Хорю-дзи

ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы, 660  номерлы  объект рус. • ингл. • фр.

Хорю-дзи (яп. 法隆寺 хо:рю:-дзи, «Чәчәк атучы дхарма гыйбадәтханәсе») — Япониянең Нара префектурасы Икаруга шәһәрендәге Будда гыйбадәтханәсе.

Гыйбадәтханәнең тулы атамасы — Хорю Гакумон-дзи (法隆学問寺), ягъни чәчәк атучы дхарманы өйрәнү гыйбадәтханәсе, гыйбадәтханә семинария буларак кына түгел, ә монастырь буларак та кулланылган. Гыйбадәтханә дөньяда иң борынгы агач корылма булып санала. Гыйбадәтханә аеруча Япониядә иң иске гыйбадәтханә буларак хөрмәт ителә. Бу гыйбадәтханә хоссо мәктәбенең (йогачара Һинд фәлсәфә мәктәбенә туры килә, мәктәпкә нигез салучы — Досё) аз санлы гыйбадәтханәләренең берсе булып тора. Гыйбадәтханә көньякның иң зур җиде гыйбадәтханәсе санына керә.

Тарих

Хорю-дзи гыйбадәтханәсе пагодасы, Япониянең иң борынгы агач корылмасы

Гыйбадәтханәгә принц Сётоку нигез сала һәм ул Икаруга-дэра (斑鳩寺) исемен ала. Конго Гуми компаниясенә нигез салучылар катнашкан төзелеш 607 елда тәмамлана. Гыйбадәтханә Якусига, Будда медицинасына, принцның әтисе хөрмәтенә багышлана. Казу эшләре күрсәткәнчә, принц Сётоку хәзерге гыйбадәтханә территориясендәге сарайның бер өлешен биләгән. Элек комплекс хәзерге урында түгел, ә сарайдан көньякта булган. Гыйбадәтханәгә яшен суга һәм 670 елда ул тулысынча янып бетә. 670 елдан 700 елга кадәр гыйбадәтханә торгызыла, ләкин яңа юнәлеш ала. Гыйбадәтханәгә берничә тапкыр ремонт ясаганнар һәм яңадан җыеп алганнар — XII гасыр башында, 1374 һәм 1603 елларда. Кондо корылмаларының 15-20% ы гына реконструкция вакытында гыйбадәтханәнең оригиналь материалларын саклап калган дип санала.

Хорю-дзи гыйбадәтханәсе

Сога кланы Сётоку ыругын җиңгәч, бу ыру юкка чыгарыла. Әмма Сога принцка хөрмәт йөзеннән фетнәче һәм көчсез нәсел өчен гыйбадәтханәне торгызырга рөхсәт итә.

Соңрак гыйбадәтханә хоссо мәктәбенең мөһим үзәгенә әверелә. 1950 елда гыйбадәтханә Сётоку-сю, хоссодагы принц Сётокуны хөрмәт итүчеләр мәктәбенә тапшырыла.

Янгын турында дебатлар

670 елгы янгын гыйбадәтханәне җимергән дигән фикер кабул ителсә дә, бернинди янгын да булмаган дип уйлаучылар да бар. Алар туфракны, архитектураны һәм борынгы язмаларны анализлау нигезендә дәлилләр китерәләр.

Архитектура

Икаругадагы Хорю-дзи гыйбадәтханәсенең капкасы (саммон)

Гыйбадәтханә комплексы көнчыгыш һәм көнбатыш территорияләргә бүленгән. Көнбатыш өлешендә Алтын Зал («Кондо», Курацукури-но Тори авторы) һәм биш катлы пагода урнашкан. Көнчыгыш өлешендә Төшләр Залы («Юмэдоно») урнашкан. Комплекста монахлар тулай торагы, лекция заллары, аш бүлмәләре һәм китапханәләр бар. Төп гыйбадәтханәдә 670 елгы янгында исән калган Будда медицинасы сыны бар.

Гыйбадәтханәдә Сёрёин павильоны урнашкан — принц Сётоку җанының яшәү залы.

Пагода

Биеклеге 32,45 м булган биш катлы пагода — дөньядагы иң борынгы агач корылмаларның берсе, иске Корея яки Таң династиясе Кытай стилендә эшләнгән, төзелеш 700 елга якын тәмамланган. Пагода нигезендә реликвияләр өчен куышлы массив таш ята. Пагоданың зур авырлыгы аркасында реликвияләр барыбер кулланылмый.

Юмэдоно, хыяллар павильоны, принц Сётоку белән ассоциацияләнә

Кондо

Кондо шулай ук иң борынгы агач корылма булып тора, кондо залы 18,5×15.2 м зурлыкта. Залда атаклы Сяка триадасы скульптурасы урнашкан.

Юмэдоно

Төшләр Залында принц Сётоку Будда текстларын өйрәнү өчен берүзе калган. Павильонда бодхисаттва Гуаньиньның (Каннон) скульптуралары куелган. Анда шулай ук Будда каноны нөсхәләре дә бар.

Сылтамалар

• Хорю-дзи сайты (ингл.)