Фотометрия (астрономия)

Фотометрия (φωτός — яктылык һәм μετρέω — үлчәү) — астрономиянең күк җисемнәреннән килгән электромагнит нурланыш агымнарын һәм интенсивлыгын үлчәү, шулай ук моның өчен ысуллар һәм техникалар эшләү белән шөгыльләнүче тармагы. Спектроскопия термины нурланыш күләмен генә түгел, ә аның дулкын озынлыгы таралышын да билгеләү өчен кулланыла.

Методология

Фотометрияне башкару өчен кулланыла торган ысуллар үлчәнә торган дулкын озынлыклары диапазонына бәйле. Иң гади ысул — фотометрия телескопка нурланыш җыю юлы белән башкарыла. Икенче вариант буларак, кабул ителгән электромагнит нурланыш махсус оптик фильтрлар аша үткәрелергә мөмкин, аннан соң яктылык энергиясен яктылыкка сизгер җайланмалар ярдәмендә тотып алып язып алырга мөмкин. Үлчәү системасы төшенчәсенә сызыклар (фильтрлар) җыелмасы керә.

Тарихи яктан, спектрның якын инфракызыл һәм озын дулкынлы ультрафиолет өлкәләрендә фотометрия фотоэлектрик җайланма — фотометр ярдәмендә башкарыла. Ул бер объектның интенсивлыгын яктылыкка сизгер элементка фокуслап үлчәү өчен эшләнгән. Соңрак бу фотометрларның күбесе CCD камераларына нигезләнгән җайланмалар белән алыштырылды^[1], алар бер үк вакытта берничә объектның сурәтләрен яздыра ала. Ләкин, кайбер очракларда, мәсәлән, югары ачыклык кирәк булмаганда, фотоэлектрик фотометрлар саман да кулланыла.

1896 елдан 1898 елга кадәр Шварцшильд Венадагы Куффнер обсерваториясендә ассистент булып эшли^[2]. Анда ул астрономик фотометрия өчен экспозиция вакытын билгеләү формуласын эшләй һәм фотографиядә үзара бәйләнеш булмау күренешен ача. Соңрак бу күренеш аның исеме белән аталган (Шварцшильд эффекты)^[2]. 1899 елда ул Мюнхен университетына кайта, анда йолдыз яктылыгын үлчәү буенча хабилитация диссертациясын яклый һәм приват-доцент фазифасын башкара^[2].

1901 елдан 1909 елга кадәр Шварцшильд Геттинген университетында штатлы профессор һәм Гёттинген обсерваториясы директоры була^[2]. Бу вакыт эчендә Шварцшильд геометрик оптика белән шөгыльләнә, фотографик йолдыз зурлыклары буенча зур күләмдә күзәтеү башкара һәм фотографик һәм визуаль йолдыз зурлыклары арасында аерма булуын ачыклый.

Куллану

Спектроскопия объектның физик үзлекләрен, мәсәлән, аның температурасын яки химик составын билгеләү өчен кулланылырга мөмкин. Берничә объектның спектроскопик үлчәүләре гадәттә ике фильтр ярдәмендә һәм төс-кыйммәт диаграммасын сызу юлы белән алына.
Фотометрия шулай ук үзгәрүчән йолдызларның, астероидларның, галактикаларның яктылык үзгәрешләрен һәм суперноваларның актив ядроларын өйрәнү өчен, яки Кояш системасыннан читтәге планеталарны ачыклау өчен кулланыла. Бу үзгәрешләрне үлчәү, мәсәлән, тотылган икеләтә йолдыз системасы объектларының әйләнү периодын һәм радиусларын, кечкенә планеталарның яки йолдызларның әйләнү периодын яки ультра-яңа йолдыз энергиясенең берләштерелгән шартлауларын билгеләү өчен кулланылырга мөмкин.

Шулай ук карагыз

Оптик астрономия.
Инфракызыл астрономия
Ультрафиолет астрономиясе
Радиоастрономия
Рентген астрономиясе
Гамма нурлары астрономиясе

Искәрмәләр

↑ Flux Photometry 2015 елның 23 сентябрь көнендә архивланган — Lecture 7: «Starlight, Starbright». Stellar Brightness, Astronomy 162: Introduction to Stars, Galaxies, & the Universe, Prof. Richard Pogge
1 2 3 4 J. J. O'Connor and E. F. Robertson. Karl Schwarzschild. MacTutor History of Mathematics archive. әлеге чыганактан 2015-11-17 архивланган. 2015-11-22 тикшерелгән.

Сылтамалар

Photometry Links (2019-05-08).

[1] Flux Photometry 2015 елның 23 сентябрь көнендә архивланган — Lecture 7: «Starlight, Starbright». Stellar Brightness, Astronomy 162: Introduction to Stars, Galaxies, & the Universe, Prof. Richard Pogge

[MacTutor-2] 1 2 3 4 J. J. O'Connor and E. F. Robertson. Karl Schwarzschild. MacTutor History of Mathematics archive. әлеге чыганактан 2015-11-17 архивланган. 2015-11-22 тикшерелгән.

[1]

[2]