Төньяк Кавказ
| Төньяк Кавказ | |
|---|---|
 | |
| Дәүләт |
 Россия |
| Мәйдан | 258 300 км² |
.png) | |
 | |
 Төньяк Кавказ Викиҗыентыкта | |
Төньяк Кавказ (рус. Северный Кавказ) — Россиянең тарихи һәм мәдәни төбәге.
Ул Олы Кавказ сыртының төньяк өлешен һәм Кавказ алдын, Псу елгасына кадәр көньяк тауларны (Россия дәүләт чиге үтә) үз эченә ала. Бу Россия Федерациясенең иң күп халыклы төбәге. Россиядә яшәүче Төньяк Кавказ халыкларының вәкилләренең гомуми саны якынча 6 миллион. Мәйданы 258,3 мең км2 (илнең 1,5 %). Халык саны 14,8 миллион (2010 елның 1 гыйнварына), яки Россия халкының 10,5 %[1] .
Физик география күзлегеннән Төньяк Кавказ Европага да, Азиягә дә керергә мөмкин. Бу Европа белән Азия чиген үткәрү вариантына карый: күбесенчә Европа-Маныч тигезлеге буйлап Төньяк Кавказны бөтен Россиянең Европа өлешеннән чыгарырга мөмкин. Олы Кавказны сулар белән аерылганда (бу версия Америкада киң таралган), Төньяк Кавказны бөтенләй Европа дип санарга мөмкин (Сочи, Туапсе, Геленджик, Новороссийск һәм Кара диңгез ярындагы Анападан кала). [XVI гасыр|XVI гасыр]]дан алып, Төньяк Кавказ өлешчә Рәсәй дәүләтенең өлеше булып тора һәм 1864-нче елда, Кавказ сугышы беткәч тулысынча яулап алына.
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Северный Кавказ. әлеге чыганактан 2015-05-11 архивланган. 2014-12-05 тикшерелгән.
Әдәбият
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Орехов С. Я., Молодкин П. Ф., Дугуян Д. К. По Северо-Западному Кавказу. — Ростов-на-Дону: Изд-во Ростовского ун-та, 1968.
- Сафронов И. Н. Геоморфология Северного Кавказа. — Ростов-на-Дону: Изд-во Ростовского ун-та, 1969.
- Сафронов И. Н. Геоморфология Северного Кавказа и Нижнего Дона. — Ростов-на-Дону: Изд-во Ростовск. ун-та, 1983. — 160 с.
- Чупахин В. М. Физическая география Северного Кавказа. — Ростов-на-Дону: Изд-во Ростовского ун-та, 1974.
- Шапи Казиев, Карпеев Игорь. Повседневная жизнь горцев Северного Кавказа в XIX в.
- Ефремов Ю. В. Голубое ожерелье Кавказа. — Л., Гидрометеоиздат, 1988. — 160 с.
- Новицкий И. Я. Управление этнополитикой Северного Кавказа. — Краснодар, 2011. — 270 с.
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Дон һәм Төньяк Кавказ 2009 елның 30 гыйнвар көнендә архивланган
- Төньяк Кавказда югалган кешеләрне эзләүгә багышланган сайт 2021 елның 22 декабрь көнендә архивланган Миротворческая миссия имени генерала Лебедя.
- Елена Жупикова 1920-1 елларда Төньяк Кавказдагы фетнәчеләр хәрәкәте