Холестерин

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Холестерин (Холестерол)
Холестерин молекуласы сызымы
Холестерин молекуласы моделе
IUPAC номенклатурасы (3β)-cholest-5-en-3-ol
химик формуласы C27H45OH
моляр масса 386.654 г/моль
халәте ак төстәге каты кристаллик җисем
тыгызлык 0.95 g/cm³
эрү ноктасы 148–150 °C
кайнау ноктасы 360 °C
SMILES CC(C)CCCC(C)C1CCC2C1

(CCC3C2CC=C4C3(CCC(C4)O)C)C

Холестери́н (бор. грек. χολή, «холе» — «үт» һәм στερεός, «стерос» — «каты») — органик матдә, тотрыклы химик кушылма, бик яхшы электр изоляторы.

Холестерин — үт әчелеге булдыру, D3 (дигидрохолестерин) витаминын, шулай ук бөер өсте, җенес бизләре гормоннарын синтезлау өчен нигез матдә.

Нерв җепселләре тышчаларында электр агымын яхшы изоляцияли, холестеринның кимүе (югалуы) анестезия (сизү-тою) кимүгә һәм нерв-психик халәтнең бозылуына китерә.

Холестеринның химик формуласы — C27H45OH.

Экзоген холестеринны һәм эндоген холестеринны аералар.

Кандагы холестерин күләме ммоль/л (РФ стандарты) яки мг/дл да үлчәнә. 1 ммоль/л = 38,665 мг/дл.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Физиологик әһәмияте[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Организмның һәр күзәнәгенең состав өлеше буларак, холестерин күзәнәк мембраналарының тыгызлыгына уңай тәэсир ясый, үсеш факторы булып тора, Вассерман реакциясенең антиген үзлекләрен көчәйтә һәм күтәрә. Эритроцитларда (кызыл кан тәнчекләрендә) холестеринның күләме 150-170 мг/процент, ә лейкоцитларда (ак кан тәнчекләрендә) ул 5 тапкыр күбрәк була.

Күләме[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Иң күбе — йомырка сарысында 1 810, балык маенда 5 700 мг/процент була.

Кешедә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Майларда һәм эмульсияләрдә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Иттә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ситостерин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ситостерин — үсемлек холестерины, ул эчәклек аша организмга сеңми һәм холестеринның ашказан-эчәклек аша табигый юл белән тышка чыгарылуына булышлык итә.

Ясалу юллары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кеше организмында холестерин 2 юл белән ясала. Холестеринның 1/4 өлеше азык белән (экзоген холестерин), ә калган 3/4 өлеше бавырда һәм башка органнарда (эндоген холестерин) синтезлана. Барлык биологик процессларның нигезендә ятып, холестерин синтезланып кына калмый, бәлки тәннең тукымаларында таркала һәм туплана да.

Зыяны[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Организмда холестеринның артуы зарарлы дип санала. Холестеринны органнарга һәм тукымаларга α (альфа) һәм β (бета) фракцияләренә бүленеп йөртүче липопротеидлар (аксым-май кушылмалары) ташый. Альфа-липопротеидларның атеросклерозны барлыкка китерүдә роле зур түгел дип исәпләнелә. Атеросклерозны бета-липопротеидлар барлыкка китерә, алар холестерин белән актив кушылып, кан тамырлары диварына үтеп керәләр.

Липопротеидларның кан тамырлары стенасына туплану тизлеген һәм туплану дәрәҗәсен аерырга кирәк. Шушы ике зурлыкны белү атеросклерозның көчәю вакытын математик юл белән алдан әйтергә мөмкинлек бирә.

Начар холестеринны арттыра торган факторлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • тәмәке тарту
  • гиподинамия яки хәрәкәтсезлек
  • дөрес тукланмау: транс-майларга, җиңел үзләштерелә торган углеводларга (татлы ашамлыклар, кондитер эшләнмәләр) азык-төлеккә өстенлек бирү, көндәлек рационда күзәнәкчек (клетчатка) һәм пектин, поли-туендырылмаган майлы әчелекләр булмау.
  • шикәр диабеты, инсулин һипер-җитештерү, калкансыман биз гормоннары җитәрлек булмавы.

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Кеше анатомиясе, физиологиясе, гигиенасы (төзүчеләре Ф.Г. Ситдыйков, А.А. Гайнуллин, Ф.Г. Иштирәкова). Казан: Мәгариф, 2001. ISBN 5-7761-0563-3
  2. В.Ф. Богоявленский. Йөрәгегезне саклагыз. Казан, 1978.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]