Эчтәлеккә күчү

Целина (космос аппараты)

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Целина (космос аппараты) latin yazuında])
Целина
Чыгыш иле  СССР
 Россия

Целина — совет, ә соңрак Россия радиотехник разведка космик системасы (РТР) һәм РТРның шул ук исемдәге космик аппаратлар сериясе.

Система космостан җир өстендәге радиотехник чараларның нурланышларын электромагнит спектрының киң диапазонында теркәү өчен билгеләнгән, шулай итеп, радио нурланыш объектларының координаталарын билгеләргә, аларның билгеләнешен, төрен, характеристикаларын, эш режимын билгеләргә мөмкинлек бирә. Моннан тыш, гаскәрләрнең тапшыру аппаратурасын радио күзәтү мәгълүмат алмашу интенсивлыгын үзгәртү буенча төрле операцияләргә әзерлекне ачыклау мөмкинлеге бирә. Системаны эшләүне КБ «Южное» алып бара[1][2]. Җитештерү А.Макаров ис. Көньяк машиналар төзү заводында бара[3].

1965 елның октябре: Целина-Д системасының җирне җентекләп күзәтү ИСЗ эскиз проекты эшләнә.

1972 елның 26 мартында: Хөкүмәт Карары белән Целина-О космик комплексы кораллануга кабул ителә.

1976 елның 10 декабре: Хөкүмәт Карары белән Целина-Д космик системасы кораллануга кабул ителә.

1988 елның декабре: Хөкүмәт Карары белән Целина-2 космик системасы файдалануга тапшырыла.

1990 елның декабре: Хөкүмәт Карары белән Целина-2 космик системасы кораллануга кабул ителә.

2021 елның марты: россия ракета-ташучысының җимерекләре бәрелешүе.

Кытайның yunhai 1-02 метеоспутнигы белән Целина-2 разведка спутнигын җибәргән Зенит-2[4].

2021 елның ноябре: эшләми торган Радиоэлектрон һәм радиотехник разведка иярчене Космос 1408 (тип Целина-Д) Россиянең иярченгә каршы коралын сынау барышында А-235 ракетасы (ОКР Нудоль) тарафыннан уңышлы юк ителә[5].

Беренче буын системасы күзәтү (Целина-О) һәм детальле (Целина-Д) радиотехник разведка иярченнәреннән тора. Төп күзәтү объектлары булып радиолокация станцияләре тора.

1980 елларда «Целина-Д» иярчене нигезендә радио нурланыш чыганакларын күзәтү өчен Целина-Р Аппараты булдырыла[1].

1970 елларда эшләнгән икенче буын системасында күзәтү һәм җентекле разведка функцияләрен үзендә бер аппарат (Целина-2(11Ф644 гукос классификациясе буенча)) йөрткән. Бу модификацияне эшләү һәм файдалануга кертү яңа ракета-йөкче (Зенит-2) булдыру кирәклеге һәм заказчы ягыннан таләпләрнең үзгәрүе аркасында бик озакка сузылган. Шуңа бәйле рәвештә, бу типтагы беренче аппаратлар орбитага Протон-к ракета-ташучысы ярдәмендә чыгарыла.

ГУКОС классификациясе буенча 11Ф616.

Төп характеристикалары:

  • Авырлыгы, кг 339…434 (өч тапкыр күбрәк)
  • Борт махсус комплексы аппаратурасының авырлыгы, кг 170… 190
  • Габарит үлчәмнәре, мм
  • герметичный корпус-ˈ (800: 1200) × 2500
  • КА эш хәлендә 4100 × 5090
  • Орбитаның исәпләнгән параметрлары:
  • биеклеге, км 550
  • орбита авышлыгы, град-74
  • Актив яшәү вакыты, мес — 6
  • Ракета-ташучы 11К65М
  • Целина-О системасын эксплуатацияләү барышында Целина-0 космик аппараты модернизацияләнә. Аппаратның яңа комплектацияләренә Целина-ОМ һәм Целина-ОК билгеләре бирелгән.

Целина-ОМ 1967—1982 елларда орбитага барлыгы 34 Целина-ОМ Аппараты чыгарыла (Космос-250, −269, −315, −330, −387, −395, −425, −436, −437, −460, −479, −500, −536, −544, −549, −582, −610, −631, −655, −661, −698, −707, −749, −787, −790, 812, −845, −870, −899, −960, −1062,-1114,-1215, −1345")

Целина-ОК 1967—1982 елларда орбитага 3 Целина-ОК Аппараты чыгарыла (Космос-781, −924, −1008).

