Электр-зәгыйфь симметриянең үзлегеннән бозылуы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Электр-зәгыйфь симметриянең үзлегеннән бозылуы. Сулда: Югары энергиядә симметрия саклана, Уңда: Түбәнрәк энергиядә симметрия бозыла, һәм бер өлеш массалы була.
 Просмотр этого шаблона  Квант механикасы
\Delta x\cdot\Delta p_x \geqslant \frac{\hbar}{2}
Билгесезлек принцибы

Математик нигезләр
Шулай ук карагыз: Портал:Физика

Электр-зәгыйфь симметриянең үзлегеннән бозылуы (tat.lat. Elektr-zäğif simmetriäneñ üzlegennän bozıluı)- электр-зәгыйфь тәэсир итешүнең күренеше, аның нәтиҗәсендә зәгыйфь тәэсир итешү өчен җаваплы калибр W± һәм Z-бозоннары - массалы була, ә электромагнит тәэсир итешү өчен җаваплы фотоннар массасыз кала.

Электр-зәгыйфь тәэсир итешү теориясендә башта фотон һәм W± һәм Z-бозоннары массасыз булып чыкканнар, ләкин табигатьтә фотон һәм глюоннар массасыз гына булалар. Шуңа күрә электр-зәгыйфь симметрия бозылырга тиеш.

Энергия билгеләнгән зурлыктан түбәнрәк булганда симметрия эчке сәбәпләр аркасында бозыла һәм W± һәм Z-бозоннарының массасы килеп чыга.

1965 елда Питер Һиггс махсус механизм тәкъдим итә: калибр бозоннары яңа кыр (Һиггс кыры) белән тәэсир иткәндә симметрия бозыла һәм масса килеп чыга.

2008 елда Намбу, 2013 елда Һиггс шушы фаразлар өчен Нобель премиясенә лаек булдылар.

Әдәбият[үзгәртү]

  • Богуш А. А. Введение в калибровочную полевую теорию электрослабых взаимодействий. — 2-e изд. — УРСС, 2003. — ISBN 5-354-00436-5
  • А. И. Вайнштейн, В. И. Захаров, М. А. Шифман. Хиггсовские частицы // УФН. — 1980. — Т. 131. — № 8.
  • Ансельм А. А., Уральцев Н. Г., Хозе В. А. «Хиггсовские частицы». УФН том 145, 185—223 (1985).
  • G.S. Guralnik, C.R. Hagen and T.W.B. Kibble (1968). "Broken Symmetries and the Goldstone Theorem". In R.L. Cool and R.E. Marshak. Advances in Physics, Vol. 2. Interscience Publishers. pp. 567–708. ISBN 978-0470170571.
  • P. Higgs (1964). "Broken Symmetries, Massless Particles and Gauge Fields". Physics Letters 12 (2): 132. Bibcode:1964PhL....12..132H. doi:10.1016/0031-9163(64)91136-9.
  • Y. Nambu and G. Jona-Lasinio (1961). "Dynamical Model of Elementary Particles Based on an Analogy with Superconductivity". Physical Review 122: 345–358. Bibcode:1961PhRv..122..345N. doi:10.1103/PhysRev.122.345.
  • P.W. Anderson (1963). "Plasmons, Gauge Invariance, and Mass". Physical Review 130: 439. Bibcode:1963PhRv..130..439A. doi:10.1103/PhysRev.130.439.
  • A. Klein and B.W. Lee (1964). "Does Spontaneous Breakdown of Symmetry Imply Zero-Mass Particles?". Physical Review Letters 12 (10): 266. Bibcode:1964PhRvL..12..266K. doi:10.1103/PhysRevLett.12.266.
  • W. Gilbert (1964). "Broken Symmetries and Massless Particles". Physical Review Letters 12 (25): 713. Bibcode:1964PhRvL..12..713G. doi:10.1103/PhysRevLett.12.713.