Фәрәх Пәһләви
| Фәрәх Пәһләви | |
|---|---|
 | |
| Туган телендәге исеме | фар. فرح پهلوی |
| Туган | 14 октябрь 1938[1][2][3][…] (87 яшь) Тәһран, Иран[4] |
| Яшәгән урын | Париж Тәһран Мисыр Америка Кушма Штатлары |
| Ватандашлыгы |  Иран |
| Әлма-матер | Парижская специальная архитектурная школа[d], Jeanne d'Arc School (Tehran)[d] һәм Razi High School[d] |
| Һөнәре | язучы, тәрҗемәче, архитектор, сәясәтче, королева-консорт |
| Җефет | Мохаммед Реза Пехлеви[d] |
| Балалар | Реза Кир Пехлеви[d][5], Фарахназ Пехлеви[d], Али Реза Пехлеви[d][5] һәм Лейла Пехлеви[d][5] |
| Ата-ана |
|
 | |
Фәрәх Пәһләви (фар. فرح پهلوی азәрб. Fərəh Pəhləvi (14 октябрь 1938 ел, Тәһран , Иран) — Иранның тол калган императрицасы (яки патшабикәсе), Шаһ Мөхәммәд Пәһләвинең хатыны.
Шаһның өч хатыны арасында ул императрица (шаһбану) исемен алган бердәнбере. Ул VII гасырдагы гарәп һөҗүменнән бирле Иранда таҗ кигән беренче императрица . Ике сасанидлар императрицасы, Борандохт һәм Азәрмәдохт (якынча 630), аннан алда бу титулга ия булган соңгы императрица.
Тәрҗемәи хәле
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Әзербайҗан чыгышлы Фәрәх Диба (кыз фамилиясе) Сен-Сир хәрби мәктәбен тәмамлаган офицер гаиләсендә туган. Аның әтисе ягыннан бабасы XIX гасыр ахырында Романовлар (рус. Гольштейн-Готторп-Романовы) сараенда Иран илчесе булган[6] . Фәрәх бай гаиләдән булган, ләкин әтисенең иртә үлеме гаиләне Тәһрандагы виллаларын ташлап, туганнары йортына күченергә мәҗбүр иткән. Ул Тәһранда һәм Парижда белем алган. Мәктәп елларында спорт белән кызыксынган һәм баскетбол командасы капитаны булган. Ул еш кына мини-юбкалар һәм футболкалар киюе белән танылган. Ләкин, урта мәктәпне тәмамлагач, архитектура белән шөгыльләнә һәм Париждагы махсус архитектура мәктәбендә укый. Анда, 1959 елда, Иран илчелегендәге кабул итүдә, ул Франциядә укучы Иран студентларының берсе буларак Шаһ белән таныштырылган. Шаһ аңа очрашканнан соң шунда ук тәкъдим ясый. Аларның туйлары 1959 елның 21 декабрендә була. Тәхет варисы Реза Пәһләви 1960 елның 31 октябрендә туган..Барлыгы Фарах һәм Мөхәммәтнең дүрт баласы бар[7]:
- Реза Пәһләви (1960 елның 30 октябрендә туган)
- Фәрхназ Пәһләви (1963 елның 12 мартында туган)
- Али Реза Пәһләви (1966 елның 28 апрелендә туган) 2011 елның 4 гыйнварында Бостондагы өендә мылтык белән үз-үзенә кул салган.
- Ләйлә Пәһләви (1970 елның 27 мартында туган). 2001 елның 10 июнендә Ләйлә Пәһләви Лондон кунакханәсе бүлмәсендә үле килеш табылган. Үлем сәбәбе ачыкланмаган, наркотикларның артык дозасы булуы ихтимал. Принцесса соңгы елларында каты депрессиядән интегә, шуңа күрә ул «ял итү» өчен кунакханә бүлмәләрен арендага алган. Ләйлә Пәһләвинең канында кокаин һәм героин эзләре табылган.
Үзенең буш вакытын императрица Фәрәх сәнгатькә багышлаган. Фәрәх — югары белемле хатын, әзербайҗан теленнән тыш, фарсы, инглиз һәм француз телләрендә иркен сөйләшә, һәрвакыт модалы һәм нәфис киенә. Күпләр аны Жаклин Кеннеди белән чагыштыра. Аның активлыгы нәтиҗәсендә Иранда музейлар күп ачыла. Фәрәх Марк Ротко һәм Джексон Поллок кебек рәссамнарны аңлау өчен шундый катлаулы полотноларны сатып алган. Моннан тыш, ул илгә кайчандыр читкә чыгарылган милли рәссамнарның әсәрләрен дә илгә кайтара[7].