Целина КА базасында төзелгән аппаратлар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Океан-Э («Космос-1076», «-1151») фән һәм халык хуҗалыгы мәнфәгатьләрендә океанны комплекслы өйрәнү өчен КА.

Сич («Січ-1М, Січ-2[6]») совет КА Целина — Д модернизацияләнә торган версиясе.

Очырулар исемлеге

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Роскосмос мәгълүматлары буенча, орбитага әлеге төрдәге 130 аппарат чыгарылган[7]:

«Целина» Очырулар исемлеге
Дата (МСК) Төр Исеме NSSDC ID Космодром РТ Искәртү
30.10.1967 20:59:00 Целина-О Космос-189 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
20.01.1968 00:59:00 Целина-О Космос-200 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
31.10.1968 01:00:00 Целина-ОМ Космос-250 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
05.03.1969 20:25:00 Целина-ОМ Космос-269 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
20.12.1969 06:26:00 Целина-ОМ Космос-315 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
07.04.1970 14:10:00 Целина-ОМ Космос-330 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
16.12.1970 07:29:00 Целина-ОМ Космос-387 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
18.12.1970 19:15:00 Целина-Д Космос-389 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
18.02.1971 00:09:00 Целина-ОМ Космос-395 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
07.04.1971 10:10:00 Целина-Д Космос-405 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
29.05.1971 06:49:00 Целина-ОМ Космос-425 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
07.09.1971 04:15:00 Целина-ОМ Космос-436 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
10.09.1971 06:37:00 Целина-ОМ Космос-437 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
30.11.1971 19:39:00 Целина-ОМ Космос-460 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
01.03.1972 14:15:00 Целина-Д Космос-476 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
22.03.1972 23:30:00 Целина-ОМ Космос-479 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
10.07.1972 19:15:00 Целина-ОМ Космос-500 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
03.11.1972 04:34:00 Целина-ОМ Космос-536 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
28.12.1972 14:00:00 Целина-Д Космос-542 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
20.01.1973 06:36:00 Целина-ОМ Космос-544 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
26.02.1973 07:37:00 Целина-ОМ Космос-549 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
28.08.1973 13:08:00 Целина-ОМ Космос-582 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
29.10.1973 17:00:00 Целина-Д Космос-604 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
27.11.1973 03:08:00 Целина-ОМ Космос-610 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
06.02.1974 03:34:00 Целина-ОМ Космос-631 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
21.05.1974 09:16:00 Целина-ОМ Космос-655 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
21.06.1974 12:03:00 Целина-ОМ Космос-661 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
16.08.1974 06:41:00 Целина-Д Космос-673 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
18.12.1974 17:12:00 Целина-ОМ Космос-698 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
05.02.1975 16:15:00 Целина-ОМ Космос-707 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
20.06.1975 09:54:00 Целина-Д Космос-744 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
04.07.1975 03:56:00 Целина-ОМ Космос-749 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
14.08.1975 16:29:00 Целина-Д Космос-755 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М По другим данным, это навигационный спутник Парус[8][9].
22.08.1975 05:11:00 Целина-Д Космос-756 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
21.11.1975 20:11:00 Целина-ОК Космос-781 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
06.01.1976 07:52:00 Целина-ОМ Космос-787 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
23.01.1976 01:26:00 Целина-ОМ Космос-790 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
16.03.1976 20:22:00 Целина-Д Космос-808 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
06.04.1976 07:14:00 Целина-ОМ Космос-812 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
27.07.1976 08:21:00 Целина-ОМ Космос-845 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
27.08.1976 17:35:00 Целина-Д Космос-851 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
02.12.1976 03:17:00 Целина-ОМ Космос-870 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
27.02.1977 00:18:00 Целина-Д Космос-895 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
25.03.1977 01:11:00 Целина-ОМ Космос-899 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
05.07.1977 01:20:00 Целина-ОК Космос-924 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
07.07.1977 10:25:00 Целина-Д Космос-925 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
20.09.1977 04:01:00 Целина-Д Космос-955 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
