Тынычлык өчен Нобель премиясе

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Тынычлык буенча Нобель премиясе — тынычлык урнаштыру буенча казанышлар өчен ел саен Ослодагы Нобель комитеты тапшыра торган дәрәҗәле бүләк.

Намзәтләрне теркәү кагыйдәләре[үзгәртү]

Нобель фонды уставы нигезендә, намзәтләрне түбәндәге затлар тәкъдим итә ала:

  1. Норвегия Нобель комитетының элеккеге һәм гамәлдәге әгъзалары һәм Нобель институты тарафыннан билгеләнгән киңәшчеләр;
  2. төрле илләрнең милли парламентлары һәм хөкүмәтләре әгъзалары, шулай ук Парламентара берлек әгъзалары;
  3. Гаагадагы Халыкара арбитраж мәхкәмәсе әгъзалары;
  4. тынычлык мәсьәләләре буенча халыкара даими бюро комиссиясе әгъзалары;
  5. Халыкара хокук институтының әгъзалары һәм ассоциацияләшкән әгъзалары;
  6. сәяси фәннәр һәм юриспруденция, тарих һәм фәлсәфә өлкәсендәге университетларның профессорлары;
  7. Тынычлык буенча Нобель премиясе лауреатлары.

Лауреатлар исемлеге[үзгәртү]

1900-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1901 ел Швейцария байрагы Жан Анри Дюнан «Халыкларның тыныч хезмәттәшлегенә кертем керткән өчен».
Франция байрагы Фредерик Пасси «Тынычлык урнаштыру буенча күп еллык хезмәтләр өчен».
1902 ел Швейцария байрагы Эли Дюкоммен «Аурупаның төрле пацифистик җәмгыятьләренең эшен коодинацияләү максатыннан Халыкара тынычлык бюросына нигез салуда хезмәт өчен рәхмәт йөзеннән ».
Швейцария байрагы Шарль Альбер Гоба «Халыкара арбитраж эшендә тырышлык өчен».
1903 ел Бөек Британия байрагы Уильям Рандал Кример «Арбитраж юлы белән тынычлык урнаштыруда тырышлыклар өчен».
1904 ел Халыкара хокук институты (Гент, Бельгия) Халыкара хокук институты – халыкара хокук принципларын билгеләгән, аның кодлаштыра башлаган һәм халыкара проблемаларны чишү юлларын тәкъдим иткән иң беренче оешмаларның берсе.
1905 ел Австро-Венгрия байрагы Берта Зутнер «Актив пацифистик эшчәнлек өчен».
1906 ел АКШ байрагы Теодор Рузвельт «Портсмут тынычлык килешүен имзалауга керткән өлеш өчен».
1907 ел Франция байрагы Луи Рено «Франциядә халыкара хокукның чын даһие буларак».
Италия байрагы Эрнесто Теодоро Монета «Тынычлык өчен эшчәнлеге өчен»
1908 ел Швеция байрагы Клас Понтус Арнолдсон «Норвегия конфликтын чишүдә керткән өлеш өчен».
Дания байрагы Фредрик Байер «Региональ хезмәттәшлекне ныгыту максатыннан Скандинавия парламентара берлеген оештыру өчен».
1909 ел Бельгия байрагы Огюст Беернар «Халыкара арбитраж һәм коралларның киметү өчен көрәштә кылган тырышлыкларга рәхмәт йөзеннән».
Франция байрагы Поль Д’Эстурнель де Констан «Франция һәм күрше илләр арасында арбитраж турындагы солых төзү өчен.
1910 ел Халыкара тынычлык бюросы «Коралсызландыру буенча конференцияләр оештыру өчен».

1910-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1911 ел Нидерландлар байрагы Тобиас Ассер «Халыкара арбитраж өлкәсендә хезмәт өчен».
Австро-Венгрия байрагы Альфред Герман Фрид «Интернациональ эшчәнлеге өчен».
1912 ел АКШ байрагы Элиу Рут «Көнбатыш ярымшарда тынычлык урнаштыру буенча хезмәт өчен»
1913 ел Бельгия байрагы Анри Лафонтен «Аурупада тынычлык өчен халык көрәшенең чын лидеры буларак».
1914 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1915 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1916 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1917 ел Халыкара Кызыл Хач комитеты «Хәрби әсирләрнең хәлен яхшырту эшчәнлек өчен».
1918 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1919 ел АКШ байрагы Томас Вудро Вильсон «Хәзерге заман халыкара сәясәтенә кешелекнең нигез канунын керткән өчен».
1920 ел Франция байрагы Леон Виктор Огюст Буржуа «Тынычлыкны арбитраж ярдәмендә урнаштыруда тырышлык өчен».

