Учалы бакыр колчеданы яткылыгы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Учалы бакыр колчеданы яткылыгы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Учалы бакыр колчеданы яткылыгыУчалы янындагы, Магниттау мегасинклинориеның төньяк өлешендә урнашкан бакыр яткылыгы.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1939 елда "Башзолото" тресты һәм Бөтенсоюз геология институтының (Ленинград) геология геофизик ревизия партиясе тарафыннан ачыла.

Ятма базальт нигезендә барлыкка килгән эффузив экструзив вулкан көбәләре (алар колчедан ятышы һәм карамалытау, олылау вилаларның вулканнар белән бергә кысылып җыерчыкланган һәм текә төшүче ярыклар буйлап урыннан күчкән) төркеменнән торган паловник төзелешкә туры килә. Мәгъдәнле ятышлы эченә алган вулканоген токымнар (стратиграфия буенча — астан югарыга, текә тышында — көнчыгыштан көнбатышка) диабаз порфира һәм аларның буркиларына (калынлыгы 250 м), ринат һәм криолит составлы эффузив, проклитик һәм экструзив токымнардан (50-500 м), вулканоген утырма һәм чакматаш катламнардан (300 м чаклы), базальт һәм андезит порфира һәм таулардан (1500 м) тора.

Ачы составлы вулканнар һәм вулканоген утырма катламнар кушылмасында мәгъдәнле нәрсә урнашкан, аның метасоматик зонасының калынлыгы асылмалы кабыргалы 60 м, яткан кабыргалы 200 м җитә.

Окисьләшү зонасында колчедан янышның өске өлеше алтын "тимер эшләпә"гә әйләнгән.

Мәгъдәннәр 80 гә якын минералны үз эченә ала:

  1. төп — пирит, фалерист, халькопирит;
  2. икенче дәрәҗәдәге минераллар — галенит, гематит, магнетит, тетраэдр; сирәкләре — алтаист, арсений, гесс, калавриат, маразит, муссон, мельников, пиррон, ренье, саф алтын, теллурий һ.б.;
  3. мәгъдән булмаган минераллар — кварц, барит, хлорит, карбонат.

Төп сәнәгать мәгъдәннәре: барча һәм бөрчекле бакыр цинк, кондициясез бөрчекле бакыр.

Төп файдалы компонентлар — бакыр, цинк, күкертле — һәм кайтышлый чыгарыла торган алтын һәм көмештән тыш, аларның составына кургаш, селен, теллур, индий, кадмий, мышьяк, барий һ. б. керә.

Югары мышаяклыгы һәм югары терекөмеш мәгъдәннәр өстенлек итә.

Линзага охшаш мәгнәле җисемнең дәүмәле озынлыгы буенча 1300 м, авышлыгы буенча 400-500 м, калынлыгы буенча 150 м чаклы тәшкил итә; тау токымнары белән меридиональ якын юнәлештә сузылган, гомуми текә янышка ия, үзәк өлеше җыерчыкланган. Ике мәгъдән чыганагы каналының зоналарында яткан кабырга эченнән мәгъдәнле сан — кабару, түбәсендә конуска охшаш балар белән камырланган.

Типик алтын "тимер эшләпә" булган колчедан ятышы өске өлешенең окисьләшү зонасы 1940-54 елларда карьер һәм вак шахталар ярдәмендә эшкәртелә (11 г/к булганда 12 к күчү алтын чыгарылган).

Учалы тау-баектыру комбинаты сульфид мәгъдәнен ачык (1954 елда алып) һәм җир асты (1988 елда алып) ысуллары белән чыгара; тирәнлеге 480 м җиткән (2009).

1955-2009 елларда 132661 мең тонна мәгъдән чыгарылган.

В+С категорияле калдык баланс запасы 14518 мең тонна исәпләнә, бакыр микъдары — 1,0%, цинк — 4,23% (2009).

Яткылыкның тирән горизонтларындагы Р категорияле прогноз ресурслары 15 млн к мәгъдән, 109 мең тонна бакыр, 312 мең тонна цинк, 15 тонна алтын тәшкил итә.

Мал концентратларын чыгарганда бакыр һәм цинк — 80-85%, алтын 15-20% була.

Учалы бакыр колчеданы яткылыгын беренче ачучылар: Л. А. Баженов, И. М. Гарипов, А. И. Демчук, М. И. Долга, Х. А. Шәфиев.