25.10.1977 08:25:00 Целина-ОМ Космос-960 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
10.01.1978 16:23:00 Целина-Д Космос-975 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
12.05.1978 07:07:00 Целина-Д Космос-1005 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
17.05.1978 17:39:00 Целина-ОК Космос-1008 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
28.06.1978 20:35:00 Целина-Д Космос-1025 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
10.10.1978 22:44:00 Целина-Д Космос-1043 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
15.12.1978 16:12:00 Целина-ОМ Космос-1062 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
19.12.1978 04:35:00 Целина-Д Космос-1063 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
14.02.1979 00:41:00 Целина-Д Космос-1077 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
14.04.1979 08:27:00 Целина-Д Космос-1093 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
11.07.1979 18:41:00 Целина-ОМ Космос-1114 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
20.07.1979 14:58:00 Целина-Д Космос-1116 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
26.10.1979 21:12:00 Целина-Д Космос-1143 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
27.11.1979 12:55:00 Целина-Д Космос-1145 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
30.01.1980 15:51:00 Целина-Д Космос-1154 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
04.06.1980 10:34:00 Целина-Д Космос-1184 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
15.08.1980 08:34:00 Целина-Д Космос-1206 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
14.10.1980 23:41:00 Целина-ОМ Космос-1215 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
21.11.1980 14:53:00 Целина-Д Космос-1222 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
27.01.1981 17:58:00 Целина-Д Космос-1242 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
19.05.1981 06:49:00 Целина-Д Космос-1271 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
25.08.1981 00:40:00 Целина-Д Космос-1300 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
14.10.1981 02:01:00 Целина-Д Космос-1315 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
03.12.1981 14:47:00 Целина-Д Космос-1328 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
19.02.1982 04:42:00 Целина-Д Космос-1340 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
31.03.1982 12:00:00 Целина-ОМ Космос-1345 Калып:NSSDC ID Плесецк СК 132/1 Космос-3М
31.03.1982 19:27:00 Целина-Д Космос-1346 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М Сошёл с орбиты 17 декабря 2017 года[10].
05.05.1982 11:01:00 Целина-Д Космос-1356 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
10.06.1982 20:37:00 Целина-Д Космос-1378 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
05.08.1982 09:56:00 Целина-Д Космос-1400 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
16.09.1982 21:31:00 Целина-Д Космос-1408 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3 Разрушен во время испытаний противоспутникового оружия 15 ноября 2021 года[11].
20.01.1983 20:26:00 Целина-Д Космос-1437 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
16.02.1983 13:03:00 Целина-Д Космос-1441 Калып:NSSDC ID Плесецк Восток-2М
23.04.1983 17:30:00 Целина-Д Космос-1455 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
23.06.1983 02:58:00 Целина-Д Космос-1470 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
20.07.1983 11:00:00 Целина-Д Космос-1483 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3 По другим данным, это спутник типа Ресурс-Ф1[9][12].
15.12.1983 15:25:00 Целина-Д Космос-1515 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
08.02.1984 12:53:00 Целина-Д Космос-1536 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
15.03.1984 20:05:00 Целина-Д Космос-1544 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
28.09.1984 17:00:00 Целина-2 Космос-1603 Калып:NSSDC ID Байконур Протон-К
18.10.1984 20:46:00 Целина-Д Космос-1606 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
24.01.1985 19:45:00 Целина-Д Космос-1626 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
05.03.1985 18:39:00 Целина-Д Космос-1633 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
30.05.1985 17:59:00 Целина-2 Космос-1656 Калып:NSSDC ID Байконур Протон-К
09.07.1985 02:40:00 Целина-Д Космос-1666 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
08.08.1985 14:49:00 Целина-Д Космос-1674 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
23.11.1985 01:20:00 Целина-Д Космос-1703 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
12.12.1985 18:51:00 Целина-Д Космос-1707 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
28.12.1985 12:16:00 Целина-2 Космос-1714 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
17.01.1986 10:21:00 Целина-Д Космос-1726 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
20.02.1986 02:04:00 Целина-Д Космос-1733 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