Иренә йогынтысы арткан саен, Фәрәх Мөхәммәтнең игътибарын үз илендәге хатын-кызларның хәл-күренешенә юнәлтә. Күп тә үтми, хатын-кызлар Европа стилендәге киемнәр кия башлыйлар, йөзләрен һәм кулларын яшертүдән тукталар. Фәрәх Иранда мода законнары чыгаручы булып китә, ире «Playboy» журналын Иранда чыгаруга рөхсәт бирә. 1972 елда императрица Фәрәх СССРга килә, анда ул Әзербайҗанга чакырыла. Бакыла аны бик зур кунак итеп кабул итәләр. Фәрәхнең килүе уңаеннан үткәрелгән концертта Әзербайҗанның әйдәп баручы артистлары чыгыш ясый: Зәйнәп Ханларова, Мөслим Магомаев, Шөвкәт Алекперова, Рәшит Беһбудов, Фидан Касыймова һәм башкалар.1979 елгы Ислам революциясеннән соң, хаким һәм аның гаиләсе Мисырда сыену урыны таба, аннары Хәсән II патша чакыруы буенча кыска вакытка Мароккога күченәләр[8].
Тол калганнан соң, Фәрәх Пәһләви Америка хөкүмәте чакыруы буенча Америка Кушма Штатларына күченә. 2003 елда аның «Шаһ белән тормышым» дигән истәлекләре халыкара бестселлерга әйләнә[7].
Сәнгатькә һәм мәдәнияткә керткән өлеш
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Идарә итүенең башында ук императрица Иранда мәдәният һәм сәнгать үсешендә актив роль уйный. Аның химаясе ярдәмендә Иранда да, Көнбатыш дөньясында да тарихи һәм заманча Иран сәнгатен алга таба үстерүгә ярдәм итүче күпсанлы оешмалар төзелә. Императрица буларак, шаһбану иреннән антиквариат сәүдәгәрләре тарафыннан элек экспортланган Иран антиквариатларын сатып алу өчен шактый акча алуга ирешкән. Аның ярдәме белән Тәһран заманча сәнгать музее Азиядәге иң зур коллекциягә әйләнә[7].
Шуның белән бергә консерваторлар һәм дини радикаллардан канәгатьсезлек хисе аның бигрәк тә затлы булырга омтылуын һәм «ачык» яшәү рәвешен барлыкка китерә[7].
Иран революциясе
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Иранда 1978 елның башына империя хөкүмәтенә карата канәгатьсезлек көчәя башлый. Сәяси яктан шаһбану либераль реформистик позицияләрдә тора һәм үз тирәсенә либераль интеллигенция вәкилләрен туплый — аларның күренекле вәкиле, профессор Наһаванди, аның штаб җитәкчесе булып эшли. Ләкин, 1970 еллар ахырына мондый сәясәт өчен вакыт инде үткән була[9] .
Илдә канәгатьсезлек көчәя бара, соңрак монархиягә каршы массакүләм протестларга китерә[10] . 1978 елның ахырына сәяси вәзгыять кискен начарлана.. Тәртипсезлекләр һәм чуалышлар ешрак күзәтелә башлый һәм 1979 елның гыйнварында кульминациягә җитә. Хөкүмәт Иранның күпчелек зур шәһәрләрендә хәрби хәл кертә. Революция илне биләп ала. Шаһбану Фәрәх, мөмкин булганча, конфликтларны көч кулланмыйча хәл итәргә тырыша — аерым алганда, ул хөкүмәт башлыгы итеп катылыгы белән танылган генерал Овейсины билгеләүгә комачаулый[11], ләкин бу омтылышлар уңышсыз тәмамлана.
1979 елның башында Шаһ Мөхәммәд Реза һәм Шаһбану Фәрах илдән китәргә карар кыла. Алар 1979 елның 16 гыйнварында Тәһраннан китәләр.
Сөргендәге тормышы
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Шаһ үлгәннән соң, императрица Мисырда ике елга якын кала. 1981 елның октябрендә президент Әнвәр Садат үтерелгәннән соң берничә ай үткәч, императрица һәм аның гаиләсе Мисырдан китә. Президент Рональд Рейган императрицага Америка Кушма Штатлары аны кабул итәргә әзер булуын хәбәр итә[7].
