының юкка чыгу куркынычы булган төрләре Кызыл исемлеге статусы | endangered[d][3] |
| Нинди вики-проектка керә | ВикиПроект Инвазив биология[d] |
 Тутык төсендәге схенус Викиҗыентыкта | |
Тутык схенус (лат. Schoenus ferrugineus) — күрәнчәләр гаиләсенең схенус ыругына керүче үсемлек төре.
Ареал
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Таулы Үзәк Европа төре. Ул Үзәк һәм Көнчыгыш Европада, Скандинавиядә һәм Урта диңгездә үсә[5]. Үзәк Европада ул, нигездә, сазлыкларда һәм калкулыклы битләүләрдә, шулай ук калкулыклы сазлыкларның коры кырыйларында үсә[6]. Көнчыгыш Европада ул таулы һәм калкулыклы районнарда үсә. Скандинавиядә ул Оланд һәм Готланд утрауларында еш очрый, кайвакыт Швециянең көньягында һәм үзәк өлешендә, Норвегиянең көньягында очрый[7]. Россиядә ул, нигездә, Европа өлешендә очрый, язгы һәм түбәнлек сазлыкларын, шулай ук сусаклагычларның сазлыклы яр буйларын өстен күрә[5].
Ботаник тасвирлама
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Күпьеллык үсемлек, биеклеге 15-30 см, тыгыз үлән рәвешендә үсә[8]. Сазлыкларда ул диаметры 40-80 см булган көчле түбән дөмберлекләр барлыкка китерә[8]. Үсемлекнең сабаклары күп, бер-берсенә тыгыз янәшә, 1 мм калынлыкта, яфраксыз һәм цилиндрик формада. Сабак төбендәге тышчалар куе көрән яки кызыл-көрән, ялтыравыклы[8]. Чәчәге очлы, озынлыгы 10-15 мм, кара-көрән, 1, кайвакыт 2 җыерчыклы. Җимерчыклар ланцетсыман, 3-10 мм озынлыкта, 1-3 тамырлы. 7-13 чәчәк яны җепселләре бар[8].
Май ахырында чәчәк ата, июль ахырыннан сентябрьгә кадәр җимеш бирә.
Саклану статусы
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Ул Россия Федерациясенең түбәндәге субъектларының Кызыл китапларына кертелгән: Вологда өлкәсе[9], Ленинград өлкәсе[10][8] өлкәсе[10], Псков өлкәсе[5][9], Самара өлкәсе[10], Татарстан Республикасы[10], Ульяновск өлкәсе[10], Чиләбе өлкәсе[10]. Бу төр шулай ук Украинаның Кызыл китабына кертелгән[11].
Синонимнары
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Стреблидия ферругиниясе (L.) Link, Горт. Берол. 1: 276 (1827).
- Chaetospora ferruginea (L.) Rchb., Fl. Үрчем. Экскурсияләр: 74 (1830).
- Шенус нигриканнары Hoppe, Бот. Ташенб. Anfänger Wiss. Apothekerkunst 11: 135 (1801), сенсу аукты.
- Schoenus karpatii Pénzes, Acta Bot. Акад. Фән. Ач. 8: 333 (1962).
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- 1 2 3 Linnaeus C. Species Plantarum: Exhibentes plantas rite cognitas ad genera relatas — 1753.
- ↑ FloraWeb
- 1 2 Nature Conservation Information Portal of Czechia — Agentura ochrany přírody a krajiny České republiky.
- ↑ Finnish Biodiversity Information Facility — 2012.
- 1 2 3 Схенус ржавый (Псковской области). cicon.ru. әлеге чыганактан 2022-03-14 архивланган. 2022-05-18 тикшерелгән.
- ↑ A. W. Smith. . — ISBN 978-0-486-32005-2. 18 май 2022 елда.архивланган
- ↑ C. A. M. Lindman (1917). 428.html (Bilder ur Nordens Flora) (sv). runeberg.org. әлеге чыганактан 2022-05-18 архивланган. 2022-05-18 тикшерелгән.
- 1 2 3 4 5 Схенус ржавый | Красная книга Мурманской области. portal.kgilc.ru. 2022-05-18 тикшерелгән.(үле сылтама)
- 1 2 Схенус ржавый - Schoenus ferrugineus - Описание таксона - Плантариум. www.plantarium.ru. әлеге чыганактан 2021-10-21 архивланган. 2022-05-18 тикшерелгән.
- 1 2 3 4 5 6 Схенус ржавый. cicon.ru. әлеге чыганактан 2022-05-18 архивланган. 2022-05-18 тикшерелгән.
- ↑ Сашник іржавий Schoenus ferrugineus L. - Червона книга України (uk). redbook-ua.org. әлеге чыганактан 2022-03-31 архивланган. 2022-05-18 тикшерелгән.