Унаяклы кысласыманнар

Унаяклы кысласыманнар
Унаяклы кысласыманнар
Халыкара фәнни исем	Decapoda Пьер Андре Латрейль, 1802
Таксономик ранг	тәртип
Югарырак таксон	эвкаридлар[d]
Таксонның халык атамасы	Kreeften, krabben & garnalen һәм tifotkrepser
Омоничный таксон	Decapoda[d]
	Унаяклы кысласыманнар Викиҗыентыкта

Унаяклылар^[4], яки унаяклы кысласыманнар^[5], яки декаподалар^[4] (лат. Decapoda), — югары төзелешле кысласыманнар классының зур отряды, шушы классның өчтән бер өлешен үз эченә ала. 15 000 бүгенге көн һәм 3 000 казылма төрне берләштерә. Казылма хәлдә девон чоры ахырыннан башлап билгеле^[6]. Аларга йөрәк мускулының симпластик төзелеше хас, башка күпкүзәнәкле хайваннарның йөрәге күзәнәкләрдән тора. Аерым кызыксынуны омарлар семьялыгы уята. Шулай ук отрядка елга кыслалары, креветкалар, омар һәм лангустлар керә.

Таралу

Дөньяның барлык океаннарында һәм диңгезләрендә таралганнар. 5 км тирәнлеккә кадәр яшиләр.^[7]

Cherax wagenknechtae - төче суларда яшәүче төр, Индонезиядә таралган.

Birgus latro - Һинд океанының суларында, тропик утрауларда таралган.

Cambaroides japonicus - Япония эндемигы.

Элек Татарстан территориясендә елга кыслаларының 2 төре очрый: киңаяклы кысла (Astacus astacus) һәм тараяклы кысла (Astacus leptodactylus) Идел, Кама һәм кече елгаларда таралганнар. Хәзер фәкать икенче төре генә очрый.

Тасвирлама

Гәүдәсе 10–18 см озынлыкта, өске яктан карапакс белән капланаган башкүкрәктән һәм бунтыклы озын корсактан тора.

Унаяклы кысласыманнар — чиста су индикаторлары.

Кыйммәтле азык продукты буларак элек промысел әһәмиятенә ия булган. Хәзерге вакытта күбесенчә һәвәскәр балыкчылар тарафыннан махсус капкын — «кысла кыскычлар» белән аулана.

Тараяклы кысла ТРның Кызыл китабына кертелгән (2006).^[8]

Галерея

Lithopenaeus vannamei
Heterocarpus ensifer
Austropotamobius pallipes
Upogebia deltaura
Panulirus interruptus
Polycheles sculptus
Coenobita variabilis
<a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/Callinectes_sapidus" rel="mw:ExtLink" title="Callinectes sapidus" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="218">Callinectes sapidus</a>

Искәрмәләр

1 2 3 Integrated Taxonomic Information System — 2004.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q82575https://wikidata.org/wiki/Track:P815
↑ Angyal D., Simões N., Mascaró M. Uptaded checklist, historical overview and illustrated guide to the stygobiont Malacostraca (Arthropoda: Crustacea) species of Yucatan (Mexico) // Subterranean biology — Pensoft Publishers, 2020. — ISSN 1768-1448; 1314-2615 — doi:10.3897/SUBTBIOL.36.53558
https://wikidata.org/wiki/Track:Q104204003https://wikidata.org/wiki/Track:Q21388325https://wikidata.org/wiki/Track:Q22103562https://wikidata.org/wiki/Track:Q55441738https://wikidata.org/wiki/Track:Q19370762https://wikidata.org/wiki/Track:Q21385713
↑ Nederlands Soortenregister
https://wikidata.org/wiki/Track:P3405https://wikidata.org/wiki/Track:Q2246990
1 2 Григорьев — Динамика. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — С. 582. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5.
↑ Дебитор — Евкалипт. — М. : Советская энциклопедия, 1972. — 592 с. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 8).
↑ Pierre Gueriau, Sylvain Charbonnier, Gaël Clément {{{башлык}}}(ингл.) // Palaeontology. — В. 6. — Т. 57. — С. 1203–1213. — ISSN 1475-4983. — DOI:10.1111/pala.12111
↑ https://ecosystema.ru/08nature/w-invert/091o.htm
↑ https://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/unayakly-kyslasymannar Онлайн - энциклопедия Tatarica
Grave S. De, Pentcheff N. D., Ahyong S. T., Chan T. Y., Crandall K. A., Dworschak P. C., Felder D. L., Feldmann R. M., Fransen C. H. J. M., Goulding L. Y. D., Lemaitre R., Low M. E. Y., Martin J. W., Ng P. K. L., Schweitzer C. E., Tan S. H., Tshudy D., Wetzer R. A classification of living and fossil genera of decapod crustaceans (en) // The Raffles Bulletin of Zoology(ингл.)татар.. — Lee Kong Chian Natural History Museum(ингл.)татар., 2009. — Vol. 21 (suppl.). — P. 1—109. Архивировано из первоисточника 19 ноябрь 2012.