1920-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1921 ел Швеция байрагы Карл Яльмар Брантинг «Швеция белән Норвегия арасындагы бәхәсне тыныч юл белән чишү һәм Милләтләр Лигасында эшчәнлек өчен».
Норвегия байрагы Кристиан Ланге «Арбитражны халыкара конфликтларны чишү юлы буларак пропагандалаган өчен».
1922 ел Норвегия байрагы Фритьоф Нансен «Авыр хәлдәгеләргә озак еллар ярдәм иткән өчен».
1923 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1924 Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1925 ел Бөек Британия байрагы Джозеф Остин Чемберлен «Локарн солыхларында керткән өлеше өчен».
АКШ байрагы Чарлз Гейтс Дауэс «Аның исемен йөртүче планга керткән хезмәт өчен».
1926 ел Франция байрагы Аристид Бриан

Алмания байрагы Густав Штреземан

«Озак еллар дошманлыктан соң, Локарн пакты төзегәндә һәм Франция белән Алмания арасында дусларча диалог оештырганда хезмәтләр өчен».
1927 ел Франция байрагы Фердинанд Эдуард Бюиссон «Француз һәм алман халыклары арасында дуслыкны кайтаруга юнәлдерелгән эшчәнлек өчен».
Алмания байрагы Людвиг Квидде «Франция белән Алманияның иҗтимагый фикерләрен тыныч мөнәсәбәтләргә әзерләгән өчен».
1928 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1929 ел АКШ байрагы Фрэнк Биллингс Келлог (1930 елда тапшырыла) «Париж пактын әзерләү өчен».
1930 ел Швеция байрагы Натан Седерблюм «Тынычлыкка дини берләшмә аша ирешүдә казанышлар өчен».

1930-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1931 ел АКШ байрагы Джейн Аддамс «Тынычлык сөюче хатын-кызларның чын делегаты буларак».
АКШ байрагы Николас Мюррэй Батлер «Тынычлык хезмәтендә бетмәс энергия һәм тырышлык өчен».
1932 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1933 ел Бөек Британия байрагы Ральф Норман Энджелл «Тынычлыкны пропагандалау өчен».
1934 ел Бөек Британия байрагы Артур Һендерсон «Халыкара коралсызландыру эшен каты яклаган өчен».
1935 ел Алмания байрагы Карл фон Осецкий «Алманиядә милитаризм белән көрәш өчен».
1936 ел Аргентина байрагы Карлос Сааведра Ламас «1935 елгы Боливия-Парагвай конфликтында тынычлык урнаштыру ролен үтәгән өчен».
1937 ел Бөек Британия байрагы Роберт Сесил «Милләтләр Лигасы алдында куйган тырышлыклар өчен».
1938 ел Качаклар эшләре буенча Нансен халыкара оешмасы «Авыр хәлдәгеләргә ярдәм кылуда эшчәнлек өчен».
1939 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.(2/3) и Нобелевский фонд (1/3).
1940 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.(2/3) и Нобелевский фонд (1/3).

1940-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1941 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына (2/3) һәм Нобель фондына (1/3). күчерелде.
1942 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына (2/3) һәм Нобель фондына(1/3). күчерелде
1943 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына (2/3) һәм Нобель фондына(1/3). күчерелде
1944 ел Халыкара Кызыл Хач комитеты (1945 елда тапшырылда.) «ХКХК үзенең сугыш елларындагы эшчәнлеге белән халыкларның тормышчан кызыксынулары һәм солыхка ихтыяҗларын тиңләштереп, кешелекнең бердәмлегенең төп принципларына мәгънә кайтарды».
1945 ел АКШ байрагы Корделл Халл «Көнбатыш ярымшарда тынычлык урнаштыруда, сәүдәне ныгытуда һәм БМОны оештыруда булган казанышларын танып, рәхмәт йөзеннән».
1946 ел АКШ байрагы Эмили Грин Болч «Тынычлык өчен күп еллык, тырыш хезмәте өчен».
АКШ байрагы Джон Рэлей Мотт «Миссионерлык эшчәнлеге өчен».
1947 ел Җәмгыятькә хезмәт итүче Дуслар Шурасы (Квакерлар), Җәмгыятькә хезмәт итүче Дусларның Америка комитеты (Квакерлар) «Квакерларның дөнья сугышына каршы протесты йөзеннән».
1948 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына (2/3) һәм Нобель фондына(1/3). күчерелде
1949 ел Бөек Британия байрагы Джон Бойд Орр «Аның кешелекне хаҗәттән коткару эшендә генә түгел, ә сыйныфлар, милләтләр һәм расалар арасында тыныч кооперация нигезләрен төзү буенча да казанышларын танып, рәхмәт йөзеннән ».
1950 ел АКШ байрагы Ральф Банч «Төбәкләр арасында хезмәттәшлекне ныгыту максатыннан Скандинав парламентара берлеген төзегән өчен.».

