Тәтеш туган якны өйрәнү музее

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Тәтеш туган якны өйрәнү музее latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Тәтеш туган якны өйрәнү музее 1919нчы елда музей тармакларының котырып үскән чагында барлыкка килә һәм 1920нче елның 11нче июлендә мәгариф бүлегенең кантоны тарафыннан рәсми рәвештә ачыла. 1920-1925 нче елларда музей китапханә белән берлектә Халык йортында эшләп килә. Музейны Тәтеш Үзәк китапханәнең җитәкчесе- С.К.Нюберг җитәкли.1925-1930нчы елларда педтехникум бинасында, 1959нчы елдан Чембарцевларның Чәй йортында эшләп килә.2001нче елның декабереннән шәһәрнең мәдәни мирасы булган, мактаулы гражданин 1 гильдияле сәүдәгәр П.В.Серебряков йортында , Тәтешнең Ленин урамы 25нче йортында эшен дәвам итә.

Тәтештә музейның барлыкка килүенә җирле энтузиаст-туган якны өйрәнүче Тәтеш педтехникумы укытучылары: Н.К.Енгурин И.В.Басманов,рәссам- коллекционер А.Ф.Мантел, танылган галим-тарихчы, археолог Н.Ф.Калинин , Татарстан Республикасының Үзәк музее хезмәткәре П.Е.Корнилов зур өлеш керткән. Беренче экспонатлар миллиләштерелгән хосусый җыентыклар һәм Казаннан һәйкәлләрне саклау нәфис фондыннан кайтарылган экспонатлар була.91ел эшләү дәверендә музей фондында 30 мең музей өчен әһәмиятле булган экспонатлар бар. Алар арасында бик борынгы 12-19 гасырга караган кораллар: бердыш,протазан, көбә белән тимер башлык(17 гасыр) , кавалергардск полкы хәрбиенең хәрби киеме- кирас бар. Форфордан бай коллекция, яктырту җайланмалары, җиһаз,төрле милләткә караган милли киемнәр җыелган. Бүгенге көндә музей архитектура һәйкәле булып торган 1 гильдияле сәүдәгәр,Тәтеш шәһәренең мактаулы гражданины Петр Василий улы Серебряков йортында, Ленин урамы 25нче йортта урнашкан. Музей туган якны таныткан атаклы якташларның исемнәре белән таныштыра. Алар арасында танылган галим, профессор Г.Х.Камай , СССРның сәнгать Академиясенең әгъзасы , рәссам М.В.Куприянов (Кукрыниксларның берсе), Олимпия чемпионнары, танылган спортчылар А.Н.Воробьёв и С.А.Дёмина, ТАССРның һәм РСФСРның атаклы табиблары : медицина фәннәре докторы А.М.Боголюбов, Н.Я.Соколов, чуваш поэзиясенә нигез салучы Михаил Кузьмин-Сеспель, бөек педагог – чуваш халкының мәгърифәтчесе, чуваш алфавитын төзүче И.Я.Яковлев, язучы Т. Петтерки, революционерка Вера Фигнер, опера җырчысы Н.Н.Фигнер, шагыйрә М. Музафарии, шагыйрь-идиллик В.И.Панаев, рәссам В.М.Заверткин, И.В.Гугоров, И.С.Кузнецов һәм бик күп башка танылган кешеләр. Музей Союз составына кергән, Россия регионнарының тарихи борынгы кечкенә шәһәрнең үткәне белән таныштыра. Музейның төп фәнни-тикшеренү эшенең базасы булып , музейда сакланган коллекцияләр, фондлары тора.

  Тәтешнең тарихы  XVIII - XIX гасырлар фотографияләрендә һәм документларында чагыла, күп кенә тарихи әйберләр Е.Пугачев заманындагы пушкалар, XIX гасыр башына караган Мировой хөкемдарның һәм шәһәр башлыгының  күкрәк билгесе, 1777нче елда төзелгән Троицк чиркәвенең праваславие культы предметлары.Молоствовлар нәселе  утары  -  Долгая Поляна,  нәсел гербы күчермәсе, XVIII – XIX гасыр  документлары күчермәләре турында материал аерым күрсәтелгән.Экспозициядә сигез Советлар Союзы герое –Тәтеш шәһәрендә туучылар турында материал,  Брест крепостеннән, Пискарев хәберлегеннән , Мамай курганнан җирләр саклана.  Экспозициянең бер өлеше районның танылган кешеләре турында сөйли: стендлы ату резервы мәктәбенә нигез салучы С.С.Яруллин,   Европа , дөнья чемпионы, Олимпиады-2000  стендлы ату көмеш призеры С. Демина.

Бинасы:

  Музей XIX  гасыр ахыры архитектура һәйкәле булып торган 1 гильдияле сәүдәгәр,Тәтеш шәһәренең мактаулы гражданины Петр Василий улы Серебряков йортында  Ленин урамы 25нче йортта урнашкан.

Нигез салучы : Н.К. Енгурин (1890-1972). Музейның беренче директоры - С. К. Нюберг Өстәмә хезмәт :

  лекторий яки кинозал

Оешмада коллективлар бар:

  фольклор

Мәгариф хезмәтләре:

   Кече  музей академиясе – башлангыч сыйныф укчылары өчен
  "Вакыт горизонтлары артында” лекцияләр  циклы – өлкән сыйныф укчылары һәм урта һөнәри уку оешмалары укучылары өчен.

Якында бар:

  кунакханә һәм туклану урыннары 

Истәлекле урыннар:

   Троицк соборы - 1777 ел., Тәтештә беренче таш бина.1990нчы елда яңадан ачылган, хәзерге көннәрдә эшли.

"Долгая Поляна" табигый тарихи – архитектура комплексы Тәтеш хатын-кызлар гимназиясе- 1905-1906 еллар. Тәтеш ир-атлар гимназиясе - 1914 ел.

Кошки-Новотимбаево авылында мәгърифәтче  И.Я. Яковлев музее

Медицина фәннәре докторы земский табиб А.М. Боголюбов йорты Идел елгасы Ачылу һәм нигез салыну вакыты:

    01.12.1919елда нигез салынган
   11.07.1920елда  ачылган

Бюджет статусы:

  Муниципаль

Оешманың төре:

   мәдәни-массакүләм

Оешманың классификациясе:

тарихи , туган якны өйрәнү , сәнгати

Оешманың мәйданы:

  күргәзмә- экспозицион 274,7м2
   вакытлыча күргәзмәләр  52,3м2
   фондны саклау 97,7м2
   парк 0,4га

Хезмәткәрләр:

   5,  2се  фәнни хезмәткәр

Оешма структурасында бар:

   архив

Саклау берәмлеге:

   40494

Кыйммәтле (уникаль) коллекцияләр:

  II Тәтеш шәһәрчеге (Вшиха тавы )археологик казулар коллекциясе  - 8756 берәмлек 
   Палеонтологик  коллекция - 29 берәмлек
  XIX - XX г.г фарфор коллекциясе - 106 берәмлек 
  XV - XX г.г. яктырту җайланмалары коллекциясе. -  20 берәмлек. 
  Этнография әйберләре коллекциясе  - 1000 артык берәмлек
   XVII - XX г.г кыңгыраулары коллекциясе - 20 гә якын берәмлек