Фарах башта Массачусетс штатының Уильямстаун шәһәрендә урнашкан, ләкин соңрак Коннектикут штатының Гринвич шәһәрендә йорт сатып алган. 2001 елда кызы, принцесса Ләйлә вафат булганнан соң , ул улы һәм оныкларына якынрак булу өчен, Мэриленд штатының Вашингтон янындагы Потомак шәһәрендә кечкенә йорт сатып ала[7].
Оныклары
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]Хәзерге вакытта императрица — улы Реза һәм аның хатыны Ясмин Пәһләвидән өч оныкның әбисе:
- Нур (1992 елның 3 апреле)
- Иман (1993 елның 12 сентябре)
- Фәрәх (2004 елның 17 гыйнвары)
Императрицаның шулай ук мәрхүм улы Али Реза Пәһләвидән оныгы бар[12] :
Бүләкләре
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Иран — 1 класс Кояш ордены (1967)- Иран — 1 класс Плеяд ордены
Швеция — Орден Серафимов (1960)
Дания — Дама ордена Слона (1963)- Калып:Байраклаштыру/Нидерланды — Большой крест ордена Нидерландского льва (1963)
Франция — Большой крест ордена Почётного легиона (1963)
Эфиопия — Большой крест ордена Царицы Савской (1964)
Бельгия — Большой крест ордена Леопольда I (1964)
Норвегия — Большой крест ордена святого Олафа (1965)
Тунис — Большая лента ордена Независимости (1965)
Бразилия — Цепь ордена Южного Креста (1965)
Аргентина — Большой крест ордена Освободителя Сан-Мартина (1965)
Австрия — Золотой Почётный знак «За заслуги перед Австрийской Республикой» (1966)
ФРГ — Большой крест ордена «За заслуги перед Федеративной Республикой Германии» специального класса (1967)
Малайзия — Гранд-командор ордена Короны Малайзии (1968)
Япония — Большая лента ордена Драгоценной короны (1968)
Таиланд — Дама ордена Чакри (1968)
Италия — Большой крест декорированный Большой лентой ордена «За заслуги перед Итальянской Республикой» (1974)
Чехословакия — Орден Белого Льва 1-й степени (1977)
Испания — Большой крест ордена Изабеллы Католички (1975)
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
Галерея
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Шаһ 1967 елда императрицага таҗ кидерә.
Офиста эштә. Тәһран, 1970 еллар гг.
1972 ел
АКШка сәфәр, 1977 ел
1979 елда Ираннан киткәнче Г.
Фарах Пәһләви тасма һәм Кояш ордены белән [13]
Фарах Пахлави Бандар Аббаска бара.
Фарах Пахлави һәм Чарльз де Гол
Фәрәх Пәһләви һәм мәктәп кызлар.
Керманшада шәфкать туташлары арасында Фарах Пахлави.
Фәрәх Пәһләви һәм Мөхәммәд Реза Пәһләви туйларында
БАӘ мөһере, 1972 ел
Искәрмәләр
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- ↑ Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
- ↑ FemBio database
- ↑ Babelio — 2007.
- ↑ сайт — 1990.
- 1 2 3 Lundy D. R. The Peerage
- ↑ Farah Pahlavi. «An Enduring Love: My Life with the Shah: A Memoir» — Miramax Books, 2005 — ISBN 1-4013-5961-2, 9781401359614. әлеге чыганактан 2014-06-27 архивланган. 2017-10-02 тикшерелгән.
- 1 2 3 4 5 6 7 Фәрәх Пәһләви биографиясе. 2026-03-04 тикшерелгән.
- ↑ Information On Farah Pahlavi.. әлеге чыганактан 2014-02-22 архивланган. 2010-10-26 тикшерелгән.
- ↑ Rewriting the Iranian Revolution. әлеге чыганактан 2019-12-14 архивланган. 2020-01-06 тикшерелгән.
- ↑ 1978: Iran's PM steps down amid riots, BBC News (1978-11-05). 2 май 2010 тикшерелде.
- ↑ گفت و گو با اویسی. әлеге чыганактан 2019-12-24 архивланган. 2020-01-14 тикшерелгән.
- ↑ Announcement of Birth. Reza Pahlavi. әлеге чыганактан 2011-09-30 архивланган. 2011-08-05 тикшерелгән.
- ↑ Orders of Pahlavi dynasty. әлеге чыганактан 2021-01-26 архивланган.
Сылтамалар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]- Фәрәх Пәһләвинең рәсми сайты сайтында 2021 елның 17 апрель көнендә архивланган .
- Майнхоф, У. Фарах Дибага ачык хат сайтында 2011 елның 8 март көнендә архивланган .
- Шәһрам Разави фотолары — «Пәһләви династиясенең Император Ираны» альбомы