1950-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1951 ел Франция байрагы Леон Жуо «Тынычлык урнаштыру казанышлары хөрмәтенә».
1952 ел Франция байрагы Алмания Федератив Җөмһүрияте байрагы (1990 елга кадәр) Альберт Швейцер «Миссионерлык эшчәнлеге өчен».
1953 ел АКШ байрагы Джордж Маршалл «Аурупа икътисадын сугыштан соң төзәтү буенча «Маршалл планы»ның инициаторы буларак».
1954 ел БМО байрагы БМО Югары комиссарының качаклар эшләре буенча хезмәте «Качакларга армый-талмый һәм еш кына кадерсез ярдәм иткәне һәм качакларның хаҗәтләренә хакимиятләрнең игътибарларын юнәлтә алган өчен».
1955 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1956 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына (2/3) һәм Нобель фондына(1/3). күчерелде
1957 ел Канада байрагы Лестер Боулс Пирсон «Сүәеш кризисын үтеп чыгуда хезмәтләре өчен».
1958 ел Бельгия байрагы Жорж Пир «Качакларга ярдәм өчен».
1959 ел Бөек Британия байрагы Филип Ноэль-Бейкер «Коралсызландыру буенча күренекле белгеч буларак».
1960 ел КАҖ байрагы Альберт Джон Лутули «Кешеләр һәм халыклар арасында гаделлек урнаштыруда тырышлыклар өчен».

1960-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1961 ел Швеция байрагы Даг Хаммаршельд «БМОда эшчәнлек өчен».
1962 ел АКШ байрагы Лайнус Карл Полинг «Атом-төш тәҗрибәләрен тыю турында килешү проекты авторы буларак».
1963 ел Халыкара Кызыл Хач комитеты «Үзенең хезмәт итү дәверенең 100-еллыгы хөрмәтенә».
Кызыл Хач җәмгыятьләре Лигасы «ХКХКның 100-еллыгы хөрмәтенә».
1964 ел АКШ байрагы Мартин Лютер Кинг «Каратәнлеләрнең тигез хокуклары файдасына эшчәнлек өчен».
1965 ел БМО байрагы БМОның Балалар фонды (ЮНИСЕФ) «Халыклар арасында туганлык һәм тынычлыкны ныгытуда казанышлары өчен».
1966 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына күчерелде.
1967 ел Премия тапшырылмады. Акчалар секциянең махсус фондына (2/3) һәм Нобель фондына(1/3). күчерелде
1968 ел Франция байрагы Рене Кассен «Кеше хокукларының гомуми декларациясен кабул итүнең 20-еллыгы хөрмәтенә».
1969 ел Халыкара хезмәт оешмасы «Тынычлык инфраструктурасын төзүдә һәм халыклар арасында туганлыкны ныгытуда эшчәнлек өчен».
1970 ел АКШ байрагы Норман Эрнест Борлоуг «Азык-төлек проблемасын чишүдә хезмәте һәм «яшел инкыйлабны» башкару өчен».