15.05.1986 07:26:00 Целина-Д Космос-1743 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
12.06.1986 07:43:00 Целина-Д Космос-1758 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
30.09.1986 21:34:00 Целина-Д Космос-1782 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
10.12.1986 10:30:00 Целина-Р Космос-1805 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
14.01.1987 12:05:00 Целина-Д Космос-1812 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
03.03.1987 18:03:00 Целина-Д Космос-1825 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
27.04.1987 03:00:00 Целина-Д Космос-1842 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
13.05.1987 08:40:00 Целина-2 Космос-1844 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
01.07.1987 22:35:00 Целина-Д Космос-1862 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
20.10.1987 12:09:00 Целина-Д Космос-1892 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
06.01.1988 10:41:00 Целина-Д Космос-1908 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
15.03.1988 21:50:00 Целина-Д Космос-1933 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
15.05.1988 12:20:00 Целина-2 Космос-1943 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
14.06.1988 06:18:00 Целина-Д Космос-1953 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
11.10.1988 11:01:00 Целина-Д Космос-1975 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
23.11.1988 17:50:00 Целина-2 Космос-1980 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
30.01.1990 14:20:00 Целина-Р Космос-2058 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
22.05.1990 08:14:00 Целина-2 Космос-2082 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
13.06.1991 18:41:00 Целина-Р Космос-2151 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
17.11.1992 10:47:00 Целина-2 Космос-2219 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
24.11.1992 07:09:00 Целина-Д Космос-2221 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
25.12.1992 08:56:00 Целина-2 Космос-2227 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
25.12.1992 23:07:00 Целина-Д Космос-2228 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
26.03.1993 05:21:00 Целина-2 Космос-2237 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
16.04.1993 10:49:00 Целина-Р Космос-2242 Калып:NSSDC ID Плесецк Циклон-3
16.09.1993 10:36:00 Целина-2 Космос-2263 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
23.04.1994 11:01:00 Целина-2 Космос-2278 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
24.11.1994 12:15:00 Целина-2 Космос-2297 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
31.10.1995 23:19:00 Целина-2 Космос-2322 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
04.09.1996 12:01:00 Целина-2 Космос-2333 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
28.07.1998 12:15:00 Целина-2 Космос-2360 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2
03.02.2000 12:26:00 Целина-2 Космос-2369 Калып:NSSDC ID Байконур СК 11П877
Пл. № 45, ПУ № 1
Зенит-2
10.06.2004 05:28:00 Целина-2[9][13][14] Космос-2406 Калып:NSSDC ID Байконур Пл. № 45 Зенит-2 Сведения о типе КА на сайте Роскосмоса отсутствуют
29.06.2007 14:00:00 Целина-2[9][15] Космос-2428 Калып:NSSDC ID Байконур Зенит-2 Сведения о типе КА на сайте Роскосмоса отсутствуют
  1. 1,0 1,1 Космические аппараты радиоэлектронного наблюдения: целевое назначение и история развития. КБ «Южное». әлеге чыганактан 2009-02-06 архивланды. 2010-08-29 тикшерелгән.
  2. КОСМИЧЕСКИЕ АППАРАТЫ РАДИОЭЛЕКТРОННОГО НАБЛЮДЕНИЯ. КБ Южмаш. әлеге чыганактан 2014-09-26 архивланды.
  3. РУКОВОДСТВО ЮЖМАША ПОЗДРАВИЛО С ЮБИЛЕЕМ ВИКТОРА АНДРЕЕВИЧА ЩЕГОЛЯ. Южмаш. әлеге чыганактан 2019-11-11 архивланды.
  4. Chinese Satellite, Russian Rocket Piece May Have Crashed in Space.
  5. Алина Прошина (2021-11-16). РФ успешно провела испытания с поражением аппарата «Целина-Д».
  6. Спутник КБ Южное "Сич-2" морально устарел еще в момент создания. yuzhnoye.com.ua. әлеге чыганактан 2019-10-15 архивланды. 2019-10-15 тикшерелгән.
  7. Список запусков. Роскосмос. әлеге чыганактан 2012-03-22 архивланды. 2010-08-29 тикшерелгән.
  8. Cosmos 755. НАСА. әлеге чыганактан 2012-05-09 архивланды. 2010-08-29 тикшерелгән.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 Jonathan McDowell. Launch Log. әлеге чыганактан 2012-04-24 архивланды. 2010-08-29 тикшерелгән.
  10. Украинская «Целина» рухнула в Тихий океан. Lenta.ru (2017-12-19). 2017-12-19 тикшерелгән.
  11. Военные РФ подтвердили, что сбили советский спутник в ходе испытаний. Интерфакс (2021-11-16). 2021-11-16 тикшерелгән.
  12. Cosmos 1483. НАСА. әлеге чыганактан 2012-05-09 архивланды. 2010-08-29 тикшерелгән.
  13. Cosmos 2406. НАСА. әлеге чыганактан 2012-05-09 архивланды. 2010-08-29 тикшерелгән.
  14. Запущен очередной «Космос». Новости космонавтики (2004-06-10). әлеге чыганактан 2012-03-05 архивланды. 2010-08-29 тикшерелгән.
  15. Cosmos 2428. НАСА. әлеге чыганактан 2012-05-09 архивланды. 2010-08-29 тикшерелгән.