Чыганакка сылтама өстәү хатасы: Тег <ref> с именем «grave», определённый в <references>, не используется в предшествующем тексте.

Әдәбият

Марин И. Н. . — ISBN 978-5-87317-887-2.
Аносов С. Е. Иллюстрированный определитель Decapoda Антарктического сектора Атлантики и прилегающих вод. — М., 2012.
Десятиногие раки // Брокгауз һәм Ефрон энциклопедик сүзлеге: 86 томда (82 том һәм 4 өстәмә). Санкт-Петербург: 1890—1907.

Сылтамалар

Моны да карагыз

	Биология порталы
	Зоология порталы

[_937f14c30133aab8-1] 1 2 3 Integrated Taxonomic Information System — 2004.
https://wikidata.org/wiki/Track:Q82575https://wikidata.org/wiki/Track:P815

[_92fd1f4fb788721b-2] Angyal D., Simões N., Mascaró M. Uptaded checklist, historical overview and illustrated guide to the stygobiont Malacostraca (Arthropoda: Crustacea) species of Yucatan (Mexico) // Subterranean biology — Pensoft Publishers, 2020. — ISSN 1768-1448; 1314-2615 — doi:10.3897/SUBTBIOL.36.53558
https://wikidata.org/wiki/Track:Q104204003https://wikidata.org/wiki/Track:Q21388325https://wikidata.org/wiki/Track:Q22103562https://wikidata.org/wiki/Track:Q55441738https://wikidata.org/wiki/Track:Q19370762https://wikidata.org/wiki/Track:Q21385713

[_1a1460170fd90b9c-3] Nederlands Soortenregister
https://wikidata.org/wiki/Track:P3405https://wikidata.org/wiki/Track:Q2246990

[BRE-4] 1 2 Григорьев — Динамика. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — С. 582. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5.

[BSE3-5] Дебитор — Евкалипт. — М. : Советская энциклопедия, 1972. — 592 с. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 8).

[6] Pierre Gueriau, Sylvain Charbonnier, Gaël Clément {{{башлык}}}(ингл.) // Palaeontology. — В. 6. — Т. 57. — С. 1203–1213. — ISSN 1475-4983. — DOI:10.1111/pala.12111

[7] ttps://ecosystema.ru/08nature/w-invert/091o.htm

[8] ttps://tatarica.org/tat/razdely/priroda/zhivotnyj-mir/unayakly-kyslasymannar Онлайн - энциклопедия Tatarica

[grave-9] Grave S. De, Pentcheff N. D., Ahyong S. T., Chan T. Y., Crandall K. A., Dworschak P. C., Felder D. L., Feldmann R. M., Fransen C. H. J. M., Goulding L. Y. D., Lemaitre R., Low M. E. Y., Martin J. W., Ng P. K. L., Schweitzer C. E., Tan S. H., Tshudy D., Wetzer R. A classification of living and fossil genera of decapod crustaceans (en) // The Raffles Bulletin of Zoology(ингл.)татар.. — Lee Kong Chian Natural History Museum(ингл.)татар., 2009. — Vol. 21 (suppl.). — P. 1—109. Архивировано из первоисточника 19 ноябрь 2012.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

Сүзлекләр һәм энциклопедияләр	Зур каталон · Зур Россия · Брокгаузның һәм Ефронның · Кечкенә Брокгаузның һәм Ефронның · Британника (онлайн)
Норматив контроль	BNF: 11934867x · GND: 4190570-2 · LCCN: sh85036164 · NDL: 00574744