1970-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1971 ел Алмания байрагы Вилли Брандт «Көнбатыш һәм Көнчыгыш арасындагы тынгысызлыкны киметү юлында ачык тәкъдимнәр өчен».
1972 ел Премия тапшырылмады. Акчалар Нобель фондына күчерелде.
1973 ел АКШ байрагы Генри Киссинджер «Вьетнамда солыхка бәйле казанышларын танып, рәхмәт йөзеннән».
Вьетнам байрагы Ле Дых Тхо «Вьетнамда солыхка бәйле казанышларын танып, рәхмәт йөзеннән».
1974 ел Ирландия байрагы Шон Макбрайд «Кеше хокукларының халәтен күзәтүнең халыкара механизмнарын оештырган өчен».
Япония байрагы Эйсаку Сато «Антимилитаризм сәясәте өчен».
1975 ел СССР байрагы Андрей Сахаров «Кешеләр арасында тынычлыкның фундаменталь принципларын яклаган һәм хакимиятнең хокук бозулары һәм кеше хокукларын теләсә нинди рәвештә басуларга каршы көрәш өчен».
1976 ел Ирландия байрагы Бетти Уильямс,

Ирландия байрагы Мейрид Корриган

«Тынычлык эше буенча казанышларын танып».
1977 ел Amnesty International (Халыкара амнистия) «Кешелек дәрәҗәләрен көчләүдән, җәзалаулардан һәм таркаулыктан яклаган өчен».
1978 ел Мисыр байрагы Әнвәр Садат,

Израиль байрагы Менахем Бегин

«Исраил белән Мисыр арасында төп килешүләрне әзерләгән һәм төзегән өчен».
1979 ел Ирландия байрагы Һиндстан байрагы Тереза Ана «Кеше дәрәҗәләренең кагылгысызлыгын яклап, иң мөһим сферада тынычлык урнаштыручы буларак».
1980 ел Аргентина байрагы Адольфо Перес Эскивель «Кеше хокуклары өчен көрәшүче буларак».

1980-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1981 ел БМО байрагы БМО Югары комиссарының качаклар эшләре буенча Идарәсе «Качакларга армый-талмый һәм еш кына кадерсез ярдәм иткәне һәм качакларның хаҗәтләренә хакимиятләрнең игътибарларын юнәлтә алган өчен».
1982 ел Швеция байрагы Альва Мюрдаль,

Мексика байрагы Альфонсо Гарсия Роблес

«Коралсызландыру эшендә зур өлеш өчен».
1983 ел Польша байрагы Лех Валенса «Кеше хокуклары өчен көрәшүче буларак».
1984 ел КАҖ байрагы Десмонд Мпило Туту «Апартеидка каршы көрәштә күрсәткән батырлык һәм кыюлык өчен».
1985 ел АКШ байрагы Бернард Лаун, Дөнья табиблары атом-төш сугышын булдырмас өчен «Җәмгыятьнең мәгълүматлы булуы һәм кешелек акылын тынычлык файдасына күндерүе өчен».
1986 ел АКШ байрагы Эли Визель «Яһүдиләрнең, нацизм корбаннарының җәфа чигүләренә багышланган тематикага тугры булган өчен».
1987 ел Коста-Рика байрагы Оскар Ариас Санчес «Үзәк Америкада тыныч сөйләшүләр инициаторы буларак».
1988 ел БМО байрагы БМО Тынычлык урнаштыру көчләре «Тынычлыкны яклаган өчен».
1989 ел Һиндстан байрагы 14 нче Далай-лама (Тензин Гьяцо) «Аерым кешеләр, җәмгыятьләр һәм халыклар арасында мәрхәмәтлелек, мәхәббәт һәм түземлелек турында армый-талмый вәгазьләгән өчен».
1990 ел СССР байрагы Михаил Горбачев «Аның бүген халыкара җәмгыятьнең мөһим өлешен характерлаучы тыныч процесста ролен танып, рәхмәт йөзеннән.».

1990-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
1991 ел Мьянма байрагы Аун Сан Су Чжи «Кеше хокукларын яклаучы буларак».
1992 ел Гватемала байрагы Ригоберта Менчу «Кеше хокуклары, бигрәк тә Американың төп халкының хокукларын яклаучы буларак».
1993 ел КАҖ байрагы Нельсон Мандела

КАҖ байрагы Фредерик Виллем де Клерк

«Аларның Көньяк Африкада апартеид режимының тыныч юл белән тәмамлануы эше һәм яңа демократиягә нигез әзерләүләре өчен».
1994 ел Калып:Байрак/Фәләстыйн Ясир Гарәфәт

Израиль байрагы Шимон Перес
Израиль байрагы Ицхак Рабин

«Якын Көнчыгышта тынычлык ирешү буенча тырышлыклар өчен».
1995 ел Бөек Британия байрагы Джозеф Ротблат һәм Фән һәм глобаль проблемалар буенча Пагуош конференцияләре. «Төш коралының дөнья сәясәтендәге ролен киметүгә юнәлдерелгән эшләр һәм коралларның бу төрен тыю буенча күп еллык тырышлыклар өчен»
1996 ел Индонезия байрагы Карлуш Белу

