Уйгыр гарәп язуы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Уйгыр гарәп язуы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Яңартылган уйгыр язуы, Уйгыр гарәп әлифбасы (уйг. ئۇيغۇر ئەرەب يېزىقى) ― яңартылган уйгыр язуы уйгыр теленең язу өчен кулланылган гарәп әлифбасы версиясе, беренче чиратта, Кытайда яшәүче уйгырлар куллана. Бу берничә уйгыр алфавитының берсе һәм 1982 елдан башлап уйгыр теленең рәсми алфавиты булып тора.[1]

Уйгырлар өчен беренче фарсы-гарәп алфавиты X гасырда, анда Ислам дине кертелгәндә эшләнгән. Чагатай телен язу өчен кулланылган версия. Ул төбәк әдәби теленә әйләнде, хәзерге вакытта Чагатай алфавиты. Ул 1920-нче еллар башына кадәр диярлек кулланылган. Уйгурның альтернатив сценарийлары барлыкка килә башлады һәм Чагатайны берләштерделәр. Kona Yëziq, "иске сценарий" дигәнне аңлата, хәзер аны һәм UEY гарәп теленнән булмаган альтернативалардан аера. 1937 - 1954 еллар арасында уйгур язу өчен кулланылган фарсы-гарәп алфавиты артык хәрефләрне бетереп һәм авазларга билгеләр өстәп үзгәртелде.[2] [3] Кирилл алфавиты 1950-нче елларда, 1958-нче елда латин алфавиты кабул ителгән.[4] Хәзерге уйгур фарсы-гарәп алфавиты 1978-нче елда рәсми рәвештә ясалды һәм 1983-нче елда Кытай хөкүмәте тарафыннан яңадан торгызылды, уйгур авазларын чагылдыру модификациясе белән.[5]

Корылма[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Модификацияләр алдыннан кулланылган гарәп алфавиты (Kona Yëziq) уйгур авазларын күрсәтми һәм Роберт Баркли Шо сүзләре буенча, орфографик тәртипсез һәм озын аваз хәрефләре кыска авазлар өчен еш языла, чөнки күпчелек төрки сөйләшүчеләр озын һәм кыска авазлар арасындагы аерманы белмиләр. [9] Модификациягә кадәрге алфавит кыска авазларны билгеләр өчен гарәп диакритикасын (забар, нуль һәм пеш) кулланган. [10]

Роберт Шо язды, төрки язучылары озын авазлар өчен ا, و һәм ي авазларына "кертәләр яки төшерәләр", шуңа күрә бер үк сүзнең берничә орфографиясе булырга мөмкин һәм some кайбер төрки язучылар тарафыннан кыскача сурәтләү өчен кулланылган. . [11] [12] [13]

Реформацияләнгән хәзерге уйгур гарәп алфавиты хәрефләрен юкка чыгарды, аларның тавышлары гарәп телендә генә табылды һәм ислам дини сүзләре кебек гарәп һәм фарсы кредит сүзләрен язды, алар уйгур телендә әйтелгәнчә түгел, ә гарәп яки фарсы телләрендә язылган кебек түгел.

Яңа һәм иске язуны чагыштыру[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. XUAR Government Document No. XH-1982-283
  2. Zhou, Minglang (2003). Multilingualism in China: The Politics of Writing Reforms for Minority Languages, 1949-2002. Walter de Gruyter. pp. 166–. ISBN 978-3-11-017896-8.
  3. Johanson, Éva Ágnes Csató; Johanson, Lars (1 September 2003). The Turkic Languages. Taylor & Francis. pp. 387–. ISBN 978-0-203-06610-2.
  4. Benson, Linda; Svanberg, Ingvar (11 March 1998). China's Last Nomads: The History and Culture of China's Kazaks. M.E. Sharpe. pp. 174–. ISBN 978-0-7656-4059-8.
  5. Dillon, Michael (1999). China's Muslim Hui Community: Migration, Settlement and Sects. Psychology Press. pp. 159–. ISBN 978-0-7007-1026-3.