Португалия байрагы Жозе Рамуш-Орта

«Аларның Көнчыгыш Тимордагы конфликтны тыныч юл һәм гаделлек белән чишү буенча тырышлыклары өчен»
1997 ел АКШ байрагы Джоди Уильямс һәм Пехотага каршы миналарны тыю өчен халыкара хәрәкәт «Пехотага каршы миналарны тыю һәм юк итү өстендә эшләгән өчен».
1998 ел Бөек Британия байрагы Джон Хьюм

Бөек Британия байрагы Дэвид Тримбл

«Төньяк Ирландиядәге конфликтны тыныч юл белән чишү юлларын эзләгән өчен».
1999 ел «Чикләрсез табиблар» «Гуманитар эшчәнлек һәм табигый, техноген катастрофалар һәм кораллы низаглар вакытында җәрәхәтләнгәннәргә ярдәм иткән өчен»
2000 ел Көньяк Корея байрагы Ким Дэ Чжун «Көньяк һәм Төньяк Кореяларның берләшүе һәм Көньяк Корея һәм гомумән, Көнчыгыш Азиядә демократия һәм кеше хокукларының ныгытылуы эшендә тырыш хезмәт өчен»

2000-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
2001 ел БМО байрагы БМО һәм Гана байрагы Кофи Аннан Күпкә оешканрак дөнья төзүгә һәм бар дөньяда тынычлыкны ныгытуга өлеш керткән өчен»
2002 ел АКШ байрагы Джимми Картер «Бар дөньяда конфликтларны тыныч юл белән чишүдә тырышлыклар һәм кеше хокуклары өчен көрәш өчен».
2003 ел Иран байрагы Ширин Әбади «Демократия үсеше һәм кеше хокуклары, бигрәк тә Ирандагы балалар һәм хатын-кызлар хокуклары өчен көрәшкә зур өлеш керткән өчен».
2004 ел Кения байрагы Вангари Маатаи «Демократия һәм тынычлык үсеше өчен күп еллык кертем өчен».
2005 ел БМО байрагы МАГАТЭ һәм Мисыр байрагы Мөхәммәд әл-Бәрадәи «Атом энергиясенең хәрби максатларда кулланылуын тыю һәм аның тыныч максатларда мөмкин кадәр куркынычсыз шартларда кулланылуын оештыруда тырышлыклар өчен».
2006 ел Бангладеш байрагы Мөхәммәд Юныс һәм Grameen Bank «Социаль һәм икътисади үсеш нигезләрен төзү буенча тырышлыклар өчен».
2007 ел АКШ байрагы Альберт Гор и БМО байрагы КҮБЭХК «Кеше эшчәнлеге китереп чыгарган климатик үзгәрешләрнең нәтиҗәлрәен өйрәнгән һәм аларны булдырмас өчен тиешле чараларны эшләп чыгарган өчен».
2008 ел Финляндия байрагы Мартти Ахтисаари «Аның берничә континента өч дистә ел эчендә халыкара конфликтларны чишүгә керткән мөһис тырыш өлеше өчен».
2009 ел АКШ байрагы Барак Обама «Халыкара дипломатия һәм халыклар арасында хезмәттәшлекне ныгытуда экстраординар тырышлыклар өчен».

2010-еллар[үзгәртү]

Ел Исем Тема
2010 ел Кытай байрагы Лю Сяобо «Кытайда кешенең фундаменталь хокуклары өчен озак һәм көчләүсез көрәш өчен»
2011 ел Либерия байрагы Элен Джонсон-Серлиф "Тынычлык урнаштыру һәм хатын-кызларның иминлеге һәм хокуклары өчен көч кулланмыйча көрәштеләр».
Либерия байрагы Лейма Гбови
Йемен байрагы Тавакуль Карман

Читтән торып тапшырылган премияләр[үзгәртү]

Кайбер премияләр читтән торып тапшырылганнар, чөнки лауреатлар я тоткынлыкта булганнар яисә аларның кайбер ирекләре (мәсәлән, күчеш иреге) чикләнгән булган:

Сылтамалар[үзгәртү]

Калып:Нобель премиясе Калып:Тынычлык буенча Нобель премиясе